TRENDEFRARPadişahlar Atlası · 38 / 39 · padişah

V. Mehmed portresi

Fotoğraf — Carl Pietzner · 1915

V. Mehmed

Reşad

Paylaş: WhatsApp · X

Doğum 1844 · Ölüm 1918 · Saltanat 1909–1918 (9 yıl) · Tahta çıkış 1909, 65 yaşında · Saltanatın sonu: Görevdeyken öldü · Başkent: İstanbul

Tuğrası
V. Mehmed tuğrası

Yetkileri anayasayla sınırlanmış ilk Osmanlı padişahı; gerçek iktidar İttihat ve Terakki'deydi. Dokuz yılda Afrika ve Rumeli toprakları kaybedildi ve devlet I. Dünya Savaşı'na girdi.

Haritada V. Mehmed dönemini aç

▶ Bu padişahın 1 dakikalık videosu: YouTube · Instagram · TikTok

İlginç bilgi

Haziran 1911’de Rumeli’ye bir gezi yaptı; Çanakkale, Selanik, Üsküp, Priştine, Kosova ve Manastır’a uğradı, din ve milliyet ayırmadan her kesimden halkla görüştü.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “MEHMED V” maddesi

Hayatı

Uzun bir veliahtlık

Mehmed Reşad 2 Kasım 1844'te Çırağan Sarayı'nda doğdu. Babası Sultan Abdülmecid, annesi Gülcemal Kadınefendi'dir. Saray geleneklerine göre yetişti; Arapça, Farsça ve bazı dinî bilgiler öğrendi. Babasının ve amcası Abdülaziz'in saltanatlarında serbest ve rahat bir hayat yaşadı.

Ağabeyi II. Abdülhamid 1876'da tahta çıkınca veliaht oldu ve otuz üç yıl boyunca sarayda gözetim altında yaşamak zorunda kaldı. Genç yaşta Mevleviliğe intisap ettiği için şehzadelik yıllarını Mesnevi okuyarak geçirdi; Osmanlı tarihini ve atalarının menkıbelerini okumayı severdi.

Meşrutiyet padişahı

31 Mart vakasının ardından, İttihat ve Terakki'nin çoğunlukta olduğu Meclis-i Umumi-yi Millî, II. Abdülhamid'i tahttan indirip 27 Nisan 1909'da Reşad'ı tahta çıkardı. Altmış dört yaşındaydı. TDV maddesine göre o da ağabeyleri V. Murad ve II. Abdülhamid gibi bir darbe sonucu tahta oturdu; ama ondan farklı olarak yetkileri anayasayla sınırlanmış bir padişahtı. Sadrazam ve hükümet meclise karşı sorumluydu, padişahın siyasi rolü zayıfladı ve saray siyasi hayatın merkezi olmaktan çıktı.

Reşad halkla konuşmak ve ülkesini tanımak istedi. 5-26 Haziran 1911'de, isyanlar yüzünden kaynayan Rumeli'ye bir gezi yaptı; Selanik, Üsküp, Priştine ve Manastır'ı ziyaret etti, I. Murad Hüdavendigar'ın türbesinin bulunduğu Kosova Ovası'nda kalabalık bir cemaatle cuma namazı kıldı. Bursa ve İzmit'i de ziyaret etti.

Trablusgarp ve Balkan savaşları

Reşad'ın saltanatı arka arkaya gelen savaşlarla geçti. 1911'de İtalya Trablusgarp'a saldırdı ve Ekim 1912'de Trablusgarp ile Bingazi'nin kaybı kabul edildi. Ordudaki parti çekişmeleri Balkan Savaşı'nda da ağır yenilgilere yol açtı; Ege adaları ve Edirne'ye kadar bütün Rumeli elden çıktı. 23 Ocak 1913'te Enver Bey'in yönettiği “Babıali Baskını” ile İttihatçılar iktidarı ele geçirdi.

