TRENDEFRARPadişahlar Atlası · 31 / 39 · padişah
Döneminde yapılmış portre — Konstantin Kapıdağlı · 1803

Köklü bir yenileşme programı başlattı: yeni ordu, daimî elçilikler, mühendislik okulları. Programı yeniçeri ayaklanmasıyla devrildi ve kendisi öldürüldü; ama Nizam-ı Cedid, II. Mahmud'un reformlarının taslağı oldu.
Haritada III. Selim dönemini aç▶ Bu padişahın 1 dakikalık videosu: YouTube · Instagram · TikTok
Şehzadeliğinde “İlhami” mahlasıyla şiirler yazdı ve Kırimi Ahmed Kamil Efendi’den musiki dersleri aldı. Saz icracılığı ve özellikle bestekarlığıyla Türk musikisi tarihinin önde gelen isimlerindendir; dönemi kendi adıyla anılan bir musiki ekolü sayılır.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “SELİM III” maddesi
Selim 24 Aralık 1761'de doğdu. Babası III. Mustafa, annesi Mihrişah Sultan'dır. Babası onu yeni toplarla yapılan atış denemelerine götürür, topçulukla ilgilenmesini sağlardı. III. Mustafa ölümünde onun tahta çıkarılmasını vasiyet ettiyse de tahta amcası I. Abdülhamid geçti. Selim amcasının saltanatı boyunca sarayda kapalı yaşadı, ama Fransa Kralı XVI. Louis ile gizlice mektuplaştı ve çevresinde yenilik isteyen bir grup oluştu. Bu dönemde “İlhami” mahlasıyla, düşmanla savaşma azmini ve kötü gidişin kendi tahta çıkışıyla biteceği inancını dile getiren şiirler yazdı.
I. Abdülhamid 7 Nisan 1789'da ölünce Selim yirmi sekiz yaşında tahta çıktı. Rusya ve Avusturya ile süren savaş kötü gidiyordu. Barış önerilerini, yeni saltanatına zaferle başlama isteğiyle kabul etmedi. Prusya'nın araya girmesiyle Avusturya 1791'de Ziştovi'de barış yaptı; Rusya ile savaş ise ağır kayıplarla sürdü ve 1792'de Yaş Antlaşması ile bitti. Bu antlaşmayla Kırım'ın Rusya'ya katılması tanındı.
Savaşın acı sonuçları Selim'i köklü bir yenileşmenin zorunlu olduğuna inandırdı. Ordu daha dönüş yolundayken devlet adamlarından nelerin yapılması gerektiğine dair layihalar istedi.
1792'de başlayan reformlar “Nizam-ı Cedid” (Yeni Düzen) adıyla anıldı. Avrupa usulünde eğitilmiş yeni bir piyade ordusu kuruldu; Üsküdar'da, bugün Selimiye diye bilinen semtte büyük bir kışla, cami ve çevresi yapıldı. Mühendishane-i Bahri geliştirildi, Hasköy'de humbaracı ve lağımcı ocaklarına askerî mühendis yetiştiren bir mühendishane (1795, Mühendishane-i Berri-i Hümayun) kuruldu ve burada bir matbaa açıldı (1797); Levent'te de büyük bir kışla yapıldı; donanma yenilendi. Yeni ordunun giderleri için “İrad-ı Cedid” adlı ayrı bir hazine oluşturuldu. Selim matbaayla da yakından ilgilendi ve basılacak kitapları bizzat denetledi.
Avrupa ile ilişkiler de yenilendi: Londra'da (1792), Paris, Berlin ve Viyana'da (1797) ilk daimî elçilikler açıldı. Bunlar hem diplomasi hem de Avrupa'dan uzman getirme işlerinde kullanıldı. Selim, Eyüp Sultan Camii ve Türbesi'ni de yeniden düzenletti. Ama eski ordu düzeni yerinde kaldı ve iki ordu yan yana yaşamak zorunda kaldı.
Napolyon Bonapart'ın İtalya'yı alması, Venedik'in yıkılması ve nihayet Temmuz 1798'de Mısır'a saldırması Osmanlı Devleti'ni Rusya ve İngiltere ile ittifaka sürükledi. İçeride Vidin'de Pazvandoğlu isyanı bastırılamadı; Rumeli'de “Dağlılar” diye bilinen eşkıya gruplarının saldırıları Selim'i “Bizi dünyaya rezil ettiler” dedirtecek noktaya getirdi. Sırp isyanları da ilk kez bu dönemde (1804) ulusal bir hareket niteliği kazandı. Arabistan'da Vehhabilerin Mekke ve Medine'yi ele geçirip hac yolunu kesmesi (1806) saltanatının meşruiyetini sarstı.
