TRENDEFRARPadişahlar Atlası · 31 / 39 · padişah

III. Selim portresi

Döneminde yapılmış portre — Konstantin Kapıdağlı · 1803

III. Selim

Paylaş: WhatsApp · X

Doğum 1761 · Ölüm 1808 · Saltanat 1789–1807 (18 yıl) · Tahta çıkış 1789, 28 yaşında · Saltanatın sonu: Tahttan indirildi, sonra öldürüldü · Başkent: İstanbul

Tuğrası
III. Selim tuğrası

Köklü bir yenileşme programı başlattı: yeni ordu, daimî elçilikler, mühendislik okulları. Programı yeniçeri ayaklanmasıyla devrildi ve kendisi öldürüldü; ama Nizam-ı Cedid, II. Mahmud'un reformlarının taslağı oldu.

Haritada III. Selim dönemini aç

▶ Bu padişahın 1 dakikalık videosu: YouTube · Instagram · TikTok

İlginç bilgi

Şehzadeliğinde “İlhami” mahlasıyla şiirler yazdı ve Kırimi Ahmed Kamil Efendi’den musiki dersleri aldı. Saz icracılığı ve özellikle bestekarlığıyla Türk musikisi tarihinin önde gelen isimlerindendir; dönemi kendi adıyla anılan bir musiki ekolü sayılır.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “SELİM III” maddesi

Hayatı

Yenilik umuduyla büyüyen şehzade

Selim 24 Aralık 1761'de doğdu. Babası III. Mustafa, annesi Mihrişah Sultan'dır. Babası onu yeni toplarla yapılan atış denemelerine götürür, topçulukla ilgilenmesini sağlardı. III. Mustafa ölümünde onun tahta çıkarılmasını vasiyet ettiyse de tahta amcası I. Abdülhamid geçti. Selim amcasının saltanatı boyunca sarayda kapalı yaşadı, ama Fransa Kralı XVI. Louis ile gizlice mektuplaştı ve çevresinde yenilik isteyen bir grup oluştu. Bu dönemde “İlhami” mahlasıyla, düşmanla savaşma azmini ve kötü gidişin kendi tahta çıkışıyla biteceği inancını dile getiren şiirler yazdı.

Savaş içinde tahta

I. Abdülhamid 7 Nisan 1789'da ölünce Selim yirmi sekiz yaşında tahta çıktı. Rusya ve Avusturya ile süren savaş kötü gidiyordu. Barış önerilerini, yeni saltanatına zaferle başlama isteğiyle kabul etmedi. Prusya'nın araya girmesiyle Avusturya 1791'de Ziştovi'de barış yaptı; Rusya ile savaş ise ağır kayıplarla sürdü ve 1792'de Yaş Antlaşması ile bitti. Bu antlaşmayla Kırım'ın Rusya'ya katılması tanındı.

Savaşın acı sonuçları Selim'i köklü bir yenileşmenin zorunlu olduğuna inandırdı. Ordu daha dönüş yolundayken devlet adamlarından nelerin yapılması gerektiğine dair layihalar istedi.

Nizam-ı Cedid

1792'de başlayan reformlar “Nizam-ı Cedid” (Yeni Düzen) adıyla anıldı. Avrupa usulünde eğitilmiş yeni bir piyade ordusu kuruldu; Üsküdar'da, bugün Selimiye diye bilinen semtte büyük bir kışla, cami ve çevresi yapıldı. Mühendishane-i Bahri geliştirildi, Hasköy'de humbaracı ve lağımcı ocaklarına askerî mühendis yetiştiren bir mühendishane (1795, Mühendishane-i Berri-i Hümayun) kuruldu ve burada bir matbaa açıldı (1797); Levent'te de büyük bir kışla yapıldı; donanma yenilendi. Yeni ordunun giderleri için “İrad-ı Cedid” adlı ayrı bir hazine oluşturuldu. Selim matbaayla da yakından ilgilendi ve basılacak kitapları bizzat denetledi.

Avrupa ile ilişkiler de yenilendi: Londra'da (1792), Paris, Berlin ve Viyana'da (1797) ilk daimî elçilikler açıldı. Bunlar hem diplomasi hem de Avrupa'dan uzman getirme işlerinde kullanıldı. Selim, Eyüp Sultan Camii ve Türbesi'ni de yeniden düzenletti. Ama eski ordu düzeni yerinde kaldı ve iki ordu yan yana yaşamak zorunda kaldı.

Bunalımlar

Napolyon Bonapart'ın İtalya'yı alması, Venedik'in yıkılması ve nihayet Temmuz 1798'de Mısır'a saldırması Osmanlı Devleti'ni Rusya ve İngiltere ile ittifaka sürükledi. İçeride Vidin'de Pazvandoğlu isyanı bastırılamadı; Rumeli'de “Dağlılar” diye bilinen eşkıya gruplarının saldırıları Selim'i “Bizi dünyaya rezil ettiler” dedirtecek noktaya getirdi. Sırp isyanları da ilk kez bu dönemde (1804) ulusal bir hareket niteliği kazandı. Arabistan'da Vehhabilerin Mekke ve Medine'yi ele geçirip hac yolunu kesmesi (1806) saltanatının meşruiyetini sarstı.