Mayıs 1913 Londra Antlaşması ile Edirne dahil Rumeli'nin büyük bölümü bırakıldı. Sadrazam Mahmud Şevket Paşa'nın 11 Haziran 1913'te bir suikastla öldürülmesinden sonra İttihatçıların gücü iyice arttı. İkinci Balkan Savaşı sırasında Edirne 21 Temmuz 1913'te geri alındı.

Birinci Dünya Savaşı

Talat, Enver ve Cemal paşalar devletin asıl yöneticileri hâline geldi; padişahın yaptığı bazı atamalar bile geri çevriliyordu. Almanya ile 2 Ağustos 1914'te gizli bir ittifak yapıldı ve aynı gün meclis tatile girdi. Bu üçlü, kabinenin bazı üyelerinin bile haberi olmadan ülkeyi savaşa soktu. TDV maddesine göre Reşad hiç istemediği hâlde bu oldubitti karşısında 11 Kasım 1914'te İtilaf devletlerine karşı savaş ilanını duyuran bir beyanname yayımladı ve bir “cihad-ı ekber” beyannamesiyle bütün Müslümanları savaşa çağırdı.

İstanbul bir ara işgal tehlikesiyle karşılaşınca hükümetin başkenti taşıma önerisini reddetti ve İstanbul'da kaldı; meşihat fetvasıyla kendisine gazilik unvanı verildi. 1916'daki meclis açılış nutkunda Çanakkale ve Irak cephelerindeki başarılardan memnuniyetle söz etti; ama 1917 nutkunda artık zaferlerden söz etmiyordu. Çanakkale zaferi üzerine yazdığı gazel, yazıldığı günlerde dilden dile dolaştı ve bestelendi.

Ölümü

TDV maddesi Reşad'ı selim akıllı, merhametli, dindar ve nazik bir hükümdar olarak tanıtır. Hayatının büyük bölümü baskı altında geçti ve saltanatı büyük bunalımlarla doldu. Son aylarında hastalığı ilerledi; Haziran 1918'deki Hırka-i Saadet ziyaretini güçlükle yapabildi, sonra sarayına çekilip evrakı yatağında imzaladı.

V. Mehmed Reşad, Mondros Mütarekesi'nin imzalanmasını görmeden 3 Temmuz 1918'de öldü ve Eyüp'te sağlığında yaptırdığı türbeye gömüldü. Yerine kardeşi VI. Mehmed Vahdeddin geçti; Osmanlı'nın son padişahı.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Mehmed V” (Cevdet Küçük); Halid Ziya Uşaklıgil'in Saray ve Ötesi, Ali Fuad Türkgeldi'nin Görüp İşittiklerim'i, Meclis-i Mebusan zabıtları ve Osmanlı arşiv belgeleri bu maddenin başlıca kaynaklarıdır.

O sırada dünyada

Çağdaş hükümdarlar

  • V. GeorgeBirleşik Krallık Kralı · 1910–19361917'de hanedanın adını Windsor olarak değiştiren kral
  • II. WilhelmAlman İmparatoru, Prusya Kralı · 1888–1918Almanya'nın son imparatoru; 1918'de tahttan çekilip Hollanda'ya sığındı
  • II. NikolaRusya İmparatoru · 1894–19171917'de tahttan çekilen son Rus çarı
  • Franz JosephAvusturya İmparatoru, Macaristan Kralı · 1848–19161916'daki ölümüne dek yaklaşık 68 yıl tahtta kalan imparator
  • TaishoJaponya İmparatoru · 1912–1926Döneminde temsili yönetimin genişlediği, sağlığı zayıf imparator
  • Ahmed Şahİran Şahı (Kaçar hanedanı) · 1909–1925On bir yaşında tahta çıkan, Kaçar hanedanının son şahı
  • Woodrow WilsonABD Başkanı · 1913–1921Milletler Cemiyeti fikrini savunan, 1919 Nobel Barış Ödülü sahibi başkan

Dünyada neler oluyordu?

