TRENDEFRARPadişahlar Atlası · 11 / 39 · padişah
Temsilî portre (sonradan yapılmış) — Nakkaş Osman · 1579
Yavuz

Sekiz yılda devletin yönünü Doğu'ya çevirdi. Mekke ve Medine'nin himayesiyle Osmanlı, Sünni İslam dünyasının merkezi oldu ve bir Türk-Balkan devletinden evrensel bir İslam imparatorluğuna dönüştü.
Haritada I. Selim dönemini aç▶ Bu padişahın 1 dakikalık videosu: YouTube · Instagram · TikTok
Farsçayı çok iyi bilirdi; Farsça şiirlerinden oluşan divanı İstanbul’da (1306/1889) ve Berlin’de (1904) basılmıştır. Resmî belgelerde Mekke ve Medine’nin hizmetkârı anlamına gelen “Hadimü’l-Haremeyn” unvanıyla anıldı.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “SELİM I” maddesi
Selim, babası II. Bayezid'in sancak beyi olarak bulunduğu Amasya'da büyük ihtimalle 1470'te doğdu. Annesi Dulkadıroğlu Alaüddevle Bozkurt Bey'in kızı Ayşe Hatun'dur. Küçük yaşta iyi bir eğitim aldı; on yaşlarında dedesi Fatih tarafından kardeşleri Ahmed, Korkut, Mahmud, Âlemşah ve amcası Cem'in oğlu Oğuz Han ile birlikte İstanbul'a çağrıldı.
Bilinen ilk görev yeri Trabzon sancağıdır (1487). Annesiyle birlikte geldiği Trabzon'da 1510'a kadar, yaklaşık yirmi üç yıl kaldı ve kentte imar faaliyetlerinde bulundu. Bu yıllarda doğuda yükselen Safevi Şah İsmail'in Anadolu'daki etkisini en yakından izleyen ve ona en çok karşı koyan şehzade oldu. Osmanlı belgelerinde adı “Selim Şah” diye geçer; sert mizacı, cesareti ve atılganlığı yüzünden daha kendi döneminde “Yavuz” lakabıyla tanındı.
II. Bayezid'in yerine ağabeyi Ahmed'i geçirmek istemesi ve divandaki vezirlerin çoğunun Ahmed'den yana olması Selim'i harekete geçirdi. 1509'da oğlu Süleyman'a Kefe sancağını aldırdı; ardından izinsiz Kefe'ye gidip oradan Rumeli'ye geçti. Edirne'ye girdi ve babasının peşinden Çorlu'ya geldi; Uğraşdere'de II. Bayezid'in kuvvetleri ani bir saldırıyla onu geri çekilmeye zorladı.
Ama yeniçeriler Selim'den yanaydı. Bayezid sonunda oğlu lehine tahtı bırakmak zorunda kaldı ve Selim 24 Nisan 1512'de dokuzuncu Osmanlı hükümdarı olarak tahta çıktı. İlk işi taht üzerinde hak iddia edebilecek kardeşlerini saf dışı bırakmak oldu: Yenişehir ovasında 15 Nisan 1513'te ağabeyi Ahmed'i yendi; kaçmaya çalışan Ahmed yakalanıp öldürüldü.
Selim'in asıl hedefi Şah İsmail'di. 1514'te İran seferine çıktı. Safevi sınırını geçtikten sonra Şah İsmail'in boşalttığı, iyice tahrip edilmiş topraklarda ilerlemek orduyu zorladı; yeniçeriler bir ara geri dönmek için baskı yaptı. Sonunda iki ordu Çaldıran ovasında karşılaştı. Selim ordunun merkezinde, top arabaları, yeniçeri ve azeplerce korunan yerde Veziriazam Hersekzade Ahmed Paşa ile birlikte durdu.
23 Ağustos 1514 Çarşamba günü yapılan savaşta Osmanlı kanatları sarsılırken Selim'in bizzat devreye soktuğu kuvvetler ve ateşli silahlar sonucu belirledi; Şah İsmail yenilip çekildi. Selim 6 Eylül'de Safevi başkenti Tebriz'e girdi ve adına hutbe okuttu; buradan sayıları bine yaklaşan bilgin ve sanatkarı İstanbul'a gönderdi. Ertesi yıl Kemah'ı aldı ve Safevilerle iş birliği yaptığına inandığı Dulkadıroğlu Alaüddevle Bey'i, kendi anne tarafından dedesi olmasına rağmen ortadan kaldırdı ve beyliği Şehsuvaroğlu Ali Bey'e verdi. Bu sırada Diyarbekir yöresinde Safevilerle mücadele sürüyordu: Selim, tarihçi İdris-i Bitlisi'yi bölgeye gönderip Sünni aşiretleri ve yerel Kürt beylerini Osmanlı tarafına çekti; Bıyıklı Mehmed Bey Amid'i (Diyarbakır) aldı ve Doğu Anadolu Osmanlı yönetimine girdi.