Nizam-ı Cedid'i Rumeli'ye yaymak için yapılan girişim 1806'da Edirne'de çatışmalara yol açtı ve geri alındı. Aynı yıl Rusya ile yeni bir savaş başladı. Şubat 1807'de İngiliz donanması Çanakkale Boğazı'nı geçip İstanbul önlerine geldi; şehirde kıtlık ve pahalılık baş gösterdi.

Kabakçı isyanı ve ölümü

Ordu Rus seferine çıktıktan sonra, Mayıs 1807'de Boğaz yamaklarının başlattığı ve Kaymakam Köse Musa Paşa ile Şeyhülislam Topal Ataullah Efendi'nin desteklediği Kabakçı Mustafa isyanı patlak verdi. Selim tahtta kalabilmek umuduyla Nizam-ı Cedid'i kaldırdı ve isyancıların istediği reform adamlarını feda etti; ama yine de tahttan indirildi ve yerine amcazadesi IV. Mustafa geçti.

Selim'in taraftarları Rusçuk ayanı Alemdar Mustafa Paşa'nın çevresinde toplandı. Alemdar onu tahta geri getirmek için 28 Temmuz 1808'de saraya yürüdü; ama saraya girmeden IV. Mustafa'nın emriyle Selim öldürüldü. Ertesi gün büyük bir halk kalabalığının üzüntüsü arasında babasının Laleli'de yaptırdığı caminin türbesine gömüldü.

Selim, aynı zamanda klasik Türk musikisinin önemli bestekarlarından biridir; eserleri bugün de icra edilir. Kurduğu Nizam-ı Cedid yıkılsa da açtığı yol, amcazadesi II. Mahmud'un reformlarıyla sürdü.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Selim III” (Kemal Beydilli); Ahmed Cavid, Vasıf, Cevdet Paşa, Cabi Ömer Efendi ve dönemin Avrupa elçi raporları bu maddenin başlıca kaynaklarıdır.

O sırada dünyada

Çağdaş hükümdarlar

  • II. Katerina (Büyük)Rusya İmparatoriçesi · 1762–1796Rus İmparatorluğu'nu yeniden düzenleyip sınırlarını genişleten aydınlanmacı hükümdar
  • III. GeorgeBüyük Britanya ve İrlanda Kralı · 1760–1820Amerikan kolonilerinin kaybı ve Napolyon savaşları döneminin kralı
  • II. FranzKutsal Roma-Germen İmparatoru · 1792–1806Son Kutsal Roma-Germen imparatoru; 1804'te Avusturya İmparatoru unvanını aldı
  • I. NapolyonFransızların İmparatoru · 1804–1815Devrim ordusundan yükselip Avrupa'nın büyük kısmına hükmeden imparator
  • I. AleksandrRusya İmparatoru · 1801–1825Önce Napolyon'la savaşan, sonra onu yenen ittifakı kuran çar
  • Feth Ali Şahİran Şahı (Kaçar hanedanı) · 1797–1834Rusya ile iki savaşta Kafkasya topraklarını yitiren Kaçar şahı
  • JiaqingÇin İmparatoru (Qing hanedanı) · 1796–1820Beyaz Lotus isyanı ve hazine açıklarıyla uğraşan Qing imparatoru

Dünyada neler oluyordu?

  1. 1789
    Paris halkı Bastille hapishanesini bastı; Fransız Devrimi'nin simgesi olan bu olay devrimi hızlandırdı.
  2. 1789
    George Washington, Amerika Birleşik Devletleri'nin ilk başkanı olarak New York'ta yemin etti.
  3. 1796
    Edward Jenner, inek çiçeği maddesiyle çiçek hastalığına karşı ilk aşıyı uyguladı.
  4. 1800
    Alessandro Volta, sürekli elektrik akımı veren ilk pili, Volta pilini geliştirdi.
  5. 1804
    Haiti, köle ayaklanmasıyla başlayan devrimin ardından Fransa'dan bağımsızlığını ilan etti.
  6. 1806
    II. Franz'ın unvanı bırakmasıyla Kutsal Roma-Germen İmparatorluğu sona erdi.

Kaynaklar: britannica.com [1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] [11] [12] [13]

Ailesi

BabasıIII. Mustafa
AnnesiMihrişah Sultan
EşleriRefet Kadın, Nefizar Kadın, Afitab Kadın
Çocuklarıİki kızı küçük yaşta öldü; tahtı devam ettiren çocuğu olmadı

Önemli işleri

Antlaşmalar

Sadrazamları (veziriazamlar)