  1. 1911
    Çin'de Ekim'de başlayan devrim Qing hanedanını yıktı; imparator 1912'de tahttan çekildi.
  2. 1912
    Titanic, ilk seferinde buzdağına çarparak battı; yaklaşık 1.500 kişi hayatını kaybetti.
  3. 1914
    Panama Kanalı açıldı; Atlas ve Büyük Okyanus arasında doğrudan gemi geçişi başladı.
  4. 1917
    Rusya'da Bolşevikler iktidarı ele geçirdi; Lenin, Halk Komiserleri Konseyi'nin başına geçti.

Kaynaklar: kids.britannica.com [1] · britannica.com [1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] · history.state.gov [1] · rmg.co.uk [1] · pancanal.com [1]

Ailesi

BabasıI. Abdülmecid
AnnesiGülcemal Kadın
EşleriKamures Kadın, Dürriaden Kadın, Mihrengiz Kadın, Nazperver Kadın
ÇocuklarıMehmed Ziyaeddin, Ömer Hilmi, Mehmed Necmeddin, Refia Sultan

Önemli işleri

Antlaşmalar

Sadrazamları (veziriazamlar)

AdGöreve gelişAyrılışSüre
Ahmed Tevfik Paşa14 Nisan 19095 Mayıs 190921 gün
Hüseyin Hilmi Paşa (2. kez)5 Mayıs 190928 Aralık 1909237 gün
İbrahim Hakkı Paşa28 Aralık 190929 Eylül 19111 yıl, 275 gün
Küçük Said Paşa (8. kez)30 Eylül 191116 Temmuz 1912290 gün
Gazi Ahmed Muhtar Paşa21 Temmuz 191229 Ekim 1912100 gün
Kıbrıslı Kamil Paşa (4. kez)29 Ekim 191223 Ocak 191386 gün
Mahmud Şevket Paşa23 Ocak 191311 Haziran 1913139 gün
Said Halim Paşa12 Haziran 19133 Şubat 19173 yıl, 236 gün
Talat PaşaŞubat 19178 Ekim 19181-2 yıl

