TRENDEFRARPadişahlar Atlası · 9 / 39 · padişah
Döneminde yapılmış portre — Gentile Bellini · 1480
Fatih

İstanbul'un fethi (1453) Doğu Roma (Bizans)'ı sona erdirdi, Osmanlı Devleti'ni bir imparatorluğa dönüştürdü ve devletin merkezini kalıcı olarak İstanbul'a taşıdı. Balkanlar'daki ve Anadolu'daki bağımsız devletlerin çoğunu ortadan kaldırarak sınırları Tuna ile Fırat arasında pekiştirdi; ilk saltanatı 1444–1446 arasındadır.
Haritada II. Mehmed dönemini aç▶ Bu padişahın 1 dakikalık videosu: YouTube · Instagram · TikTok
Türkçe, Rumca ve Slavca bilirdi. Resmini yaptırmak için İtalya’dan ressam istedi; Venedikli ressam Gentile Bellini 1479–1481’de İstanbul’da kalıp hem portresini yaptı hem de yeni sarayın duvarlarını fresklerle süsledi.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “MEHMED II” maddesi
Mehmed 30 Mart 1432'de Edirne'de doğdu; II. Murad'ın dördüncü oğludur. 1443 baharında lalaları Kassabzade Mahmud ve Nişancı İbrahim Bey'le birlikte Manisa'ya vali olarak gönderildi. Aynı yılın sonunda ağabeyi Alaeddin Ali Çelebi'nin Amasya'da ölmesiyle tahtın tek varisi oldu.
Babası Ağustos 1444'te tahttan çekilince on iki yaşında padişah oldu. Ancak Macarların barışı bozması, Varna seferi ve devlet içindeki çekişmeler bu ilk saltanatı sarstı: Çandarlı Halil Paşa'nın çevresi ile Zağanos ve Şehabeddin paşalar gibi kul kökenli devlet adamları birbirine karşıydı. 1446'da babası Halil Paşa'nın çağrısıyla tahta geri döndü ve Mehmed yeniden Manisa'ya gönderildi. Manisa'da geçen beş yıl onu olgunlaştırdı.
Babası ölünce Mehmed 18 Şubat 1451'de on dokuz yaşında ikinci kez tahta çıktı. Tahta çıkar çıkmaz kucaktaki kardeşi Ahmed'i öldürttü; kanunnamesine “nizam-ı âlem için” kardeş katlini caiz sayan hükmü koyarken amacı hükümdarlığın bölünmezliğini sağlamaktı. Hükümdarlığının ilk büyük hedefi İstanbul'du. Zağanos ve Şehabeddin paşalar fethi destekliyor, ihtiyatlı Çandarlı Halil Paşa ise Haçlı tehlikesini öne sürüyordu; Edirne'de toplanan meşveret meclisinde padişahın görüşü ağır bastı.
Mehmed 1452 baharında İstanbul Boğazı'nın Avrupa yakasında Boğazkesen (Rumelihisarı) kalesini yaptırdı; Ağustos sonunda tamamlanan hisar, şehri Karadeniz'deki erzak kaynaklarından kesti. 6 Nisan 1453'te başlayan kuşatma elli dört gün sürdü. 29 Mayıs sabahı Osmanlı ordusu Topkapı ile Yalıkapı arasında açılan gediklerden şehre girdi. Fetihten sonra Mehmed, Rum Ortodoks topluluğunun başına Georgios Scholarios'u Gennadios adıyla patrik olarak atadı ve şehri yeniden iskân ettirdi. İstanbul'un fethiyle Osmanlı beyliği bir imparatorluğa dönüştü; Mehmed “Fatih” (fetheden) adıyla anılır oldu.
