TRENDEFRARPadişahlar Atlası

Valide Sultanlar ve Hanedan Kadınları: 13 Hayat Hikâyesi

Padişah anneleri (valide sultanlar), padişah eşleri ve sultanlar sarayda ve devlet işlerinde önemli bir yer tuttu; yaptırdıkları cami, imaret ve çeşmeler bugün de ayakta. Burada hayatları TDV İslâm Ansiklopedisi'ne dayanarak anlatılıyor.

Nilüfer HatunOrhan Bey'in eşi, I. Murad'ın annesi, ö. 1380 dolayıGülbahar HatunFatih'in eşi, II. Bayezid'in annesi, ö. 1492Hafsa SultanYavuz Sultan Selim'in eşi, Kanuni'nin annesi, 1478?–1534Hürrem SultanKanuni Sultan Süleyman'ın hasekisi, II. Selim'in annesi, ö. 1558Mihrimah SultanKanuni Sultan Süleyman'ın kızı, 1522?–1578Safiye SultanIII. Murad'ın hasekisi, III. Mehmed'in annesi, Valide Sultan, 1550?–1619Nurbanu SultanII. Selim'in hasekisi, III. Murad'ın annesi, Valide Sultan, ö. 1583Kösem SultanI. Ahmed'in hasekisi, Valide Sultan, 1589?–1651Turhan SultanSultan İbrahim'in hasekisi, IV. Mehmed'in annesi, Valide Sultan, 1627?–1683Gülnuş Emetullah SultanIV. Mehmed'in hasekisi, II. Mustafa ile III. Ahmed'in annesi, Valide Sultan, ö. 1715Nakşidil SultanI. Abdülhamid'in kadınefendisi, II. Mahmud'un annesi, Valide Sultan, ö. 1817Bezmialem Valide SultanII. Mahmud'un ikinci kadını, Abdülmecid'in annesi, Valide Sultan, ö. 1853Pertevniyal Valide SultanII. Mahmud'un beşinci kadını, Abdülaziz'in annesi, Valide Sultan, 1810?–1884

Bütün hanedan kadınları

Padişahlara göre valide sultanlar, eşler ve kızlar: TDV İslâm Ansiklopedisi'nde adı ve padişahla yakınlığı geçen 165 kayıt (131 kişi). Adı yalnız ikincil listelerde görünen kadınlar burada yer almaz.

Osman Gazi

  • EşiMal Hatun1324 tarihli Mekece vakfiyesinde “Ömer Bey kızı” olarak geçer; TDV Şeyh Edebali'nin kızı olmadığını kesin sayar.Kaynak: TDV, MAL HATUN; TDV, OSMAN I; TDV, VÂLİDE SULTAN
  • EşiRabia HatunOruç Bey'e göre Şeyh Edebali'nin kızıdır; bazı kaynaklarda Bala Hatun diye geçer, TDV bu adın Mal Hatun yazımının yanlış istinsahından doğduğunu belirtir.Kaynak: TDV, MAL HATUN
  • KızıFatma Hatun1324 tarihli Mekece vakfiyesinin şahitleri arasında Osman Bey'in kızı olarak geçer.Kaynak: TDV, MAL HATUN; TDV, OSMAN I

Orhan Gazi

  • Valide sultanMal HatunOrhan Bey'in annesi olduğu genel kabul görür; TDV bunun kesin olmadığını belirtir.Kaynak: TDV, VÂLİDE SULTAN; TDV, MAL HATUN
  • EşiNilüfer Hatun?–1380?I. Murad'ın annesi; Yarhisar tekfurunun kızı olduğu rivayeti TDV'de zayıf bulunur.Kaynak: TDV, NİLÜFER HATUN; TDV, ORHAN
  • EşiAsporça Hatun1323 tarihli vakfiyesi Osmanlı'nın bilinen en eski belgelerindendir; oğlu İbrahim Bey'i mütevelli yaptı.Kaynak: TDV, ORHAN; TDV, OSMAN I
  • EşiTheodora HatunBizans İmparatoru VI. Ioannes Kantakuzenos'un kızı; 1346'da Orhan Bey'le evlendirildi.Kaynak: TDV, ORHAN
  • EşiEfendize HatunMekece vakfiyesinde “Akbaşlı kızı Efendire” olarak geçer; Süleyman Paşa'nın annesi olarak da anılır.Kaynak: TDV, MAL HATUN; TDV, NİLÜFER HATUN
  • EşiMelek HatunMekece vakfiyesinde “Melik kızı Melek” olarak geçer; Osman Bey'in mi Orhan Bey'in mi eşi olduğu kesin değildir.Kaynak: TDV, MAL HATUN

