TRENDEFRARPadişahlar Atlası · 1 / 39 · bey

Osman Gazi portresi

Temsilî portre (sonradan yapılmış) — ressamı ve tarihi belirsiz

Osman Gazi

Devletin kurucusu

Paylaş: WhatsApp · X

Doğum ~1258 · Ölüm 1324 · Beylik 1299–1324 (25 yıl) · Başa geçiş 1299, yaklaşık 41 yaşında · Beyliğin sonu: Görevdeyken öldü · Başkent: Söğüt

Söğüt'teki küçük bir uç beyliğini devlete dönüştürdü. Doğu Roma (Bizans)'ın Anadolu'daki çözülmesinden yararlanarak Bitinya'yı adım adım ele geçirdi ve kendisinden sonra altı yüzyıl sürecek hanedanın adını verdi. Kuruluş tarihi olarak verilen 1299 geleneksel bir tarihtir; çağdaş bir kaynakla doğrulanmaz.

Haritada Osman Gazi dönemini aç

▶ Bu padişahın 1 dakikalık videosu: YouTube · Instagram · TikTok

İlginç bilgi

Vasiyeti üzerine Bursa hisarında, Gümüşlükubbe denilen eski bir manastırın kubbesi altına gömüldü. Bu yapı 1855 depreminde yıkılınca bugünkü türbesini 1863’te Sultan Abdülaziz yaptırdı.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “OSMAN I” maddesi

Hayatı

Kökeni ve gençliği

Osman, Söğüt çevresinde yurt tutmuş bir Türkmen topluluğunun başındaki Ertuğrul Gazi'nin oğluydu. Doğum yılı kesin bilinmez; Osmanlı rivayetinde öldüğünde hicrî hesapla altmış dokuz yaşında olduğu söylenir, bu da doğumunu 1250'lerin sonuna götürür. Gezgin İbn Battuta adını küçültme ekiyle “Osmancuk” diye kaydeder. Ailenin soyu ve Anadolu'ya ne zaman geldiği hakkındaki anlatılar sonraki yüzyıllarda yazılmıştır ve birbirini tutmaz; bu yüzden Osman'ın gençliği büyük ölçüde rivayetlerden bilinir.

Osman'ın büyüdüğü Söğüt, Selçuklu Devleti ile Doğu Roma (Bizans) arasındaki uç bölgesinin en ileri noktalarından biriydi. Bu bölgede yerli Rum tekfurlar Selçuklu sultanına vergi verir, yaylak ve kışlaklarını dolaşan Türkmenlerle çoğu zaman barış içinde yaşardı. Eskişehir, İnönü ve Söğüt'teki beyler birbiriyle rekabet halindeydi. Osman da bu ortamda bir “alp”, yani çevresinde yoldaşları toplanan bir savaşçı olarak sivrildi.

Uçta bir bey: ilk fetihler

Kroniklere göre Osman'ın akınları 1280'lerin ortasında İnegöl yakınındaki küçük Kulaca Hisarı'na yapılan bir gece baskınıyla başladı. Bunu Karacahisar'ın alınması izledi (1288). Eskişehir yanında, Anadolu'dan İznik ve İstanbul'a giden yolların kesiştiği yerdeki bu sarp kale, Osman'ı bölgede gerçek bir güç hâline getirdi; kaleye Germiyan gibi uzak yerlerden gelen halk yerleşti ve aşağıdaki pazar da onun denetimine geçti.

1288–1299 yılları arasında Osman, Göynük, Gölpazarı, Bilecik, Yenişehir, İnegöl ve Yarhisar tekfurlarını birer birer ortadan kaldırdı. Eskişehir'den Bilecik ve Yenişehir'e kadar uzanan topraklara sahip olduğunda (1299) aldığı yerleri yoldaşlarına paylaştırdı: İnönü'yü oğlu Orhan'a, Yarhisar'ı Hasan Alp'e, İnegöl'ü Turgut Alp'e verdi. Atlasta kuruluş yılı olarak gösterilen 1299 bu geleneğe dayanır; çağdaş bir belgeyle doğrulanmaz.

Osman'ı diğer uç beylerinden ayıran şeylerden biri, rivayete göre Vefai-Babai tarikatından Şeyh Edebali'nin manevi desteğiydi. Fıkıh bilen Edebali ve Dursun Fakih onun danışmanları arasında sayılır. Şeyh ile bey arasında anlatılan kutsama hikâyesi ise dönemin bütün Türkmen beyleri için anlatılan türden halk anlatılarındandır.