Fatih'in saltanatı neredeyse her yıl bir seferle geçti. 1455'te Güney Sırbistan'ın Novobrdo gümüş madenlerini aldı. 1456'da kuşattığı Belgrad önünde, bozgunu önlemek için savaşa bizzat atılıp alnından yaralandı ve çekilmek zorunda kaldı. 1459'da Sırbistan'ı doğrudan Osmanlı yönetimine aldı ve aynı yaz Karadeniz'deki Ceneviz kalesi Amasra savaşsız teslim oldu. 1460'ta Venedik kaleleri dışında bütün Mora'yı, 1461'de Sinop ve Trabzon'u aldı, 1462'de Eflak üzerine yürüdü; Eflak Beyi Vlad Drakul (Kazıklı Voyvoda), Fatih Trabzon seferindeyken Tuna'daki Osmanlı kalelerine saldırmıştı. Eylül 1462'de Midilli adasını ilhak etti. 1463'te Bosna fethedildi. Aynı yıl Venedik'le başlayan ve on altı yıl süren savaşta 1470'te Eğriboz alındı; Arnavutluk'ta İskender Bey'e karşı iki kez sefere çıkan Fatih ülkenin ortasında İlbasan kalesini yaptırdı. 1478'de İşkodra'yı bizzat kuşattı; 25 Ocak 1479'da imzalanan barışla Venedik İşkodra'yı, Akçahisar'ı (Kruja), Limni ve Eğriboz adalarını Osmanlılara bıraktı ve ticaret serbestliği karşılığında yılda 10.000 altın ödemeyi kabul etti.
Doğuda en büyük rakibi Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan'dı. Uzun Hasan Trabzon, Sinop ve Karaman'ın kendisine bırakılmasını istiyordu. 1473'te Otlukbeli'nde yapılan savaşta (11 Ağustos 1473) Osmanlı ordusunun yalnız sekiz günlük erzakı kalmıştı; ama kapıkulu savaşa tam girmeden Uzun Hasan durumu ümitsiz görüp kaçtı. Karaman da 1470'lerin başında tamamen Osmanlı yönetimine geçti.
Karadeniz'i bir “Türk gölü” yapmak için 1475'te Kefe ve Kırım'daki Ceneviz kolonileri alındı, Kırım Hanlığı Osmanlı'ya bağlandı. 1480'de Mesih Paşa Rodos'u kuşattı ama alamadı; aynı yıl Gedik Ahmed Paşa 132 gemi ve 18.000 askerle Avlonya'dan çıkıp 11 Ağustos 1480'de güney İtalya'daki Otranto'yu aldı. Bu sefer Roma'ya yönelik bir başlangıç olarak görülüyordu.
Fatih veziriazamları kendi mutlak vekili yaptı; yönetimde ve orduda kul kökenlilerin ağırlığı onun döneminde belirginleşti. Hocaları arasında Molla Gürani, Hocazade Muslihuddin ve Molla Hayreddin vardı; Akşemseddin'in de üzerinde etkisi olmuştu. Arapça ve Farsçayı iyi biliyordu. Fetihten sonra İstanbul'da sekiz kiliseyi medreseye çevirdi, Ayasofya medresesini açtı ve 1470'te kendi adını taşıyan caminin çevresinde ünlü Semaniye (Sahn-ı Seman) medreselerini yaptırdı; medreseleri bizzat teftiş eder, dersleri dinlerdi. İç siyasetinin iki ana konusu, İstanbul'un yeniden iskânı ve kalkındırılması ile seferler için ordunun güçlendirilmesiydi. Bunun için Anadolu ve Balkanlardan şehre sürgünle nüfus getirildi; son yıllarında vakıf ve mülk olarak tutulan binlerce köy ve mezraa devlete alınıp tımar olarak dağıtıldı. TDV maddesi, bu toprak düzenlemesinin geniş bir hoşnutsuzluk uyandırdığını kaydeder.
Doğu'yu ve Batı'yı temsil eden bilginler onun huzurunda bir araya geldi. Patrik Gennadios Hristiyan inancını anlatan risalesini onun için yazdı; Trabzonlu Rum bilgin Amirutzes de sarayındaydı. Fatih 1461'den beri İtalya'dan ressam istiyordu; Venedikli Gentile Bellini 1479–1481 arasında İstanbul'da kalıp onun ünlü portresini yaptı. Fatih “Avni” mahlasıyla şiirler de yazdı. Halil İnalcık'a göre onun şahsında Türk, İran, İslam ve Roma hükümdarlık geleneklerini birleştiren “Osmanlı padişahı” doğmuştur.