I. Murad

  • Valide sultanNilüfer Hatun?–1380?Vakıf kuran ilk valide olarak anılır; oğlu 1388'de İznik'te adına imaret yaptırdı.Kaynak: TDV, VÂLİDE SULTAN; TDV, MURAD I; TDV, NİLÜFER HATUN
  • EşiGülçiçek HatunI. Bayezid'in annesi; Bursa'daki türbesi kendi adıyla anılır.Kaynak: TDV, BAYEZİD I; TDV, MURAD I
  • KızıNefise Hatun1363?–?Karamanoğlu Alaeddin Ali Bey'le evlendi; Karaman'da Hatuniye Medresesi'ni (1381–82) yaptırdı.Kaynak: TDV, MURAD I; TDV, KARAMANOĞULLARI
  • KızıÜzer HatunTorunu Mehmed Bey'in 1426 tarihli vakfiyesinde I. Murad'ın kızı olarak anılır.Kaynak: TDV, ÇANDARLI HALİL PAŞA

I. Bayezid

  • Valide sultanGülçiçek HatunTDV'nin, oğlunun padişahlığını gören anneler listesinde yer almaz.Kaynak: TDV, BAYEZİD I; TDV, VÂLİDE SULTAN
  • EşiSultan HatunGermiyanoğlu Süleyman Şah'ın kızı; 1381 dolayında evlendi, çeyiz olarak bırakılan topraklara Bayezid sancak beyi oldu.Kaynak: TDV, BAYEZİD I; TDV, ÎSÂ ÇELEBİ; TDV, GERMİYANOĞULLARI; TDV, KÜTAHYA
  • EşiDevlet HatunI. Mehmed'in annesi, cariye kökenli; TDV EDİRNE maddesi onu Devletşah Hatun adıyla anar.Kaynak: TDV, MEHMED I; TDV, VÂLİDE SULTAN; TDV, KADINEFENDİ; TDV, EDİRNE
  • EşiDespina HatunSırp Kralı Lazar'ın kızı, Stefan Lazareviç'in kız kardeşi; Kosova sonrası yapılan antlaşmayla evlendi.Kaynak: TDV, BAYEZİD I
  • KızıHundi HatunEmir Sultan'la evlendi; evliliğin nasıl gerçekleştiği kaynaklarda farklı anlatılır.Kaynak: TDV, EMÎR SULTAN
  • KızıFatma Hatun1403'te kardeşi Kasım'la birlikte Bizans'a rehine bırakıldı.Kaynak: TDV, MEHMED I; TDV, FETRET DEVRİ; TDV, SÜLEYMAN ÇELEBİ, Emir

I. Mehmed

  • Valide sultanDevlet HatunI. Bayezid'in cariyesi; oğlunun padişahlığını gördü.Kaynak: TDV, VÂLİDE SULTAN; TDV, MEHMED I
  • EşiŞehzade HatunDivitdar Ahmed Paşa'nın kızı; Hüseyin Hüsameddin onu II. Murad'ın annesi olarak kaydeder.Kaynak: TDV, MURAD II
  • KızıSelçuk Hatun?–1485?İsfendiyaroğlu İbrahim Bey'le evlendi; TDV bu evlilik üzerine Uzunçarşılı'nın makalesini kaynak gösterir.Kaynak: TDV, MEHMED I; TDV, ÇANDARLI İBRÂHİM PAŞA, Halil oğlu; TDV, ÇANDARLI
  • KızıHafsa HatunÇandarlı Halil Paşa'nın oğlu Mahmud Çelebi ile evlendi; Bursa'da adıyla anılan camiyi 1443'te yaptırdı.Kaynak: TDV, MEHMED I; TDV, ÇANDARLI; TDV, HAFSA HATUN CAMİİ
  • KızıAyşe HatunEdirne'de 1468'de vakfettiği bir cami bulunur.Kaynak: TDV, EDİRNE

II. Murad

  • EşiHatice Hatunİsfendiyar Bey'in torunu; 1423 antlaşmasından sonra II. Murad'la evlendi.Kaynak: TDV, CANDAROĞULLARI
  • EşiMara Hatun?–1487?Sırp Despotu Đurađ Branković'in kızı; 1433'te büyük bir çeyizle Edirne'ye gönderildi.Kaynak: TDV, MURAD II; TDV, SEREZ
  • EşiHüma Hatun?–1449?Fatih'in annesi; Bursa Muradiye'deki 1449 tarihli türbe kendisine aittir.Kaynak: TDV, VÂLİDE SULTAN; TDV, MURÂDİYE KÜLLİYESİ (Bursa)
  • KızıŞehzade HatunBursa Muradiye'deki türbede kardeşleriyle birlikte yatar.Kaynak: TDV, MURÂDİYE KÜLLİYESİ (Bursa)
  • KızıFatma SultanZağanos Paşa ile evlendi.Kaynak: TDV, ZAĞANOS PAŞA

