TRENDEFRARPadişahlar Atlası · 38 / 39 · padişah
Fotoğraf — Carl Pietzner · 1915
Reşad

Yetkileri anayasayla sınırlanmış ilk Osmanlı padişahı; gerçek iktidar İttihat ve Terakki'deydi. Dokuz yılda Afrika ve Rumeli toprakları kaybedildi ve devlet I. Dünya Savaşı'na girdi.
Haritada V. Mehmed dönemini aç▶ Bu padişahın 1 dakikalık videosu: YouTube · Instagram · TikTok
Haziran 1911’de Rumeli’ye bir gezi yaptı; Çanakkale, Selanik, Üsküp, Priştine, Kosova ve Manastır’a uğradı, din ve milliyet ayırmadan her kesimden halkla görüştü.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “MEHMED V” maddesi
Mehmed Reşad 2 Kasım 1844'te Çırağan Sarayı'nda doğdu. Babası Sultan Abdülmecid, annesi Gülcemal Kadınefendi'dir. Saray geleneklerine göre yetişti; Arapça, Farsça ve bazı dinî bilgiler öğrendi. Babasının ve amcası Abdülaziz'in saltanatlarında serbest ve rahat bir hayat yaşadı.
Ağabeyi II. Abdülhamid 1876'da tahta çıkınca veliaht oldu ve otuz üç yıl boyunca sarayda gözetim altında yaşamak zorunda kaldı. Genç yaşta Mevleviliğe intisap ettiği için şehzadelik yıllarını Mesnevi okuyarak geçirdi; Osmanlı tarihini ve atalarının menkıbelerini okumayı severdi.
31 Mart vakasının ardından, İttihat ve Terakki'nin çoğunlukta olduğu Meclis-i Umumi-yi Millî, II. Abdülhamid'i tahttan indirip 27 Nisan 1909'da Reşad'ı tahta çıkardı. Altmış dört yaşındaydı. TDV maddesine göre o da ağabeyleri V. Murad ve II. Abdülhamid gibi bir darbe sonucu tahta oturdu; ama ondan farklı olarak yetkileri anayasayla sınırlanmış bir padişahtı. Sadrazam ve hükümet meclise karşı sorumluydu, padişahın siyasi rolü zayıfladı ve saray siyasi hayatın merkezi olmaktan çıktı.
Reşad halkla konuşmak ve ülkesini tanımak istedi. 5-26 Haziran 1911'de, isyanlar yüzünden kaynayan Rumeli'ye bir gezi yaptı; Selanik, Üsküp, Priştine ve Manastır'ı ziyaret etti, I. Murad Hüdavendigar'ın türbesinin bulunduğu Kosova Ovası'nda kalabalık bir cemaatle cuma namazı kıldı. Bursa ve İzmit'i de ziyaret etti.
Reşad'ın saltanatı arka arkaya gelen savaşlarla geçti. 1911'de İtalya Trablusgarp'a saldırdı ve Ekim 1912'de Trablusgarp ile Bingazi'nin kaybı kabul edildi. Ordudaki parti çekişmeleri Balkan Savaşı'nda da ağır yenilgilere yol açtı; Ege adaları ve Edirne'ye kadar bütün Rumeli elden çıktı. 23 Ocak 1913'te Enver Bey'in yönettiği “Babıali Baskını” ile İttihatçılar iktidarı ele geçirdi.
Mayıs 1913 Londra Antlaşması ile Edirne dahil Rumeli'nin büyük bölümü bırakıldı. Sadrazam Mahmud Şevket Paşa'nın 11 Haziran 1913'te bir suikastla öldürülmesinden sonra İttihatçıların gücü iyice arttı. İkinci Balkan Savaşı sırasında Edirne 21 Temmuz 1913'te geri alındı.
Talat, Enver ve Cemal paşalar devletin asıl yöneticileri hâline geldi; padişahın yaptığı bazı atamalar bile geri çevriliyordu. Almanya ile 2 Ağustos 1914'te gizli bir ittifak yapıldı ve aynı gün meclis tatile girdi. Bu üçlü, kabinenin bazı üyelerinin bile haberi olmadan ülkeyi savaşa soktu. TDV maddesine göre Reşad hiç istemediği hâlde bu oldubitti karşısında 11 Kasım 1914'te İtilaf devletlerine karşı savaş ilanını duyuran bir beyanname yayımladı ve bir “cihad-ı ekber” beyannamesiyle bütün Müslümanları savaşa çağırdı.