Bizans'a karşı: Bafeus ve İznik

Osman 1300'lerin başında doğrudan Bizans topraklarına yöneldi ve İznik'i kuşattı. Şehri kurtarmaya gelen Bizans birliğiyle, çağdaş Bizans tarihçisi Pachymeres'e göre 27 Temmuz 1302'de Bafeus'ta (Koyunhisar) karşılaştı. Osmanlı kaynaklarının Yalakova diye andığı bu savaşı Osman kazandı. Pachymeres'e göre savaştan önce Kastamonu dolaylarından gelen pek çok savaşçı Osman'a katılmıştı ve Türk kuvvetleri yaklaşık 2000 kişilik Bizans ordusundan sayıca üstündü. Bu, Osmanlıların Bizans'a karşı ilk meydan zaferiydi ve Osman'ın adını uç bölgesinin ötesine taşıdı.

Bu yıllarda küçük gruplar hâlinde hareket eden Türk akıncıları Bursa ve İznik kapılarına, 1304 başlarında İstanbul Boğazı'na kadar ulaştı; panik içindeki halk İstanbul'a sığındı ve şehrin sokakları açlık ve hastalık çeken insanlarla doldu. Bafeus'tan sonra Bursa ovasındaki Atranos, Kestel ve Kite tekfurları birleşip Osman'a saldırdı. Osman onları Yenişehir ovasında karşıladı ve Dimbos Boğazı'na kadar çekilen tekfurları orada yendi; bu savaşta kardeşi Gündüz Alp'in oğlu Aydoğdu şehit düştü. 1305'ten sonra Osman, Köse Mihal ve diğer deneyimli komutanlarla birlikte oğlu Orhan'ı seferlere göndermeye başladı. Sakarya vadisindeki Lefke, Mekece ve Akhisar gibi yerlerin tekfurları ya itaat etti ya da yenildi.

Beyliğin düzeni

Osman'ın beyliği, sonraki Osmanlı Devleti'nin merkezî bürokrasisinden çok farklıydı. Bey, fethedilen bölgeleri savaş arkadaşlarına “yurt” olarak verir, onlar da o bölgenin hem savunucusu hem yöneticisi olurdu. 1320'lerde Konur Alp'e Karaçepüş Hisarı, Akça Koca'ya Absu Hisarı bu şekilde verilmişti. Aynı düzen daha sonra Rumeli'de Evrenosoğulları ve Mihaloğulları gibi uç beyi aileleri için de uygulanacaktı. Bu alplerin çocukları ve torunları ilerleyen yıllarda devletin önemli makamlarına geçti.

Köse Mihal'in hikâyesi Osman'ın uçtaki ilişkilerini iyi gösterir: Harmankaya'nın Rum beyi olan Mihal, Osman'ın yakın dostu ve seferlerdeki yoldaşı oldu; adamlarının çoğu da Harmankaya Rumlarıydı. Osman'ın uç bölgesindeki gücü yalnız kılıçla değil, yerli tekfurlarla kurulan bu tür bağlılık ilişkileriyle de büyüdü.

Son yılları ve ölümü

Osman'ın son yıllarında seferleri büyük ölçüde Orhan yönetti. Bursa çevresi kuşatma altına alındı, ama şehir Osman'ın sağlığında düşmedi. Ölüm yılı iki belgeden çıkarılır: Asporça Hatun vakfiyesinde Osman hayattadır, 1324 tarihli Mekece vakfiyesinde ise ölmüş görünür. Bu yüzden 1324 yılında öldüğü kabul edilir.

Osmanlı rivayetine göre Osman öldüğünde Orhan Bursa'yı kuşatmakla meşguldü. Osman vasiyeti gereği, Bursa alındıktan sonra hisardaki Tophane'de “Gümüşlü Kubbe” denilen eski manastırın kubbesi altına defnedildi. Bu yapı 1855 depreminde yıkılınca bugünkü sade türbe 1863'te Sultan Abdülaziz tarafından yaptırıldı. Osman'ın Orhan'a vasiyeti olarak şeriata uyması, emrindekileri gözetmesi ve cömert olması öğütleri aktarılır.

Mekece vakfiyesinin şahitleri arasında Orhan dışında Çoban, Melik, Hamid ve Pazarlı adlı oğulları ile Fatma Melek adlı kızı yer alır; kroniklerde Alaeddin Ali adlı bir oğlu daha anılır. Aynı belgede “Ömer Bey kızı Mal Hatun” adı geçer; kroniklerde Mal Hatun, Şeyh Edebali'nin kızı ve Osman'ın eşi olarak kaydedilmiştir. Osman'ın eşleri hakkındaki anlatılar bu yüzden kaynaktan kaynağa değişir.