II. Mehmed

  • Valide sultanHüma Hatun?–1449?Oğlunun ilk saltanatını (1444–1446) gördü.Kaynak: TDV, VÂLİDE SULTAN; TDV, MURÂDİYE KÜLLİYESİ (Bursa)
  • EşiGülbahar Hatun?–1492II. Bayezid ile Gevherhan Hatun'un annesi.Kaynak: TDV, GÜLBAHAR HATUN; TDV, BAYEZİD II
  • EşiSitti HatunDulkadıroğlu Süleyman Bey'in kızı; düğünü 1450 kışında Edirne'de yapıldı.Kaynak: TDV, MEHMED II; TDV, DULKADIROĞULLARI; TDV, KADINEFENDİ; TDV, EDİRNE
  • EşiGülşah HatunŞehzade Mustafa'nın annesi; Bursa Muradiye'deki türbesini sağlığında yaptırdı.Kaynak: TDV, MURÂDİYE KÜLLİYESİ (Bursa)
  • KızıGevherhan HatunAkkoyunlu Uzun Hasan'ın oğlu Uğurlu Mehmed Bey'le evlendirildi.Kaynak: TDV, MEHMED II; TDV, GÜLBAHAR HATUN
  • KızıAyşe HatunTDV Fatih'in adı bilinen iki kızından biri olarak anar.Kaynak: TDV, MEHMED II

II. Bayezid

  • Valide sultanGülbahar Hatun?–1492Oğluna siyasi tavsiyeler içeren mektupları vardır; adına Tokat'ta külliye yapıldı.Kaynak: TDV, VÂLİDE SULTAN; TDV, GÜLBAHAR HATUN; TDV, TOKAT
  • EşiAyşe Hatun?–1505Dulkadıroğlu Alaüddevle Bozkurt Bey'in kızı, I. Selim'in annesi; TDV'nin bazı maddelerinde Gülbahar Hatun adıyla anılır.Kaynak: TDV, SELİM I; TDV, TRABZON; TDV, RİZE; TDV, GÜLBAHAR HATUN CAMİİ ve TÜRBESİ
  • EşiHüsnüşah HatunManisa'daki Kurşunlu Han'ı yaptırdı.Kaynak: TDV, BAYEZİD II
  • EşiGülruh HatunBursa Muradiye'deki türbesinde kızı Kamer Hatun'la birlikte yatar.Kaynak: TDV, MURÂDİYE KÜLLİYESİ (Bursa)
  • EşiŞirin HatunBursa Muradiye'de kendi türbesinde gömülüdür; Şehzade Abdullah'ın annesi olduğu bildirilir.Kaynak: TDV, MURÂDİYE KÜLLİYESİ (Bursa)
  • EşiNigar HatunŞehzade Korkut'un annesi; 1502 başlarına kadar oğluyla birlikte Manisa'da bulundu.Kaynak: TDV, KORKUT, Şehzade
  • KızıHundi Hatun1484'te Hersekzade Ahmed Paşa ile evlendi.Kaynak: TDV, HERSEKZÂDE AHMED PAŞA
  • KızıSelçuk SultanGedik Ahmed Paşa'nın oğlu Mehmed Bey'le evlendi; İstanbul'da Bayezid Camii yakınında türbesi vardır.Kaynak: TDV, BEYAZIT II CAMİİ ve KÜLLİYESİ (İstanbul); TDV, GEDİK AHMED PAŞA; TDV, YÛNUS PAŞA
  • KızıAyşe SultanSinan Paşa ile evliydi; Gelibolu'da hayır eserleri bulunur.Kaynak: TDV, GELİBOLU
  • KızıFatma SultanBursa Muradiye'deki Şehzade Ahmed Türbesi'nde yattığı kabul edilir.Kaynak: TDV, MURÂDİYE KÜLLİYESİ (Bursa)
  • KızıKamer SultanAnnesi Gülruh Hatun'un Bursa Muradiye'deki türbesinde yatar.Kaynak: TDV, MURÂDİYE KÜLLİYESİ (Bursa)