Savaşları ve antlaşmaları

YılOlaySonuç / taraflar
1911İsyan: Yemen İsyanı (İmam Yahya)Ahmed İzzet Paşa San'a kuşatmasını kaldırdı; 13 Ekim 1911 antlaşmasıyla San'a dahil Zeydi bölgelerin yönetimi İmam Yahya'ya bırakıldı
1912Antlaşma: Uşi Antlaşmasıİtalya Krallığı, Osmanlı İmparatorluğu
1912Savaş: KumanovaOsmanlı Garp Ordusu yenildi; bölge Sırbistan'a geçti
1912Deniz savaşı: KunfudaYedi Osmanlı gambotu batırıldı ya da tahrip edildi; Fuad yatı ele geçirildi
1912Deniz savaşı: İmroz (Elli)Kesin sonuç alınamadı; Osmanlı donanması boğaza çekildi
1912İsyan: Arnavut isyanları (1908–1912)Osmanlı hükümeti Arnavutluk'un özerklik isteklerini kabul etti (4 Eylül 1912); Balkan Savaşı başladıktan sonra İsmail Kemal Avlonya'da bağımsızlık ilan etti …
1912Savaş: Kırkkilise ve Lüleburgaz muharebeleri (1912)Şark Ordusu yenilerek Çatalca hattına çekildi
1913Sefer: Edirne'nin geri alınışıEdirne direnişsiz geri alındı; 29 Eylül 1913 İstanbul Antlaşması ile Osmanlı'da kaldı
1913Deniz savaşı: Mondros (Limni)Kesin sonuç alınamadı; Ege'deki adalar Yunan elinde kaldı
1913Antlaşma: Londra AntlaşmasıOsmanlı Devleti, Bulgaristan, Sırbistan, Yunanistan, Karadağ
1913Antlaşma: Bükreş AntlaşmasıBulgaristan, Sırbistan, Yunanistan, Romanya, Karadağ
1913Antlaşma: İstanbul AntlaşmasıOsmanlı İmparatorluğu, Bulgaristan Krallığı
1913Kuşatma: Yanya müdafaası (1912–1913)Yaklaşık altı aylık savunmadan sonra şehir Yunanlılara geçti
1913Antlaşma: Atina Antlaşması (1913)Osmanlı Devleti, Yunanistan Krallığı
1913İsyan: Babıali Baskını (1913)Kamil Paşa hükümeti düşürüldü; Mahmud Şevket Paşa sadrazam oldu, İttihatçılar iktidara döndü
1914Deniz savaşı: Karadeniz BaskınıRusya 2 Kasım 1914'te savaş ilan etti; Osmanlı Devleti I. Dünya Savaşı'na girdi
1914Antlaşma: Almanya ile ittifak antlaşması
1914Savaş: Sarıkamış Harekâtı (1914–1915)Taarruz ağır bir bozgunla sonuçlandı; 112.000 askerden 60.000'i kaybedildi
1915Savaş: Çanakkale Savaşıİtilaf kuvvetleri çekildi; Boğazlar geçilemedi. Yalnız İngiliz kaybı 213.980; Türk kaybı için 190.000–350.000 arasında rakamlar verilir
1915Deniz savaşı: 18 Mart Çanakkale Deniz Zaferiİtilaf donanması geri çekildi; yalnız deniz kuvvetiyle boğazın geçilemeyeceği anlaşıldı
1915Savaş: Birinci Kanal Harekâtı (1915)Kanalı geçme girişimi başarısız oldu; kuvvetler Birüssebi'ye döndü
1916Kuşatma: Kut'ül Amare13.309 kişilik İngiliz ordusu teslim oldu
1916İsyan: Arap İsyanıCidde (16 Haziran) ve Taif (17 Eylül 1916) düştü, Medine dışındaki önemli Hicaz şehirleri isyancılara geçti; Medine Ocak 1919'a kadar Osmanlı'da kaldı
1917Savaş: Filistin cephesi ve Kudüs'ün kaybı (1917)Kudüs İngilizlerin eline geçti; ertesi yıl Suriye boşaltıldı
1918Deniz savaşı: İmroz Baskınıİki İngiliz monitörü battı; Midilli kruvazörü mayınlara çarparak battı, Yavuz ağır hasar aldı

Ayrıntılı bilgi kutuları sitedeki “Savaşlar ve Antlaşmalar” sekmesindedir; kaynak TDV İslâm Ansiklopedisi.

Ölümü

1918'de Yıldız Sarayı'nda şeker hastalığı ve kalp yetmezliğinden öldü — savaşın bitişini görmedi.