Selim 5 Haziran 1516'da İstanbul'dan yeniden sefere çıktı. Başlangıçta hedef Safeviler gibi görünüyordu; ama Memlük Sultanı Kansu Gavri ordusunu Suriye'ye getirip Osmanlı birliklerine geçiş izni vermeyince savaş Memlüklerle oldu. 24 Ağustos 1516'da Halep'in kuzeyindeki Mercidabık ovasında ateşli silahların da etkisiyle Memlük ordusu dağıldı; Kansu Gavri savaşta öldü. Memlük sultanının yanındaki Abbasi Halifesi Mütevekkil-Alellah da Osmanlıların eline geçti; Selim ona büyük saygı gösterdi.
Memlükler Tomanbay'ı sultan seçip yeniden toparlanınca Selim çölü geçerek Mısır'a yürüdü. 22 Ocak 1517'de Kahire'nin kapısındaki Ridaniye'de yapılan çetin savaşta padişahın kendisi de tehlike atlattı, sadrazam Hadım Sinan Paşa öldü; ama Memlük ordusu dağıldı ve Kahire'nin yolu açıldı. Selim Mısır'da Nil'in ortasındaki Ravza adasında bir köşk yaptırıp kaldı; 6 Temmuz 1517'de Mekke şerifinin oğlu Ebu Nümeyy'i kabul ederek Haremeyn'in (Mekke ve Medine) koruyuculuğunu resmen üstlendi.
TDV maddesi, Selim'in hilafeti bizzat devralıp torunlarına miras bıraktığı yolundaki bilgilerin doğruluğunun şüpheli olduğunu belirtir; ama Haremeyn'in himayesiyle Osmanlılar İslam dünyasında önemli bir dinî görevin temsilcisi olarak ün kazandı.
Mısır'dan dönerken Abbasi Halifesi Mütevekkil-Alellah'ı, ulemayı, sanatkarları ve mukaddes emanetleri donanmayla İstanbul'a gönderdi. Selim Suriye'yi düzenleyip 1518'de İstanbul'a döndü. İstanbul'daki tersaneyi genişletip donanmayı yeniden düzenletti; Sirkeci ile Sarayburnu arasındaki sahilde Yalı Köşkü'nü yaptırdığı kaydedilir. Son aylarında yeni bir sefer için donanma hazırlattı; hedefinin Rodos ya da İran olması ihtimali yüksektir. 1520 yazında Edirne'ye giderken sırtında çıkan büyük bir ur (muhtemelen veba yumrusu) yüzünden Çorlu'dan ileri gidemedi. Hekimlerin bütün çabasına rağmen iki ay süren ümitsiz bir tedaviden sonra 21-22 Eylül 1520 gecesi, yakın adamı Hasan Can yanındayken öldü.
Naaşı İstanbul'a getirildi ve bugün Sultanselim denilen yerde toprağa verildi; oğlu Kanuni Sultan Süleyman buraya türbe ve camisini yaptırdı. Selim Farsçayı çok iyi biliyordu, Arapçaya da yatkındı; Farsça şiirlerinden oluşan divanı vardır. Tarih okumayı severdi; Mısır'da İbn Tağriberdi'nin tarihini Kemalpaşazade'ye çevirtti.
Sekiz yıldan biraz fazla süren saltanatında Selim, Doğu Anadolu'yu, Suriye'yi, Mısır'ı ve Hicaz'ı Osmanlı'ya kattı. Atlasın hesabına göre bu, bir padişah döneminde kazanılan en büyük topraklardan biridir. Atlasta Selim döneminde kazanılan kara alanı yaklaşık 1,8 milyon km²dir; bu, Kanuni'den sonra en büyük artıştır.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Selim I” (Feridun M. Emecen); İdris-i Bitlisi, Kemalpaşazade, Hoca Sadeddin, Lutfi Paşa ve Haydar Çelebi'nin sefer ruznamesi bu maddenin başlıca kaynaklarıdır.