I. Selim

  • Valide sultanAyşe Hatun?–1505Oğlunun tahta çıkışından (1512) önce, 1505–1506'da öldü; Trabzon'daki külliye onun adıyla anılır (TDV'nin TRABZON ve GÜLBAHAR HATUN CAMİİ maddeleri onu Gülbahar Hatun diye anar).Kaynak: TDV, SELİM I; TDV, TRABZON; TDV, GÜLBAHAR HATUN CAMİİ ve TÜRBESİ
  • EşiHafsa Sultan1478?–1534Kanuni'nin annesi; gençliği Selim'in sancak beyliği yaptığı Trabzon'da geçti.Kaynak: TDV, HAFSA SULTAN; TDV, SELİM I
  • EşiAyşe HatunTDV Hafsa Sultan dışında adı geçen ikinci hanım olarak anar; bazı eserlerde Kırım hanının kızı sayılır.Kaynak: TDV, SELİM I
  • KızıHatice SultanTDV maddeleri onu İskender Paşa'nın ve Makbul İbrahim Paşa'nın eşi olarak farklı biçimde anar.Kaynak: TDV, SELİM I; TDV, SÜLEYMAN I; TDV, İBRÂHİM PAŞA, Makbul; TDV, SULTAN SELİM CAMİİ ve KÜLLİYESİ (İstanbul)
  • KızıFatma SultanEşleri arasında Kara Ahmed Paşa ve Dukakinzade Ahmed Paşa anılır; mezarı Kara Ahmed Paşa türbesinin yanındadır.Kaynak: TDV, SELİM I; TDV, KARA AHMED PAŞA; TDV, SÜLEYMAN I; TDV, DUKAKİNZÂDE AHMED PAŞA
  • KızıHafsa Sultanİskender Paşa'nın eşi; babasının türbesinde yatar.Kaynak: TDV, SELİM I; TDV, SULTAN SELİM CAMİİ ve KÜLLİYESİ (İstanbul)
  • KızıBeyhan SultanFerhad Paşa ile evlendi; Ferhad Paşa 1524'te idam edildi.Kaynak: TDV, SELİM I; TDV, SÜLEYMAN I
  • KızıŞah SultanLutfi Paşa'dan ayrıldıktan sonra Merkez Efendi'ye intisap etti; cami, tekke, medrese ve mektep yaptırdı.Kaynak: TDV, SELİM I; TDV, LUTFİ PAŞA; TDV, SÜLEYMAN I
  • KızıHanım SultanÇoban Mustafa Paşa'nın eşi; adı “Hanım” olduğu için bazı kaynaklarda bu ad unvan sanılmıştır.Kaynak: TDV, SELİM I; TDV, HANIM SULTAN

I. Süleyman

II. Selim

  • Valide sultanHürrem Sultan?–1558Oğlunun tahta çıkışından (1566) önce, 1558'de öldü.Kaynak: TDV, SELİM II; TDV, HÜRREM SULTAN
  • HasekiNurbanu Sultan?–1583III. Murad ile Şah, Gevherhan ve İsmihan sultanların annesi; TDV adı bilinen tek hanımı olarak anar.Kaynak: TDV, NURBÂNÛ SULTAN; TDV, SELİM II
  • Kızıİsmihan Sultan1544?–1585?Sokullu Mehmed Paşa ile evlendi; Mangalya ve Edirne'de camileri vardı.Kaynak: TDV, SELİM II; TDV, SOKULLU MEHMED PAŞA; TDV, ROMANYA; TDV, EDİRNE; TDV, NURBÂNÛ SULTAN
  • KızıGevherhan Sultan1544?–?Önce Piyale Paşa, onun ölümünden sonra 1578'de Cerrah Mehmed Paşa ile evlendi.Kaynak: TDV, SELİM II; TDV, PİYÂLE PAŞA; TDV, CERBE; TDV, CERRAH MEHMED PAŞA; TDV, NURBÂNÛ SULTAN; TDV, İSTANBUL
  • KızıŞah Sultan1544?–?Önce Hasan Paşa, sonra Zal Mahmud Paşa ile evlendi; Eyüp'teki külliyeyi eşiyle birlikte yaptırdı.Kaynak: TDV, SELİM II; TDV, NURBÂNÛ SULTAN
  • KızıFatma Sultan1560–1590?1574'te Kanijeli Siyavuş Paşa ile evlendi; ölüm yılı Selaniki'de 1590, Uluçay'da 1580 olarak geçer.Kaynak: TDV, SELİM II; TDV, SİYAVUŞ PAŞA, Kanijeli

III. Murad

  • Valide sultanNurbanu Sultan?–1583”Valide sultan” unvanını ilk kullanan padişah annesi.Kaynak: TDV, VÂLİDE SULTAN; TDV, NURBÂNÛ SULTAN; TDV, MURAD III
  • HasekiSafiye Sultan1550?–1619III. Mehmed'in annesi; Venedik kaynaklarına göre Arnavut asıllıdır.Kaynak: TDV, SAFİYE SULTAN; TDV, MURAD III
  • KızıAyşe Sultan?–1605?Önce Damad İbrahim Paşa, onun ölümünden sonra Yemişçi Hasan Paşa ile evlendi.Kaynak: TDV, MURAD III; TDV, DAMAD İBRÂHİM PAŞA; TDV, HASAN PAŞA, Yemişçi; TDV, ŞEHZADE KÜLLİYESİ
  • KızıFatma SultanTDV III. Murad'ın Manisa'da doğan kızları arasında anar.Kaynak: TDV, MURAD III