Fatih 1481 baharında yeni bir sefer için Üsküdar'a geçti ve Üsküdar ile Gebze arasındaki Hünkârçayırı'nda 3 Mayıs 1481'de öldü. TDV maddesine göre ölümü nikris (gut) hastalığına bağlanır; zehirlendiği iddiası Âşıkpaşazâde'deki bir bilginin yorumuna dayanır ve başka kaynaklarla doğrulanmaz.
Öldüğünde yerine geçmek için iki oğlu, Amasya'daki Bayezid ile Karaman'daki Cem Sultan arasında bir taht mücadelesi başladı. Fatih otuz yıllık ikinci saltanatında Anadolu ve Balkanlarda dağınık bağımlı beylikleri ortadan kaldırıp İstanbul merkezli tek bir imparatorluk kurdu; TDV maddesi onu “yeni bir imparatorluğun gerçek anlamda kurucusu” diye tanımlar.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Mehmed II” (Halil İnalcık); Tursun Bey, Âşıkpaşazâde, Kritovulos, Dukas ve Venedik belgeleri bu maddenin başlıca kaynaklarıdır.
Kaynaklar: britannica.com [1] [2] [3] [4] [5] · newadvent.org [1] [2] [3] · kotobank.jp [1] [2] [3]
| Babası | II. Murad |
|---|---|
| Annesi | Hüma Hatun |
| Eşleri | Gülbahar Hatun, Gülşah Hatun, Sitti Mükrime Hatun (Dulkadir), Çiçek Hatun, Helene Hatun (Mora) |
| Çocukları | II. Bayezid, Cem Sultan, Mustafa, Gevherhan Sultan |
| Ad | Göreve geliş | Ayrılış | Süre |
|---|---|---|---|
| Çandarlı Halil Paşa | 1429 | 30 Mayıs 1453 | 23-24 yıl |
| Zağanos Paşa | 1453 | 1455? | 1-2 yıl |
| Veli Mahmud Paşa | 1455/56 | 1468? | 12-13 yıl |
| İshak Paşa | 1468? | 1471 | 2-3 yıl |
| Rum Mehmed Paşa | 1471 | 1472 | |
| Veli Mahmud Paşa (2. kez) | 1472 | 1473 | |
| Gedik Ahmed Paşa | 1473/74 | 1477 | 3-4 yıl |
| Hoca Sinan Paşa | 1477 | 1477 | |
| Karamani Mehmed Paşa | 1478 | Mayıs 1481 | 2-3 yıl |
| Yıl | Olay | Sonuç / taraflar |
|---|---|---|
| Antlaşma: Cenevizlilerle ticaret düzenlemeleri | ||
| 1453 | Kuşatma: İstanbul'un Fethi | Şehir fethedildi; Bizans İmparatorluğu sona erdi, İstanbul başkent oldu |
| 1456 | Kuşatma: Belgrad kuşatması (1456) | Kuşatma başarısız oldu; Fatih yaralandı |
| 1459 | Kuşatma: Semendire'nin fethi (1459) | Kale savaşsız teslim edildi; Sırp Despotluğu sona erdi |
| 1460 | Sefer: Mora seferleri | Mora Despotluğu sona erdi; Venedik'in kıyı kaleleri dışında yarımada Osmanlılara geçti |
| 1461 | Kuşatma: Trabzon'un fethi | Şehir teslim oldu; Trabzon Rum Devleti sona erdi |
| 1461 | Olay: Candaroğulları'nın ilhakı (Sinop) | Sinop savaşsız alındı; Candaroğulları Beyliği sona erdi |
| 1462 | Kuşatma: Midilli'nin fethi | Ada Osmanlılara geçti; Gattilusio yönetimi sona erdi |
| 1462 | Sefer: Eflak seferi (1462) | Vlad kaçtı; kardeşi Radu Osmanlı'ya bağlı voyvoda yapıldı |