AdGöreve gelişAyrılışSüre
Koca Yusuf Paşa24 Ocak 17867 Haziran 17893 yıl, 134 gün
Kethüda Hasan Paşa7 Haziran 178923 Kasım 1789169 gün
Cezayirli Gazi Hasan Paşa3 Aralık 178930 Mart 1790117 gün
Şerif Hasan Paşa16 Nisan 179013 Şubat 1791303 gün
Koca Yusuf Paşa (2. kez)Şubat 17913 Mayıs 17921-2 yıl
Melek Mehmed Paşa4 Mayıs 179219 Ekim 17942 yıl, 168 gün
Safranbolulu İzzet Mehmed Paşa20 Ekim 179430 Ağustos 17983 yıl, 314 gün
Yusuf Ziya PaşaEylül 179824 Nisan 18056-7 yıl
Hafız İsmail Paşa24 Nisan 180514 Eylül 18061 yıl, 143 gün
İbrahim Hilmi Paşa14 Eylül 18063 Haziran 1807262 gün

Savaşları ve antlaşmaları

YılOlaySonuç / taraflar
1789Savaş: Fokşan ve Boza (Rımnik) bozgunları (1789)Osmanlı ordusu iki ağır bozguna uğradı; serdar azledildi
1790Deniz savaşı: TendraOsmanlı donanması yenildi: bir kalyon yandı, bir kalyon esir alındı
1791Deniz savaşı: KaliakraOsmanlı donanması Boğaz'a çekildi; iki taraf da gemi kaybetmedi
1791Antlaşma: Ziştovi AntlaşmasıOsmanlı Devleti, Habsburg Monarşisi
1792Antlaşma: Yaş AntlaşmasıOsmanlı Devleti, Rusya İmparatorluğu
1798Savaş: Mısır'ın Fransız işgaliFransız kuvvetleri Mısır'ı boşalttı; Mısır yeniden Osmanlı idaresine döndü
1799Antlaşma: İngiltere ve Rusya ile ittifak
1799Kuşatma: Akka müdafaası (1799)Fransız kuşatması püskürtüldü; Bonapart geri çekildi
1802Antlaşma: Fransa ile Paris AntlaşmasıOsmanlı İmparatorluğu, Birinci Fransız Cumhuriyeti
1804İsyan: Birinci Sırp İsyanıBükreş Antlaşması'yla (1812) kısmi özerklik kabul edildi; daha geniş hak isteyen isyan 1813'te bastırıldı, Belgrad geri alındı, Karadjordje Avusturya'ya kaçtı
1807Deniz savaşı: İngiliz donanmasının Çanakkale'yi geçişiİngiliz filosu boğazı geçip İstanbul önlerine geldi; ardından Nağaraburnu başta olmak üzere boğaz yeniden tahkim edildi
1807Deniz savaşı: Çanakkale Boğazı Deniz SavaşıKesin bir sonuç alınamadı
1807İsyan: Kabakçı Mustafa İsyanıIII. Selim tahttan indirildi, IV. Mustafa tahta çıkarıldı (29 Mayıs 1807); Nizam-ı Cedid sona erdi

Ayrıntılı bilgi kutuları sitedeki “Savaşlar ve Antlaşmalar” sekmesindedir; kaynak TDV İslâm Ansiklopedisi.

Ölümü

1807'de Kabakçı Mustafa isyanıyla tahttan indirildi; 1808'de IV. Mustafa'yı tahtta tutmak isteyenler tarafından Topkapı Sarayı'nda katledildi.

Toprak değişimi

YılBölgeOlayKaynak
1791− Anapa–Soğucak kıyısıÜçüncü Rus kuşatmasıyla 26 Temmuz 1791'de işgal edildi; Yaş Antlaşması (10 Ocak 1792) Kafkasya'da eski sınırları kabul edince geri verildi (TDV, Anapa)TDV İA, “ANAPA”
1792+ Anapa–Soğucak kıyısıÜçüncü Rus kuşatmasıyla 26 Temmuz 1791'de işgal edildi; Yaş Antlaşması (10 Ocak 1792) Kafkasya'da eski sınırları kabul edince geri verildi (TDV, Anapa)TDV İA, “ANAPA”
1806− Bucak–Besarabya1806–1812 Rus Savaşı — Bender ve Akkerman 1806'da, İsmail 1809'da Rus eline geçti; Bükreş Antlaşması (1812) Besarabya'yı Rusya'ya bıraktıTDV İA, “SELİM III”

Bu dönemde el değiştiren topraklar ve onları getiren savaş ya da antlaşmalar haritada görülebilir: III. Selim dönemi haritası.

Atıf: Padişahlar Atlası, “III. Selim Dönemi: Harita, Savaşlar ve Fetihler (1789–1807)”, https://padisahlaratlasi.com/padisah/iii-selim/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları

Bu sayfadaki terimler: Yeniçeri · Nizam-ı Cedid

Bu dönemin sadrazamları: Koca Yusuf Paşa · Alemdar Mustafa Paşa

Bu dönemin eserleri: Emir Sultan Camii · Eyüp Sultan Camii · Galata Mevlevihanesi · Aynalıkavak Kasrı · Hala Sultan Tekkesi · Çapanoğlu Camii · Yıldız Sarayı · Edhem Bey Camii · Teşvikiye Camii · Selimiye Kışlası · Üsküdar Selimiye Camii

Devlet teşkilatı: Defterdarlık ve Osmanlı Maliyesi

Bizi takip edin: YouTubeInstagramTikTok