III. Mehmed

I. Ahmed

  • Valide sultanHandan Sultan?–1605Valide olarak günlük tahsisatı 1000 akçe idi.Kaynak: TDV, VÂLİDE SULTAN
  • HasekiKösem Sultan1589?–1651IV. Murad ve İbrahim'in annesi; I. Ahmed'in hasekisi.Kaynak: TDV, KÖSEM SULTAN; TDV, AHMED I
  • EşiMahfiruz SultanII. Osman'ın annesi; Eski Saray'a gönderildiği belirtilir.Kaynak: TDV, OSMAN II; TDV, VÂLİDE SULTAN
  • KızıAyşe Sultan1612'de Nasuh Paşa ile, sonra Hafız Ahmed Paşa ve İpşir Mustafa Paşa ile evlendirildi.Kaynak: TDV, NASUH PAŞA; TDV, MEHMED PAŞA, Damad; TDV, HÂFIZ AHMED PAŞA; TDV, İPŞİR MUSTAFA PAŞA; TDV, KÖPRÜLÜZÂDE FÂZIL AHMED PAŞA; TDV, İBRÂHİM
  • KızıGevherhan SultanÖnce Damad (Öküz) Mehmed Paşa, onun ölümünden sonra 1621'de Topal Receb Paşa ile evlendi.Kaynak: TDV, MEHMED PAŞA, Damad; TDV, RECEB PAŞA, Topal; TDV, SİYAVUŞ PAŞA
  • KızıHanzade Sultan?–1650?Bayram Paşa ile evlendi.Kaynak: TDV, BAYRAM PAŞA; TDV, İBRÂHİM
  • KızıFatma SultanKardeşi İbrahim'in Edirne'ye gönderdiği kız kardeşleri arasında anılır.Kaynak: TDV, İBRÂHİM
  • KızıAtike SultanTurhan Sultan'ın sarayda eğitimiyle görevlendirildi.Kaynak: TDV, TURHAN SULTAN

II. Osman

  • Valide sultanMahfiruz SultanOğlunun saltanatında hayattaydı; TDV OSMAN II maddesine göre belgelerde valide sultan olarak geçmez.Kaynak: TDV, OSMAN II; TDV, VÂLİDE SULTAN
  • EşiAyşe SultanPadişahın nikahlı hanımı; Venedik kaynaklarına göre Rus/Ukrayna asıllıdır.Kaynak: TDV, OSMAN II
  • EşiAkıle HatunŞeyhülislam Hocazade Esad Efendi'nin kızı; 1622'de II. Osman'la nikahlandı.Kaynak: TDV, OSMAN II; TDV, KADINEFENDİ

IV. Murad

  • Valide sultanKösem Sultan1589?–1651Oğlunun saltanatının ilk yıllarında idarede belirleyici rol oynadı.Kaynak: TDV, VÂLİDE SULTAN; TDV, KÖSEM SULTAN; TDV, MURAD IV
  • KızıKaya Sultan1632?–1658?1644'te Melek Ahmed Paşa ile evlendi; kızı Fatıma'nın doğumunda öldü.Kaynak: TDV, MURAD IV; TDV, MELEK AHMED PAŞA; TDV, ÇIRAĞAN SAHİLSARAYI; TDV, KÖSEM SULTAN
  • KızıRukiye SultanMelek (Şeytan) İbrahim Paşa ile evlendi.Kaynak: TDV, MURAD IV
  • KızıHafize SultanHüseyin Paşa ile evlendi.Kaynak: TDV, MURAD IV

İbrahim

  • Valide sultanKösem Sultan1589?–1651İbrahim'in saltanatında oluşan boşluğu doldurdu; tahttan indirilmesini sonunda onayladı.Kaynak: TDV, VÂLİDE SULTAN; TDV, KÖSEM SULTAN; TDV, İBRÂHİM
  • HasekiTurhan Sultan1627?–1683İbrahim'e sunulan ilk cariye; 1642'de IV. Mehmed'i doğurunca haseki sultan unvanını aldı.Kaynak: TDV, TURHAN SULTAN; TDV, İBRÂHİM
  • HasekiSaliha Dilaşub SultanII. Süleyman'ın annesi.Kaynak: TDV, İBRÂHİM; TDV, SÜLEYMAN II; TDV, KÖSEM SULTAN
  • HasekiHatice Muazzez Sultan?–1687?II. Ahmed'in annesi.Kaynak: TDV, İBRÂHİM; TDV, AHMED II
  • HasekiAyşe SultanTDV İbrahim'in adı bilinen zevceleri arasında sayar.Kaynak: TDV, İBRÂHİM
  • HasekiMahenver SultanTDV İbrahim'in adı bilinen zevceleri arasında sayar.Kaynak: TDV, İBRÂHİM
  • HasekiŞivekar SultanTDV İbrahim'in adı bilinen zevceleri arasında sayar.Kaynak: TDV, İBRÂHİM
  • HasekiHümaşah SultanPadişahın nikahladığı sekizinci haseki; “Telli Haseki” lakabıyla da anılır, TDV HASEKİ maddesi onu Şah Sultan adıyla anar.Kaynak: TDV, İBRÂHİM; TDV, HASEKİ
  • KızıBeyhan Sultan?–1700?1648'de Sadrazam Hezarpare Ahmed Paşa ile evlendirildi.Kaynak: TDV, İBRÂHİM
  • KızıFatma SultanKüçük yaşta Silahdar Yusuf Paşa'ya, onun idamından sonra 1646'da Fazlı Paşa'ya nikahlandı.Kaynak: TDV, İBRÂHİM; TDV, SÂLİH PAŞA