İstanbul bir ara işgal tehlikesiyle karşılaşınca hükümetin başkenti taşıma önerisini reddetti ve İstanbul'da kaldı; meşihat fetvasıyla kendisine gazilik unvanı verildi. 1916'daki meclis açılış nutkunda Çanakkale ve Irak cephelerindeki başarılardan memnuniyetle söz etti; ama 1917 nutkunda artık zaferlerden söz etmiyordu. Çanakkale zaferi üzerine yazdığı gazel, yazıldığı günlerde dilden dile dolaştı ve bestelendi.
TDV maddesi Reşad'ı selim akıllı, merhametli, dindar ve nazik bir hükümdar olarak tanıtır. Hayatının büyük bölümü baskı altında geçti ve saltanatı büyük bunalımlarla doldu. Son aylarında hastalığı ilerledi; Haziran 1918'deki Hırka-i Saadet ziyaretini güçlükle yapabildi, sonra sarayına çekilip evrakı yatağında imzaladı.
V. Mehmed Reşad, Mondros Mütarekesi'nin imzalanmasını görmeden 3 Temmuz 1918'de öldü ve Eyüp'te sağlığında yaptırdığı türbeye gömüldü. Yerine kardeşi VI. Mehmed Vahdeddin geçti; Osmanlı'nın son padişahı.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Mehmed V” (Cevdet Küçük); Halid Ziya Uşaklıgil'in Saray ve Ötesi, Ali Fuad Türkgeldi'nin Görüp İşittiklerim'i, Meclis-i Mebusan zabıtları ve Osmanlı arşiv belgeleri bu maddenin başlıca kaynaklarıdır.
Kaynaklar: kids.britannica.com [1] · britannica.com [1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] · history.state.gov [1] · rmg.co.uk [1] · pancanal.com [1]
| Babası | I. Abdülmecid |
|---|---|
| Annesi | Gülcemal Kadın |
| Eşleri | Kamures Kadın, Dürriaden Kadın, Mihrengiz Kadın, Nazperver Kadın |
| Çocukları | Mehmed Ziyaeddin, Ömer Hilmi, Mehmed Necmeddin, Refia Sultan |
| Ad | Göreve geliş | Ayrılış | Süre |
|---|---|---|---|
| Ahmed Tevfik Paşa | 14 Nisan 1909 | 5 Mayıs 1909 | 21 gün |
| Hüseyin Hilmi Paşa (2. kez) | 5 Mayıs 1909 | 28 Aralık 1909 | 237 gün |
| İbrahim Hakkı Paşa | 28 Aralık 1909 | 29 Eylül 1911 | 1 yıl, 275 gün |
| Küçük Said Paşa (8. kez) | 30 Eylül 1911 | 16 Temmuz 1912 | 290 gün |
| Gazi Ahmed Muhtar Paşa | 21 Temmuz 1912 | 29 Ekim 1912 | 100 gün |
| Kıbrıslı Kamil Paşa (4. kez) | 29 Ekim 1912 | 23 Ocak 1913 | 86 gün |
| Mahmud Şevket Paşa | 23 Ocak 1913 | 11 Haziran 1913 | 139 gün |
| Said Halim Paşa | 12 Haziran 1913 | 3 Şubat 1917 | 3 yıl, 236 gün |
| Talat Paşa | Şubat 1917 | 8 Ekim 1918 | 1-2 yıl |
| Yıl | Olay | Sonuç / taraflar |
|---|---|---|
| 1911 | İsyan: Yemen İsyanı (İmam Yahya) | Ahmed İzzet Paşa San'a kuşatmasını kaldırdı; 13 Ekim 1911 antlaşmasıyla San'a dahil Zeydi bölgelerin yönetimi İmam Yahya'ya bırakıldı |
| 1912 | Antlaşma: Uşi Antlaşması | İtalya Krallığı, Osmanlı İmparatorluğu |
| 1912 | Savaş: Kumanova | Osmanlı Garp Ordusu yenildi; bölge Sırbistan'a geçti |
| 1912 | Deniz savaşı: Kunfuda | Yedi Osmanlı gambotu batırıldı ya da tahrip edildi; Fuad yatı ele geçirildi |