| 1463 | Sefer: Bosna seferi | Bosna Krallığı sona erdi ve Osmanlı topraklarına katıldı; Yayça Macarların eline geçti |
| 1468 | Sefer: Karaman'ın ilhakı (1468–1474) | Karaman Beyliği Osmanlı topraklarına katıldı; Karaman eyaleti kuruldu |
| 1470 | Kuşatma: Eğriboz'un fethi | Venedik'in Ege'deki en önemli üslerinden biri Osmanlılara geçti |
| 1473 | Savaş: Otlukbeli | Osmanlı zaferi; Akkoyunlu ordusu bozuldu, Uzun Hasan çekildi |
| 1475 | Sefer: Kefe Seferi | Kefe ve Kırım kıyıları fethedildi; Kırım Hanlığı Osmanlı himayesine girdi |
| 1476 | Savaş: Akdere Savaşı (Boğdan seferi) | Boğdan ordusu yenildi; Suçava kalesi alınamadı ve ordu geri çekildi |
| 1478 | Kuşatma: İşkodra kuşatmaları (1474, 1478) | Kale kuşatmalara dayandı; 1479 İstanbul barışıyla Osmanlılara bırakıldı |
| 1479 | Antlaşma: Venedik'le İstanbul Antlaşması | Osmanlı İmparatorluğu, Venedik Cumhuriyeti |
| 1480 | Sefer: Otranto Seferi | Otranto fethedildi; Fatih'in ölümünden sonra yardım gönderilmedi ve İtalya harekâtı sürmedi |
| 1480 | Kuşatma: Rodos kuşatması (1480) | Kuşatma ağır kayıplarla kaldırıldı |
Ayrıntılı bilgi kutuları sitedeki “Savaşlar ve Antlaşmalar” sekmesindedir; kaynak TDV İslâm Ansiklopedisi.
1481'de Gebze yakınlarında, yeni bir sefere çıkarken hastalanarak öldü. Zehirlendiğine dair tartışmalı bir rivayet vardır.
| Yıl | Bölge | Olay | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 1453 | + İstanbul ve Boğazlar | İstanbul'un Fethi (29 Mayıs 1453) — Doğu Roma'nın sonu, başkent oldu | TDV İA, “MEHMED II” |
| 1455 | + Kosova | Fatih'in Kosova seferi: Novoberda, Trepça ve Priştine alındı, Prizren Curac Brankoviç'le yapılan savaştan sonra ele geçirildi (20 Haziran 1455) | TDV İA, “PRİZREN” |
| 1456 | + Atina–Orta Yunanistan | Atina'nın alınışı (1456) ve Orta Yunanistan | TDV İA, “ATİNA” |
| 1458 | + Morava Sırbistanı (Niş–Kruşevac) | Mahmud Paşa'nın Sırp seferi (1458): Ostrovica, Rudnik ve Güvercinlik (Golubac) alındı; Niş 1456'da kesin olarak Osmanlı'ya geçmişti | TDV İA, “MAHMUD PAŞA” |
| 1459 | + Semendire–Şumadiya | Lazar Brankoviç'in dul eşi Helena Semendire'yi teslim etti (20 Haziran 1459); Sırp Despotluğu sona erdi ve Sırbistan Osmanlı topraklarına katıldı | TDV İA, “SEMENDİRE” |
| 1460 | + Mora (Peloponez) | Mora seferleri (1458–1460), Doğu Roma (Bizans) despotluklarının ilhakı | TDV İA, “MEHMED II” |
| 1461 | + Trabzon (Pontus) | Trabzon seferi (1461) — Pontus Rum İmparatorluğu'nun sonu | TDV İA, “MEHMED II” |
| 1461 | + Kastamonu–Sinop (Candar) | Sinop ve Kastamonu'nun ilhakı (1461), Candaroğulları'nın sonu | TDV İA, “MEHMED II” |