Nizam-ı Cedid'i Rumeli'ye yaymak için yapılan girişim 1806'da Edirne'de çatışmalara yol açtı ve geri alındı. Aynı yıl Rusya ile yeni bir savaş başladı. Şubat 1807'de İngiliz donanması Çanakkale Boğazı'nı geçip İstanbul önlerine geldi; şehirde kıtlık ve pahalılık baş gösterdi.
Ordu Rus seferine çıktıktan sonra, Mayıs 1807'de Boğaz yamaklarının başlattığı ve Kaymakam Köse Musa Paşa ile Şeyhülislam Topal Ataullah Efendi'nin desteklediği Kabakçı Mustafa isyanı patlak verdi. Selim tahtta kalabilmek umuduyla Nizam-ı Cedid'i kaldırdı ve isyancıların istediği reform adamlarını feda etti; ama yine de tahttan indirildi ve yerine amcazadesi IV. Mustafa geçti.
Selim'in taraftarları Rusçuk ayanı Alemdar Mustafa Paşa'nın çevresinde toplandı. Alemdar onu tahta geri getirmek için 28 Temmuz 1808'de saraya yürüdü; ama saraya girmeden IV. Mustafa'nın emriyle Selim öldürüldü. Ertesi gün büyük bir halk kalabalığının üzüntüsü arasında babasının Laleli'de yaptırdığı caminin türbesine gömüldü.
Selim, aynı zamanda klasik Türk musikisinin önemli bestekarlarından biridir; eserleri bugün de icra edilir. Kurduğu Nizam-ı Cedid yıkılsa da açtığı yol, amcazadesi II. Mahmud'un reformlarıyla sürdü.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Selim III” (Kemal Beydilli); Ahmed Cavid, Vasıf, Cevdet Paşa, Cabi Ömer Efendi ve dönemin Avrupa elçi raporları bu maddenin başlıca kaynaklarıdır.
Kaynaklar: britannica.com [1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] [11] [12] [13]
| Babası | III. Mustafa |
|---|---|
| Annesi | Mihrişah Sultan |
| Eşleri | Refet Kadın, Nefizar Kadın, Afitab Kadın |
| Çocukları | İki kızı küçük yaşta öldü; tahtı devam ettiren çocuğu olmadı |
| Ad | Göreve geliş | Ayrılış | Süre |
|---|---|---|---|
| Koca Yusuf Paşa | 24 Ocak 1786 | 7 Haziran 1789 | 3 yıl, 134 gün |
| Kethüda Hasan Paşa | 7 Haziran 1789 | 23 Kasım 1789 | 169 gün |
| Cezayirli Gazi Hasan Paşa | 3 Aralık 1789 | 30 Mart 1790 | 117 gün |
| Şerif Hasan Paşa | 16 Nisan 1790 | 13 Şubat 1791 | 303 gün |
| Koca Yusuf Paşa (2. kez) | Şubat 1791 | 3 Mayıs 1792 | 1-2 yıl |
| Melek Mehmed Paşa | 4 Mayıs 1792 | 19 Ekim 1794 | 2 yıl, 168 gün |
| Safranbolulu İzzet Mehmed Paşa | 20 Ekim 1794 | 30 Ağustos 1798 | 3 yıl, 314 gün |
| Yusuf Ziya Paşa | Eylül 1798 | 24 Nisan 1805 | 6-7 yıl |
| Hafız İsmail Paşa | 24 Nisan 1805 | 14 Eylül 1806 | 1 yıl, 143 gün |
| İbrahim Hilmi Paşa | 14 Eylül 1806 | 3 Haziran 1807 | 262 gün |
| Yıl | Olay | Sonuç / taraflar |
|---|---|---|
| 1789 | Savaş: Fokşan ve Boza (Rımnik) bozgunları (1789) | Osmanlı ordusu iki ağır bozguna uğradı; serdar azledildi |
| 1790 | Deniz savaşı: Tendra | Osmanlı donanması yenildi: bir kalyon yandı, bir kalyon esir alındı |
| 1791 | Deniz savaşı: Kaliakra | Osmanlı donanması Boğaz'a çekildi; iki taraf da gemi kaybetmedi |