| 1912 | Deniz savaşı: İmroz (Elli) | Kesin sonuç alınamadı; Osmanlı donanması boğaza çekildi |
| 1912 | İsyan: Arnavut isyanları (1908–1912) | Osmanlı hükümeti Arnavutluk'un özerklik isteklerini kabul etti (4 Eylül 1912); Balkan Savaşı başladıktan sonra İsmail Kemal Avlonya'da bağımsızlık ilan etti … |
| 1912 | Savaş: Kırkkilise ve Lüleburgaz muharebeleri (1912) | Şark Ordusu yenilerek Çatalca hattına çekildi |
| 1913 | Sefer: Edirne'nin geri alınışı | Edirne direnişsiz geri alındı; 29 Eylül 1913 İstanbul Antlaşması ile Osmanlı'da kaldı |
| 1913 | Deniz savaşı: Mondros (Limni) | Kesin sonuç alınamadı; Ege'deki adalar Yunan elinde kaldı |
| 1913 | Antlaşma: Londra Antlaşması | Osmanlı Devleti, Bulgaristan, Sırbistan, Yunanistan, Karadağ |
| 1913 | Antlaşma: Bükreş Antlaşması | Bulgaristan, Sırbistan, Yunanistan, Romanya, Karadağ |
| 1913 | Antlaşma: İstanbul Antlaşması | Osmanlı İmparatorluğu, Bulgaristan Krallığı |
| 1913 | Kuşatma: Yanya müdafaası (1912–1913) | Yaklaşık altı aylık savunmadan sonra şehir Yunanlılara geçti |
| 1913 | Antlaşma: Atina Antlaşması (1913) | Osmanlı Devleti, Yunanistan Krallığı |
| 1913 | İsyan: Babıali Baskını (1913) | Kamil Paşa hükümeti düşürüldü; Mahmud Şevket Paşa sadrazam oldu, İttihatçılar iktidara döndü |
| 1914 | Deniz savaşı: Karadeniz Baskını | Rusya 2 Kasım 1914'te savaş ilan etti; Osmanlı Devleti I. Dünya Savaşı'na girdi |
| 1914 | Antlaşma: Almanya ile ittifak antlaşması | |
| 1914 | Savaş: Sarıkamış Harekâtı (1914–1915) | Taarruz ağır bir bozgunla sonuçlandı; 112.000 askerden 60.000'i kaybedildi |
| 1915 | Savaş: Çanakkale Savaşı | İtilaf kuvvetleri çekildi; Boğazlar geçilemedi. Yalnız İngiliz kaybı 213.980; Türk kaybı için 190.000–350.000 arasında rakamlar verilir |
| 1915 | Deniz savaşı: 18 Mart Çanakkale Deniz Zaferi | İtilaf donanması geri çekildi; yalnız deniz kuvvetiyle boğazın geçilemeyeceği anlaşıldı |
| 1915 | Savaş: Birinci Kanal Harekâtı (1915) | Kanalı geçme girişimi başarısız oldu; kuvvetler Birüssebi'ye döndü |
| 1916 | Kuşatma: Kut'ül Amare | 13.309 kişilik İngiliz ordusu teslim oldu |
| 1916 | İsyan: Arap İsyanı | Cidde (16 Haziran) ve Taif (17 Eylül 1916) düştü, Medine dışındaki önemli Hicaz şehirleri isyancılara geçti; Medine Ocak 1919'a kadar Osmanlı'da kaldı |
| 1917 | Savaş: Filistin cephesi ve Kudüs'ün kaybı (1917) | Kudüs İngilizlerin eline geçti; ertesi yıl Suriye boşaltıldı |
| 1918 | Deniz savaşı: İmroz Baskını | İki İngiliz monitörü battı; Midilli kruvazörü mayınlara çarparak battı, Yavuz ağır hasar aldı |
Ayrıntılı bilgi kutuları sitedeki “Savaşlar ve Antlaşmalar” sekmesindedir; kaynak TDV İslâm Ansiklopedisi.
1918'de Yıldız Sarayı'nda şeker hastalığı ve kalp yetmezliğinden öldü — savaşın bitişini görmedi.