Kaynaklar: newadvent.org [1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] · iranicaonline.org [1] · kotobank.jp [1] · exploration.marinersmuseum.org [1] [2]
| Babası | II. Bayezid |
|---|---|
| Annesi | Gülbahar Hatun |
| Eşleri | Ayşe Hafsa Sultan |
| Çocukları | I. Süleyman (Kanuni), Hatice Sultan, Beyhan Sultan, Şah Sultan, Fatma Sultan, Hafize Sultan |
| Ad | Göreve geliş | Ayrılış | Süre |
|---|---|---|---|
| Koca Mustafa Paşa (2. kez) | 6 Ocak 1512 | 23 Kasım 1512 | 322 gün |
| Hersekzade Ahmed Paşa (4. kez) | Kasım 1512 | 28 Ekim 1514 | 1-2 yıl |
| Dukakinzade Ahmed Paşa | 18 Aralık 1514 | 4 Mart 1515 | 76 gün |
| Hadım Sinan Paşa | 18 Haziran 1515 | 8 Eylül 1515 | 82 gün |
| Hersekzade Ahmed Paşa (5. kez) | 8 Eylül 1515 | 26 Nisan 1516 | 231 gün |
| Hadım Sinan Paşa (2. kez) | 26 Nisan 1516 | 22 Ocak 1517 | 271 gün |
| Yunus Paşa | 3 Şubat 1517 | 13 Eylül 1517 | 222 gün |
| Piri Mehmed Paşa | 25 Ocak 1518 | 27 Haziran 1523 | 5 yıl, 153 gün |
| Yıl | Olay | Sonuç / taraflar |
|---|---|---|
| Antlaşma: Memluk sonrası Mısır düzeninin kurulması | ||
| Antlaşma: Venedik'ten Kıbrıs vergisinin devralınması | ||
| 1514 | Savaş: Çaldıran | Osmanlı zaferi; Şah İsmail çekildi, Selim Tebriz'e girdi |
| 1515 | Savaş: Turnadağ | Osmanlı zaferi; Alaüddevle öldü, Dulkadir beyliği Şehsuvaroğlu Ali Bey'e verildi |
| 1516 | Savaş: Mercidabık | Osmanlı zaferi; Kansu Gavri öldü, Halep ve Suriye Osmanlılara geçti |
| 1517 | Savaş: Ridaniye | Osmanlı zaferi; Kahire'nin yolu açıldı, Memlük Sultanlığı çöktü |
| 1519 | İsyan: Şah Veli (Celal) İsyanı | Şiddetle bastırıldı; bundan sonra Anadolu'daki isyanlar halk arasında “Celali” diye anıldı |
Ayrıntılı bilgi kutuları sitedeki “Savaşlar ve Antlaşmalar” sekmesindedir; kaynak TDV İslâm Ansiklopedisi.
1520'de Edirne yolunda, sırtında çıkan büyük bir ur (muhtemelen veba yumrusu) yüzünden Çorlu'da kaldı; iki ay süren tedaviye rağmen orada öldü. Halk arasında hastalığı şirpençe olarak anılır.
| Yıl | Bölge | Olay | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 1514 | + Erzurum–Bayburt–Erzincan | Çaldıran Muharebesi (1514) ve Erzincan–Bayburt'un alınışı | TDV İA, “SELİM I” |
| 1515 | + Diyarbekir–Van–Urfa | Çaldıran sonrası Diyarbekir'in fethi (1515) ve Kürt beylerinin katılımı | TDV İA, “SELİM I” |
| 1515 | + Çukurova–Maraş (Ramazan–Dulkadir) | Turnadağ Muharebesi (1515) — Dulkadir beyliğinin ilhakı | TDV İA, “DULKADIROĞULLARI” |
| 1516 | + Suriye–Lübnan (Haleb–Şam) | Mercidabık Muharebesi (1516) — Haleb ve Şam'ın fethi | TDV İA, “SELİM I” |
| 1516 | + Antep–Kilis | Mercidabık Muharebesi (1516), Haleb eyaletine bağlı Antep ve Kilis | TDV İA, “SELİM I” |
| 1516 | + Hatay (İskenderun sancağı) | Mercidabık Muharebesi (1516), Antakya ve İskenderun | TDV İA, “SELİM I” |
| 1516 | + Filistin–Ürdün (Kudüs) | Mercidabık sonrası Kudüs, Gazze ve Filistin | TDV İA, “SELİM I” |
| 1516 | + Malatya | Mısır seferi sırasında Malatya'nın Memluklardan alınışı (1516) | TDV İA, “MALATYA” |
| 1517 | + Mısır | Ridaniye Muharebesi (1517) — Memluk Devleti'nin sonu | TDV İA, “SELİM I” |
| 1517 | + Hicaz (Mekke–Medine) | Ridaniye sonrası Mekke ve Medine'nin himayesi (1517) | TDV İA, “SELİM I” |
| 1517 | + Musul–Şehrizor | Bıyıklı Mehmed Paşa'nın Musul'u alışı (Nisan 1517) | TDV İA, “MUSUL”; Ágoston – Masters, Encyclopedia of the Ottoman Empire, s. 394 |
| 1519 | + Cezayir | Hızır Reis'in (Hayreddin) Yavuz'a bağlılığı ve Cezayir'in Osmanlı'ya katılması (1519) | TDV İA, “CEZAYİR” |
Bu dönemde el değiştiren topraklar ve onları getiren savaş ya da antlaşmalar haritada görülebilir: I. Selim dönemi haritası.
Atıf: Padişahlar Atlası, “I. Selim (Yavuz) Dönemi: Harita, Savaşlar ve Fetihler (1512–1520)”, https://padisahlaratlasi.com/padisah/i-selim/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları
Bu sayfadaki terimler: Eyalet
Bu dönemin sadrazamları: Hersekzade Ahmed Paşa · Piri Mehmed Paşa
Bu dönemin eserleri: Beyazıt Külliyesi (İstanbul) · Kurşunlu Külliyesi (Eskişehir) · Yavuz Sultan Selim Camii
Bu dönemin hanedan kadınları: Hafsa Sultan
Devlet teşkilatı: Defterdarlık ve Osmanlı Maliyesi · Şeyhülislamlık · Eyalet ve sancak sistemi · Kapıkulu ocakları · Osmanlı'da vakıf sistemi
Doğru bilinen yanlışlar: Halifelik 1517'de Mısır'da Yavuz'a törenle mi devredildi?