IV. Mehmed

  • Valide sultanTurhan Sultan1627?–1683Yenicami Külliyesi'ni tamamlattı; 1656'dan sonra yetkisini büyük ölçüde Köprülü Mehmed Paşa'ya bıraktı.Kaynak: TDV, VÂLİDE SULTAN; TDV, TURHAN SULTAN; TDV, MEHMED IV
  • HasekiGülnuş Emetullah Sultan?–1715II. Mustafa ve III. Ahmed'in annesi; Girit'te doğduğu sanılır.Kaynak: TDV, GÜLNÛŞ EMETULLAH SULTAN; TDV, MEHMED IV
  • KızıHatice Sultan?–1743?Düğünü Edirne'de on sekiz gün sürdü; kocası Moralı (Enişte) Hasan Paşa ile III. Ahmed'in saltanatında etkili oldu.Kaynak: TDV, EDİRNE; TDV, AHMED III; TDV, HASAN PAŞA, Damad; TDV, HALİÇ
  • KızıÜmmügülsüm Sultan?–1720?1675 Edirne şenliklerinde Merzifonlu Kara Mustafa Paşa'ya namzet gösterildi.Kaynak: TDV, MERZİFONLU KARA MUSTAFA PAŞA

II. Süleyman

  • Valide sultanSaliha Dilaşub SultanOğlunun saltanatında öldü; ardından Harem'in başına Kethüda Kadın geçti.Kaynak: TDV, VÂLİDE SULTAN; TDV, SÜLEYMAN II

II. Ahmed

  • Valide sultanHatice Muazzez Sultan?–1687?Oğlunun tahta çıkışından (1691) önce öldü; TDV'nin valide listesinde yer almaz.Kaynak: TDV, AHMED II; TDV, İBRÂHİM

II. Mustafa

  • Valide sultanGülnuş Emetullah Sultan?–17151703'te Şeyhülislam Feyzullah Efendi'nin azlinde rol oynadı.Kaynak: TDV, VÂLİDE SULTAN; TDV, GÜLNÛŞ EMETULLAH SULTAN; TDV, MUSTAFA II
  • HasekiSaliha Sultan1680?–1739I. Mahmud'un annesi; 1703'ten 1730'a kadar Eski Saray'da yaşadı.Kaynak: TDV, SÂLİHA SULTAN; TDV, MUSTAFA II
  • EşiŞehsuvar Sultan?–1756III. Osman'ın annesi; Nuruosmaniye'de gömülüdür.Kaynak: TDV, NURUOSMANİYE KÜLLİYESİ; TDV, OSMAN III
  • KızıAyşe Sultan1696?–1752?1708'de Köprülüzade Numan Paşa ile düğünü yapıldı.Kaynak: TDV, MUSTAFA II; TDV, KÖPRÜLÜZÂDE NÛMAN PAŞA
  • KızıEmine Sultan1696?–1739?1708'de Çorlulu Ali Paşa ile evlendi.Kaynak: TDV, MUSTAFA II; TDV, ÇORLULU ALİ PAŞA
  • KızıSafiye Sultan1696?–1778?TDV vezir ve paşalarla evlendirilen kızları arasında anar.Kaynak: TDV, MUSTAFA II
  • KızıEmetullah Sultan1701?–1727?TDV vezir ve paşalarla evlendirilen kızları arasında anar.Kaynak: TDV, MUSTAFA II

III. Ahmed

  • Valide sultanGülnuş Emetullah Sultan?–1715Asilerin itirazına rağmen valide olarak saraya döndü; 1715'te Edirne'de öldü.Kaynak: TDV, VÂLİDE SULTAN; TDV, GÜLNÛŞ EMETULLAH SULTAN; TDV, AHMED III
  • KadınefendiMihrişah Emine Sultan?–1732?III. Mustafa'nın annesi.Kaynak: TDV, MUSTAFA III
  • KadınefendiRabia Sultan?–1732?I. Abdülhamid'in annesi; III. Ahmed'in üçüncü kadını olarak 1728–29'da Üsküdar'da bir çeşme yaptırdı.Kaynak: TDV, ABDÜLHAMİD I; TDV, MİHRİMAH SULTAN KÜLLİYESİ (Üsküdar)
  • KızıFatma Sultan1704?–1733?Önce Şehid Ali Paşa, onun ölümünden sonra 1717'de Nevşehirli Damad İbrahim Paşa ile evlendi.Kaynak: TDV, DAMAD İBRÂHİM PAŞA, Nevşehirli; TDV, ŞEHİD ALİ PAŞA; TDV, ÇIRAĞAN SAHİLSARAYI; TDV, BÂBIÂLİ; TDV, HALİÇ
  • KızıEsma Sultan1725?–?1758'de, otuz üç yaşlarındayken Muhsinzade Mehmed Paşa ile evlendirildi.Kaynak: TDV, MUHSİNZÂDE MEHMED PAŞA; TDV, ÇEŞME; TDV, NAKŞİDİL SULTAN
  • KızıSaliha SultanSarı Mustafa Paşa ve Ragıb Paşa ile evlendi.Kaynak: TDV, RÂGIB PAŞA; TDV, HÜSEYİN PAŞA, Deli
  • KızıHatice Sultan1710?–1738?1738–39 tarihli çeşmesi Eminönü'nde Yenicami haziresi duvarındadır.Kaynak: TDV, ÇEŞME
  • KızıZeyneb Sultan1714?–1774?Melek Mehmed Paşa ile evlendi; 1769'da İstanbul'da adıyla anılan camiyi yaptırdı.Kaynak: TDV, İSTANBUL; TDV, MELEK MEHMED PAŞA