| 1791 | Antlaşma: Ziştovi Antlaşması | Osmanlı Devleti, Habsburg Monarşisi |
| 1792 | Antlaşma: Yaş Antlaşması | Osmanlı Devleti, Rusya İmparatorluğu |
| 1798 | Savaş: Mısır'ın Fransız işgali | Fransız kuvvetleri Mısır'ı boşalttı; Mısır yeniden Osmanlı idaresine döndü |
| 1799 | Antlaşma: İngiltere ve Rusya ile ittifak | |
| 1799 | Kuşatma: Akka müdafaası (1799) | Fransız kuşatması püskürtüldü; Bonapart geri çekildi |
| 1802 | Antlaşma: Fransa ile Paris Antlaşması | Osmanlı İmparatorluğu, Birinci Fransız Cumhuriyeti |
| 1804 | İsyan: Birinci Sırp İsyanı | Bükreş Antlaşması'yla (1812) kısmi özerklik kabul edildi; daha geniş hak isteyen isyan 1813'te bastırıldı, Belgrad geri alındı, Karadjordje Avusturya'ya kaçtı |
| 1807 | Deniz savaşı: İngiliz donanmasının Çanakkale'yi geçişi | İngiliz filosu boğazı geçip İstanbul önlerine geldi; ardından Nağaraburnu başta olmak üzere boğaz yeniden tahkim edildi |
| 1807 | Deniz savaşı: Çanakkale Boğazı Deniz Savaşı | Kesin bir sonuç alınamadı |
| 1807 | İsyan: Kabakçı Mustafa İsyanı | III. Selim tahttan indirildi, IV. Mustafa tahta çıkarıldı (29 Mayıs 1807); Nizam-ı Cedid sona erdi |
Ayrıntılı bilgi kutuları sitedeki “Savaşlar ve Antlaşmalar” sekmesindedir; kaynak TDV İslâm Ansiklopedisi.
1807'de Kabakçı Mustafa isyanıyla tahttan indirildi; 1808'de IV. Mustafa'yı tahtta tutmak isteyenler tarafından Topkapı Sarayı'nda katledildi.
| Yıl | Bölge | Olay | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 1791 | − Anapa–Soğucak kıyısı | Üçüncü Rus kuşatmasıyla 26 Temmuz 1791'de işgal edildi; Yaş Antlaşması (10 Ocak 1792) Kafkasya'da eski sınırları kabul edince geri verildi (TDV, Anapa) | TDV İA, “ANAPA” |
| 1792 | + Anapa–Soğucak kıyısı | Üçüncü Rus kuşatmasıyla 26 Temmuz 1791'de işgal edildi; Yaş Antlaşması (10 Ocak 1792) Kafkasya'da eski sınırları kabul edince geri verildi (TDV, Anapa) | TDV İA, “ANAPA” |
| 1806 | − Bucak–Besarabya | 1806–1812 Rus Savaşı — Bender ve Akkerman 1806'da, İsmail 1809'da Rus eline geçti; Bükreş Antlaşması (1812) Besarabya'yı Rusya'ya bıraktı | TDV İA, “SELİM III” |
Bu dönemde el değiştiren topraklar ve onları getiren savaş ya da antlaşmalar haritada görülebilir: III. Selim dönemi haritası.
Atıf: Padişahlar Atlası, “III. Selim Dönemi: Harita, Savaşlar ve Fetihler (1789–1807)”, https://padisahlaratlasi.com/padisah/iii-selim/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları
Bu sayfadaki terimler: Yeniçeri · Nizam-ı Cedid
Bu dönemin sadrazamları: Koca Yusuf Paşa · Alemdar Mustafa Paşa
Bu dönemin eserleri: Emir Sultan Camii · Eyüp Sultan Camii · Galata Mevlevihanesi · Aynalıkavak Kasrı · Hala Sultan Tekkesi · Çapanoğlu Camii · Yıldız Sarayı · Edhem Bey Camii · Teşvikiye Camii · Selimiye Kışlası · Üsküdar Selimiye Camii
Devlet teşkilatı: Defterdarlık ve Osmanlı Maliyesi