| Yıl | Bölge | Olay | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 1912 | − Trablusgarp | Trablusgarp Harbi (1911–12) ve Uşi Antlaşması — İtalya'ya | TDV İA, “MEHMED V” |
| 1912 | − Bingazi–Barka | Trablusgarp Harbi ve Uşi Antlaşması (1912) — Bingazi ve Barka İtalya'ya | TDV İA, “MEHMED V” |
| 1912 | − Fizan | Trablusgarp Harbi ve Uşi Antlaşması (1912) | TDV İA, “MEHMED V” |
| 1912 | − Makedonya (Üsküp–Manastır) | I. Balkan Harbi — Üsküp, Selanik ve Manastır düştü (Ekim–Kasım 1912); Londra ve Bükreş Antlaşmaları (1913) | TDV İA, “MEHMED V” |
| 1912 | − Selanik–Halkidiki–Aynaroz | I. Balkan Harbi — Üsküp, Selanik ve Manastır düştü (Ekim–Kasım 1912); Londra ve Bükreş Antlaşmaları (1913) | TDV İA, “SELÂNİK” |
| 1912 | − Kosova | I. Balkan Harbi — Üsküp, Selanik ve Manastır düştü (Ekim–Kasım 1912); Londra ve Bükreş Antlaşmaları (1913) | TDV İA, “KOSOVA” |
| 1912 | − Güney ve Orta Arnavutluk (Avlonya–Berat–İlbasan) | Arnavutluk'un bağımsızlık ilanı (28 Kasım 1912) ve Balkan devletlerinin işgali; Londra Antlaşması (1913) | TDV İA, “MEHMED V” |
| 1912 | − Ege Adaları (Midilli–Limni–Sisam) | I. Balkan Harbi — Limni ve Midilli Yunan donanmasınca alındı, Sisam Yunanistan'a katıldı (1912); Londra Antlaşması (1913) | TDV İA, “MEHMED V” |
| 1912 | − Batı Trakya (Gümülcine–Kavala) | I. Balkan Harbi — Bulgar ordusu Batı Trakya'yı aldı (Kasım 1912); 1913'teki Garbi Trakya Hükümeti bağımsızdı, Edirne ise II. Balkan Harbi'nde geri alındı | TDV İA, “MEHMED V” |
| 1912 | − Rodoplar (Kırcaali–Paşmaklı) | I. Balkan Harbi — Kırcaali, Paşmaklı ve öteki Rodop ilçeleri Bulgaristan topraklarına katıldı (TDV, Bulgaristan) | TDV İA, “BULGARİSTAN” |
| 1912 | − Rodos ve On İki Ada | İtalyan işgali (Nisan–Mayıs 1912); Uşi Antlaşması adaları devretmedi, hukuki devir Lozan Antlaşması (1923) ile oldu | TDV İA, “RODOS” |
| 1913 | − Sakız | I. Balkan Harbi (1912–13) — Ege adalarının Yunanistan'a geçişi | TDV İA, “SAKIZ ADASI” |
| 1913 | − Kuzey Arnavutluk (Akçahisar–İşkodra) | Arnavutluk'un bağımsızlık ilanı (1912) ve Londra Antlaşması (1913) | TDV İA, “MEHMED V” |
| 1913 | − Yanya (Epir) | I. Balkan Harbi (1912–13) ve Londra Antlaşması (1913) — Yanya Yunanistan'a | TDV İA, “YANYA” |
| 1913 | − Lahsa (Doğu Arabistan–Katar) | İbn Suud Katif ve Hufuf'u aldı, Osmanlı garnizonu çekildi (Mayıs 1913); 1914 antlaşmasındaki valilik unvanı göstermelikti | TDV İA, “LAHS” |
| 1916 | − Hicaz (Mekke–Medine) | Arap İsyanı (Haziran 1916) — Mekke, Cidde ve Taif düştü, Hicaz Krallığı ilan edildi; Medine Fahreddin Paşa komutasında Ocak 1919'a dek savunuldu | TDV İA, “HİCAZ” |
| 1917 | − Bağdat–Basra | Basra (1914) ve Bağdat'ın düşüşü (11 Mart 1917) — Irak İngiliz işgaline girdi; Mondros Mütarekesi (1918) | TDV İA, “BAĞDAT” |
| 1918 | + Kars–Ardahan–Artvin | Brest-Litovsk Antlaşması (3 Mart 1918) — Kars, Ardahan ve Batum geri alındı | TDV İA, “KARS” |
| 1918 | + Batum (Acara) | Brest-Litovsk Antlaşması (3 Mart 1918) — Kars, Ardahan ve Batum geri alındı | TDV İA, “BATUM” |
| 1918 | + Ahıska (Çıldır) | Batum Antlaşması (4 Haziran 1918) — Ahıska ve Ahılkelek | TDV İA, “AHISKA” |
Bu dönemde el değiştiren topraklar ve onları getiren savaş ya da antlaşmalar haritada görülebilir: V. Mehmed dönemi haritası.
Atıf: Padişahlar Atlası, “V. Mehmed (Reşad) Dönemi: Harita, Savaşlar ve Fetihler (1909–1918)”, https://padisahlaratlasi.com/padisah/v-mehmed/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları
Bu sayfadaki terimler: İttihat ve Terakki
Bu dönemin sadrazamları: Küçük Said Paşa · Kıbrıslı Kamil Paşa · Ahmed Tevfik Paşa · Mahmud Şevket Paşa · Talat Paşa
Bu dönemin eserleri: Taşköprü (Üsküp) · Sultan Murad Türbesi · Bahariye Mevlevihanesi · Abide-i Hürriyet · Sultan Reşad Türbesi