I. Mahmud

III. Osman

  • Valide sultanŞehsuvar Sultan?–1756Eski Saray'dan tahtırevanla getirildi; 1756'da öldü.Kaynak: TDV, VÂLİDE SULTAN; TDV, OSMAN III; TDV, NURUOSMANİYE KÜLLİYESİ
  • KadınefendiLeyla KadınIII. Osman'ın başkadınefendisi.Kaynak: TDV, OSMAN III
  • KadınefendiZevki KadınIII. Osman'ın üçüncü kadınefendisi; Fındıklı'daki 1755–56 tarihli çeşme onun adıyla anılır.Kaynak: TDV, OSMAN III; TDV, ÇEŞME
  • KadınefendiFerhunde Emine KadınIII. Osman'ın dördüncü kadınefendisi.Kaynak: TDV, OSMAN III

III. Mustafa

  • Valide sultanMihrişah Emine Sultan?–1732?Oğlunun tahta çıkışından (1757) önce öldü; Laleli Külliyesi onun ruhu için de yapıldı.Kaynak: TDV, MUSTAFA III
  • KadınefendiMihrişah Sultan?–1805III. Selim'in annesi; Gürcü veya Çerkez asıllı olduğu belirtilir.Kaynak: TDV, SELİM III; TDV, VÂLİDE SULTAN
  • KadınefendiRifat Kadın?–1803Padişahın saray dışında tanıdığı, sonra dördüncü kadın olarak hareme aldığı hanım.Kaynak: TDV, MUSTAFA III
  • KadınefendiAynülhayat Kadın?–1764?Laleli Külliyesi'ndeki türbede yatar.Kaynak: TDV, LÂLELİ KÜLLİYESİ
  • KızıŞah Sultan1761?–1803?Babası savaş masrafları için ondan borç aldı; III. Selim'in sık ziyaret ettiği kız kardeşlerindendir.Kaynak: TDV, MUSTAFA III; TDV, OSMAN III; TDV, SELİM III; TDV, MUSTAFA PAŞA, Köse
  • KızıHatice Sultan1768?–1822?III. Selim Batı müziğini ilk kez onun sarayında dinledi.Kaynak: TDV, SELİM III; TDV, ÇEŞME; TDV, İSTANBUL
  • KızıBeyhan Sultan1766?–1824?Çırağan'daki saray bir süre ona verildi.Kaynak: TDV, SELİM III; TDV, ÇIRAĞAN SAHİLSARAYI

I. Abdülhamid

  • Valide sultanRabia Sultan?–1732?Oğlunun tahta çıkışından (1774) önce öldü; oğlu 1778'de Beylerbeyi'nde adına cami yaptırdı.Kaynak: TDV, ABDÜLHAMİD I
  • KadınefendiNakşidil Sultan?–1817I. Abdülhamid'in yedinci kadınefendisi; II. Mahmud'un annesi.Kaynak: TDV, NAKŞİDİL SULTAN; TDV, ABDÜLHAMİD I
  • KadınefendiAyşe Sineperver Sultan?–1828?IV. Mustafa'nın annesi.Kaynak: TDV, VÂLİDE SULTAN; TDV, MUSTAFA IV
  • KadınefendiHümaşah KadınPadişah onun ve oğlu Mehmed için bir çeşme yaptırdı.Kaynak: TDV, ABDÜLHAMİD I
  • KadınefendiFatma Şebsafa KadınI. Abdülhamid'in kadınlarından; oğlu Şehzade Mehmed'in anısına 1788'de Zeyrek'teki külliyeyi yaptırdı.Kaynak: TDV, ŞEBSAFÂ KADIN KÜLLİYESİ; TDV, İSTANBUL
  • KızıEsma Sultan1778?–1848?IV. Mustafa'yı tahta çıkarmaya çalışan çevre içinde anılır.Kaynak: TDV, MUSTAFA IV
  • KızıSaliha Sultan1786–1787?Nakşidil'in son çocuğu; yedi ay kadar yaşadı.Kaynak: TDV, NAKŞİDİL SULTAN