| 1462 | + Ege Adaları (Midilli–Limni–Sisam) | Midilli'nin fethi (1462) | TDV İA, “MEHMED II” |
| 1463 | + Bosna | Bosna seferi (1463), Kral Tomaseviç'in bertarafı | TDV İA, “MEHMED II” |
| 1466 | + Hersek | Hersek Dükü Stjepan'ın ölümünden (1466) sonra oğulları arasındaki çekişmeden yararlanılarak Hersek'in büyük kısmı Osmanlı topraklarına katıldı (Mostar 1466 dolayı); Hersek sancağı 1470'te kuruldu, kalan kaleler 1482'de alındı | TDV İA, “HERSEKZÂDE AHMED PAŞA” |
| 1468 | + Karaman–Konya–Kayseri | Karaman seferleri (1468–1474), beyliğin ortadan kaldırılışı | TDV İA, “MEHMED II” |
| 1470 | + Eğriboz | Eğriboz'un Venedik'ten alınışı (1470) | TDV İA, “EĞRİBOZ” |
| 1475 | + Azak (Don ağzı) | Kefe Seferi (1475) ile Azak'ın alınışı | TDV İA, “MEHMED II” |
| 1475 | + Kefe (Kırım'ın güney kıyısı ve Kerç) | Gedik Ahmed Paşa'nın Kefe Seferi (Haziran 1475): Kefe ile birlikte bütün sahil şeridi alındı ve Kefe sancağı kuruldu; Kırım Hanlığı Osmanlı'ya tabi oldu | TDV İA, “KEFE” |
| 1479 | + Kuzey Arnavutluk (Akçahisar–İşkodra) | İskender Bey'in ölümü sonrası Arnavutluk seferi (1479) ve İşkodra'nın alınışı | TDV İA, “MEHMED II” |
Bu dönemde el değiştiren topraklar ve onları getiren savaş ya da antlaşmalar haritada görülebilir: II. Mehmed dönemi haritası.
Atıf: Padişahlar Atlası, “II. Mehmed (Fatih) Dönemi: Harita, Savaşlar ve Fetihler (1451–1481)”, https://padisahlaratlasi.com/padisah/ii-mehmed/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları
Bu sayfadaki terimler: Kanunname
Bu dönemin sadrazamları: Çandarlı Halil Paşa · Veli Mahmud Paşa · Gedik Ahmed Paşa · Karamani Mehmed Paşa
Bu dönemin eserleri: Anadolu Hisarı · Taşköprü (Üsküp) · Üç Şerefeli Cami · Kapalıçarşı · Fethiye Camii (Atina) · Narda Köprüsü · Faik Paşa Camii · Mahmutpaşa Camii · Küçükçekmece Köprüsü · Sofya Büyük Camii · Kürkçü Hanı · Rumelihisarı · tümü (27) →
Bu dönemin hanedan kadınları: Gülbahar Hatun
Bu dönemin payitahtı: Edirne · İstanbul
Devlet teşkilatı: Divan-ı Hümayun · Sadaret ve Babıali · Nişancılık ve Kalemiye · Defterdarlık ve Osmanlı Maliyesi · Şeyhülislamlık · İlmiye teşkilatı ve kadılık · Tımar sistemi · Devşirme sistemi · Kapıkulu ocakları · Enderun ve saray teşkilatı · Osmanlı'da vakıf sistemi
Doğru bilinen yanlışlar: Osmanlı'nın başkenti hep İstanbul muydu? · Kırım, Eflak ve Boğdan Osmanlı toprağı mıydı? · Kardeş katli Fatih'in kanunnamesiyle mi başladı? · Divan-ı Hümayun toplantılarına padişah başkanlık eder miydi? · Osmanlı ordusu çoğunlukla yeniçerilerden mi oluşurdu? · Devşirmede her Hristiyan çocuk toplanır mıydı?