Toprak değişimi

YılBölgeOlayKaynak
1912− TrablusgarpTrablusgarp Harbi (1911–12) ve Uşi Antlaşması — İtalya'yaTDV İA, “MEHMED V”
1912− Bingazi–BarkaTrablusgarp Harbi ve Uşi Antlaşması (1912) — Bingazi ve Barka İtalya'yaTDV İA, “MEHMED V”
1912− FizanTrablusgarp Harbi ve Uşi Antlaşması (1912)TDV İA, “MEHMED V”
1912− Makedonya (Üsküp–Manastır)I. Balkan Harbi — Üsküp, Selanik ve Manastır düştü (Ekim–Kasım 1912); Londra ve Bükreş Antlaşmaları (1913)TDV İA, “MEHMED V”
1912− Selanik–Halkidiki–AynarozI. Balkan Harbi — Üsküp, Selanik ve Manastır düştü (Ekim–Kasım 1912); Londra ve Bükreş Antlaşmaları (1913)TDV İA, “SELÂNİK”
1912− KosovaI. Balkan Harbi — Üsküp, Selanik ve Manastır düştü (Ekim–Kasım 1912); Londra ve Bükreş Antlaşmaları (1913)TDV İA, “KOSOVA”
1912− Güney ve Orta Arnavutluk (Avlonya–Berat–İlbasan)Arnavutluk'un bağımsızlık ilanı (28 Kasım 1912) ve Balkan devletlerinin işgali; Londra Antlaşması (1913)TDV İA, “MEHMED V”
1912− Ege Adaları (Midilli–Limni–Sisam)I. Balkan Harbi — Limni ve Midilli Yunan donanmasınca alındı, Sisam Yunanistan'a katıldı (1912); Londra Antlaşması (1913)TDV İA, “MEHMED V”
1912− Batı Trakya (Gümülcine–Kavala)I. Balkan Harbi — Bulgar ordusu Batı Trakya'yı aldı (Kasım 1912); 1913'teki Garbi Trakya Hükümeti bağımsızdı, Edirne ise II. Balkan Harbi'nde geri alındıTDV İA, “MEHMED V”
1912− Rodoplar (Kırcaali–Paşmaklı)I. Balkan Harbi — Kırcaali, Paşmaklı ve öteki Rodop ilçeleri Bulgaristan topraklarına katıldı (TDV, Bulgaristan)TDV İA, “BULGARİSTAN”
1912− Rodos ve On İki Adaİtalyan işgali (Nisan–Mayıs 1912); Uşi Antlaşması adaları devretmedi, hukuki devir Lozan Antlaşması (1923) ile olduTDV İA, “RODOS”
1913− SakızI. Balkan Harbi (1912–13) — Ege adalarının Yunanistan'a geçişiTDV İA, “SAKIZ ADASI”
1913− Kuzey Arnavutluk (Akçahisar–İşkodra)Arnavutluk'un bağımsızlık ilanı (1912) ve Londra Antlaşması (1913)TDV İA, “MEHMED V”
1913− Yanya (Epir)I. Balkan Harbi (1912–13) ve Londra Antlaşması (1913) — Yanya Yunanistan'aTDV İA, “YANYA”
1913− Lahsa (Doğu Arabistan–Katar)İbn Suud Katif ve Hufuf'u aldı, Osmanlı garnizonu çekildi (Mayıs 1913); 1914 antlaşmasındaki valilik unvanı göstermeliktiTDV İA, “LAHS”
1916− Hicaz (Mekke–Medine)Arap İsyanı (Haziran 1916) — Mekke, Cidde ve Taif düştü, Hicaz Krallığı ilan edildi; Medine Fahreddin Paşa komutasında Ocak 1919'a dek savunulduTDV İA, “HİCAZ”
1917− Bağdat–BasraBasra (1914) ve Bağdat'ın düşüşü (11 Mart 1917) — Irak İngiliz işgaline girdi; Mondros Mütarekesi (1918)TDV İA, “BAĞDAT”
1918+ Kars–Ardahan–ArtvinBrest-Litovsk Antlaşması (3 Mart 1918) — Kars, Ardahan ve Batum geri alındıTDV İA, “KARS”
1918+ Batum (Acara)Brest-Litovsk Antlaşması (3 Mart 1918) — Kars, Ardahan ve Batum geri alındıTDV İA, “BATUM”
1918+ Ahıska (Çıldır)Batum Antlaşması (4 Haziran 1918) — Ahıska ve AhılkelekTDV İA, “AHISKA”

Bu dönemde el değiştiren topraklar ve onları getiren savaş ya da antlaşmalar haritada görülebilir: V. Mehmed dönemi haritası.

Atıf: Padişahlar Atlası, “V. Mehmed (Reşad) Dönemi: Harita, Savaşlar ve Fetihler (1909–1918)”, https://padisahlaratlasi.com/padisah/v-mehmed/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları

Bu sayfadaki terimler: İttihat ve Terakki

Bu dönemin sadrazamları: Küçük Said Paşa · Kıbrıslı Kamil Paşa · Ahmed Tevfik Paşa · Mahmud Şevket Paşa · Talat Paşa

Bu dönemin eserleri: Taşköprü (Üsküp) · Sultan Murad Türbesi · Bahariye Mevlevihanesi · Abide-i Hürriyet · Sultan Reşad Türbesi

Bizi takip edin: YouTubeInstagramTikTok