Osman Gazi'nin bıraktığı, birkaç kale ve kasabadan oluşan bir uç beyliğiydi. Ama kurduğu düzen, yoldaşlarıyla kurduğu bağlar ve Bizans'ın zayıflayan Bitinya sınırında açtığı yol, kendi adını taşıyan hanedanın altı yüzyıl sürecek tarihinin başlangıcı oldu.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Osman I” (Halil İnalcık); Âşıkpaşazâde ve Neşri kronikleri ile Bizans tarihçisi Georgios Pachymeres bu maddede kullanılan başlıca kaynaklardır.

O sırada dünyada

Çağdaş hükümdarlar

  • II. AndronikosBizans İmparatoru · 1282–1328Palaiologos hanedanından; bilim ve edebiyatı destekledi
  • IV. Philippe (Güzel)Fransa Kralı · 1285–1314Papalıkla çatıştı, Tapınak Şövalyelerini tutuklattı
  • I. Edwardİngiltere Kralı · 1272–1307Galler'i egemenliği altına aldı, parlamentoyu geliştirdi
  • Gazan Hanİlhanlı Hükümdarı · 1295–1304İslam'ı benimsedi; vergi ve yönetimde reformlar yaptı
  • Alaeddin HalaciDelhi Sultanı · 1296–1316Moğol saldırılarını püskürttü, Güney Hindistan'a kadar ilerledi
  • Temür Han (Chengzong)Yuan İmparatoru (Çin) · 1294–1307Kubilay Han'ın halefi olan Moğol Yuan hükümdarı

Dünyada neler oluyordu?

  1. 1302
    Kortrijk yakınındaki Altın Mahmuzlar Savaşı'nda Flaman kent milisleri Fransız şövalye ordusunu yendi.
  2. 1309
    Papa V. Clemens papalık makamını Avignon'a taşıdı; Avignon dönemi 1377'ye kadar sürdü.
  3. 1312
    Papa V. Clemens, Tapınak Şövalyeleri tarikatını kaldırdı.
  4. 1314
    Bannockburn Savaşı'nda Robert the Bruce komutasındaki İskoçlar İngiliz ordusunu yendi.
  5. 1315
    Kötü hava ve başarısız hasatlarla Avrupa'da Büyük Kıtlık başladı; 1317'ye kadar sürdü.

Kaynaklar: britannica.com [1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10]

Ailesi

BabasıErtuğrul Gazi
AnnesiHalime Hatun (kaynaklarda ihtilaflı)
EşleriRabia Bala Hatun (Şeyh Edebali'nin kızı), Malhun Hatun
ÇocuklarıOrhan Gazi, Alaeddin Ali, Çoban Bey, Melik Bey, Savcı Bey, Pazarlu Bey, Fatma Hatun (listeler kaynaklara göre değişir)

Önemli işleri

Antlaşmalar

Kayda geçen yok.

Vezirleri

—

Savaşları ve antlaşmaları

YılOlaySonuç / taraflar
1302Savaş: KoyunhisarOsmanlı zaferi

Ayrıntılı bilgi kutuları sitedeki “Savaşlar ve Antlaşmalar” sekmesindedir; kaynak TDV İslâm Ansiklopedisi.

Ölümü

Geleneksel kabule göre 1324'te (bazı kaynaklarda 1326), Bursa kuşatması sürerken öldü. Önce Söğüt'e gömüldüğü, Bursa'nın alınmasından (1326) sonra naaşının Bursa'daki Gümüşlü Kümbet'e nakledildiği kabul edilir.

Toprak değişimi

YılBölgeOlayKaynak
1299+ Söğüt–Bilecik–Eskişehir (Bitinya)Osman Gazi Eskişehir'den Bilecik ve Yenişehir'e kadar uzanan toprakların sahibiydi (1299); Koyunhisar Savaşı (1302) ve uç akınlarıTDV İA, “OSMAN I”

Bu dönemde el değiştiren topraklar ve onları getiren savaş ya da antlaşmalar haritada görülebilir: Osman Gazi dönemi haritası.

Atıf: Padişahlar Atlası, “Osman Gazi (Devletin kurucusu) Dönemi: Harita, Savaşlar ve Fetihler (1299–1324)”, https://padisahlaratlasi.com/padisah/osman-gazi/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları

Bu sayfadaki terimler: Uç beyi

Bu dönemin eserleri: Osman Gazi Türbesi

Bu dönemin payitahtı: Söğüt · Bursa

Doğru bilinen yanlışlar: Osmanlı Devleti 1299'da mı kuruldu?

Bizi takip edin: YouTubeInstagramTikTok