III. Selim

  • Valide sultanMihrişah Sultan?–1805Eyüp'teki külliyesi ve çok sayıda çeşmesiyle tanınır.Kaynak: TDV, VÂLİDE SULTAN; TDV, SELİM III; TDV, YILDIZ SARAYI
  • KadınefendiLef’üzar Kadın?–1792?TDV III. Selim'in başkadını olarak anar, Laleli'de gömülüdür; bazı eserlerde Nefizar adıyla geçer.Kaynak: TDV, LÂLELİ KÜLLİYESİ

IV. Mustafa

  • Valide sultanAyşe Sineperver Sultan?–1828?Oğlu tahttan indirildikten sonra Eski Saray'a gönderilmeyen iki valideden biridir.Kaynak: TDV, VÂLİDE SULTAN; TDV, MUSTAFA IV

II. Mahmud

I. Abdülmecid

  • Valide sultanBezmialem Valide Sultan?–1853En çok hayır eseri bırakan valide sultan; Gureba Hastanesi'ni yaptırdı.Kaynak: TDV, VÂLİDE SULTAN; TDV, BEZMİÂLEM VÂLİDE SULTAN; TDV, ABDÜLMECİD
  • EşiŞayeste Hanım?–1912?Annesini kaybeden VI. Mehmed'i büyüttü.Kaynak: TDV, MEHMED VI
  • KadınefendiTirimüjgan Kadınefendi?–1852?II. Abdülhamid'in annesi.Kaynak: TDV, ABDÜLHAMİD II
  • KadınefendiGülcemal Kadınefendi?–1851?V. Mehmed'in annesi.Kaynak: TDV, MEHMED V
  • KadınefendiGülistu Kadınefendi?–1861?VI. Mehmed'in annesi; oğlu dört yaşındayken öldü.Kaynak: TDV, MEHMED VI
  • KadınefendiŞevkiefser Kadınefendi?–1889?V. Murad'ın annesi.Kaynak: TDV, MURAD V; TDV, VÂLİDE SULTAN; TDV, ÇIRAĞAN VAK‘ASI
  • KadınefendiPiristu Kadınefendi?–1906?Çocuğu olmayan kadınefendi; annesini kaybeden II. Abdülhamid'e analık etti.Kaynak: TDV, ABDÜLHAMİD II; TDV, VÂLİDE SULTAN
  • KızıSeniha Sultan1851?–1931?Damad Mahmud Celaleddin Paşa'nın eşi.Kaynak: TDV, ABDÜLMECİD; TDV, İTTİHAT ve TERAKKÎ CEMİYETİ
  • KızıMediha Sultan1856?–1928?Dul kaldıktan sonra 1886'da Damad Ferid Paşa ile evlendi.Kaynak: TDV, DAMAD FERİD PAŞA
  • KızıMünire Sultan1844?–1862?İlhami Paşa ile nişanlandı.Kaynak: TDV, KIBRISLI KÂMİL PAŞA

Abdülaziz

V. Murad

  • Valide sultanŞevkiefser Kadınefendi?–1889?Üç aylık valideliğinde işlere müdahale etmeyi seven bir görüntü verdi.Kaynak: TDV, VÂLİDE SULTAN; TDV, MURAD V; TDV, ÇIRAĞAN VAK‘ASI

II. Abdülhamid

  • Valide sultanTirimüjgan Kadınefendi?–1852?Oğlunun tahta çıkışından (1876) çok önce, oğlu çocukken öldü.Kaynak: TDV, ABDÜLHAMİD II
  • Valide sultanPiristu Kadınefendi?–1906?Öz annesi değil analığıdır; II. Abdülhamid onu valide sultan yerine koydu.Kaynak: TDV, ABDÜLHAMİD II; TDV, VÂLİDE SULTAN
  • KadınefendiNurefsun KadınefendiPadişah ondan ayrıldıktan sonra onu başka biriyle nikahladı.Kaynak: TDV, KADINEFENDİ

V. Mehmed

  • Valide sultanGülcemal Kadınefendi?–1851?Oğlunun tahta çıkışından (1909) çok önce öldü.Kaynak: TDV, MEHMED V

VI. Mehmed

  • Valide sultanGülistu Kadınefendi?–1861?Oğlu dört yaşındayken öldü; oğlunu üvey annesi Şayeste Hanım büyüttü.Kaynak: TDV, MEHMED VI
  • EşiNevzad HanımÇerkez asıllı; saltanatın kaldırılmasına dair kararların alındığı saatlerde padişahla evlendi.Kaynak: TDV, MEHMED VI
  • KızıSabiha Sultan1894?–1971?1918'de Mustafa Kemal Paşa ile evlenmesi söz konusu olduysa da gerçekleşmedi.Kaynak: TDV, MUSTAFA KEMAL ATATÜRK