TRENDEFRARPadişahlar Atlası · 33 / 39 · padişah

II. Mahmud portresi

Döneminde yapılmış portre — Henri-Guillaume Schlesinger · 1839

II. Mahmud

Paylaş: WhatsApp · X

Doğum 1785 · Ölüm 1839 · Saltanat 1808–1839 (31 yıl) · Tahta çıkış 1808, 23 yaşında · Saltanatın sonu: Görevdeyken öldü · Başkent: İstanbul

Tuğrası
II. Mahmud tuğrası

Devleti yeniden merkezîleştirdi: Yeniçeri Ocağı'nı kaldırdı, modern bakanlıkları, okulları ve nüfus sayımını kurdu. Toprak kaybı ağırdı (Yunanistan, Cezayir, Besarabya) ama kurduğu idari yapı Tanzimat'ı mümkün kıldı.

Haritada II. Mahmud dönemini aç

▶ Bu padişahın 1 dakikalık videosu: YouTube · Instagram · TikTok

İlginç bilgi

1826’da Yeniçeri Ocağı’nı kaldırdı. Devlet memurları için ceket, pantolon ve fesi getirdi; yurt dışına ilk kez öğrenci gönderen padişahtır.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “MAHMUD II” maddesi

Hayatı

Ölümden dönen şehzade

Mahmud 20 Temmuz 1785'te doğdu. I. Abdülhamid'in oğludur; TDV maddesine göre annesi Nakşidil Sultan'ın Fransız asıllı olduğu iddiası doğru değildir. “Adli” mahlası ona doğumuyla birlikte verildi. Yenilik fikirlerini büyük ölçüde amcazadesi III. Selim'den aldığı kabul edilir.

1807'de Selim tahttan indirilip ağabeyi IV. Mustafa tahta çıktı. 28 Temmuz 1808'de Alemdar Mustafa Paşa Selim'i yeniden tahta çıkarmak için saraya yürüyünce IV. Mustafa, Selim ile Mahmud'un öldürülmesini emretti. Selim öldürüldü; Mahmud yaralı olarak kurtuldu ve hanedanın hayattaki son erkek üyesi olarak aynı gün tahta çıkarıldı.

Ayanlar, isyanlar ve savaşlar

Saltanatının ilk yılları, yeniçeriler ve onları destekleyen ayanların ıslahat karşıtı cephesinin baskısı altında geçti. Alemdar Mustafa Paşa'nın dört ay süren sadrazamlığında ayanlarla “Sened-i İttifak” imzalandı; ama kısa süre sonra Alemdar yeniçerilerin baskınıyla öldürüldü ve kurmaya çalıştığı Sekban-ı Cedid ocağı dağıtıldı. Mahmud uzun soluklu bir mücadeleyle güçlü ayanları birer birer ortadan kaldırdı; 1832'ye gelindiğinde Tepedelenli Ali Paşa gibi isimler dahil devletin hem Rumeli hem Anadolu yakası onlardan büyük ölçüde temizlenmişti.

Tahta çıktığında devlet Rusya ve İngiltere ile savaş halindeydi. İngiltere ile savaş 1809'da bitti; Rus savaşı ise 28 Mayıs 1812 Bükreş Antlaşması'yla sona erdi ve Besarabya kaybedildi. Sırp isyanı sonunda Sırplara fiilen özerklik verildi. 1821'de başlayan Rum isyanı bastırılamayınca uluslararası bir mesele hâline geldi: Kavalalı Mehmed Ali Paşa'nın kuvvetleri isyanı bastırma aşamasına gelmişken, İngiliz, Fransız ve Rus donanmaları 20 Ekim 1827'de Navarin'de Osmanlı-Mısır donanmasını yaktı.

Vak'a-i Hayriye

Mahmud, yeniçerilerin tepki göstereceğini bile bile 29 Mayıs 1826'da Avrupa usulüyle eğitilecek “Eşkinci Ocağı”nı kurdu. 15 Haziran 1826'da yeniçeriler ayaklandı; TDV maddesine göre bu isyan tesadüfi değil, “artık vaktin geldiğine” inanan Mahmud'un eseriydi. İsyan bastırıldı ve dört yüzyıllık Yeniçeri Ocağı kaldırıldı; yerine Hz. Peygamber'in adına izafetle “Asakir-i Mansure-i Muhammediyye” adı verilen yeni ordu kuruldu. Osmanlı tarihine “Vak'a-i Hayriye” (hayırlı olay) diye geçen bu olay, Mahmud'un on üç yıllık son dönemine damgasını vuran reformların önünü açtı.

Kayıplar: Yunanistan ve Mısır

Yeni ordu henüz kurulmadan Rusya, Rum meselesini bahane ederek savaş açtı; Rus kuvvetleri Edirne'ye kadar geldi. 14 Ağustos 1829'daki Edirne Antlaşması'yla Mora ve bazı adaları içine alan Atina merkezli küçük bir Yunan devletinin kurulmasının yolu açıldı. 1830'da Cezayir'in Fransızlarca işgali, parçalanma tehlikesinin artık sömürgeci güçlerden de geldiğini gösterdi.

En büyük tehlike Mısır Valisi Mehmed Ali Paşa'dan geldi. Mısır kuvvetleri 21 Aralık 1832'de Konya'da Sadrazam Reşid Mehmed Paşa'yı yenip esir aldı ve Kütahya'ya kadar ilerledi. Mahmud, Kütahya'da varılan uzlaşmayla 1516–1517 fetihlerinin topraklarını Mehmed Ali'ye bırakmak zorunda kaldı ve 8 Temmuz 1833'te Rusya ile Hünkâr İskelesi ittifakını imzaladı. 24 Haziran 1839'da Nizip'te Osmanlı ordusu bir kez daha yenildi.

Reformlar ve ölümü

Yeniçeriliğin kaldırılmasından sonra Mahmud devleti baştan düzenledi: Avrupa usulü yeni bir ordu kuruldu, vakıflar Evkaf Nezareti altında toplandı (1826), Hariciye, Dahiliye ve Maliye gibi nezaretler (bakanlıklar) ile Meclis-i Vala-yı Ahkam-ı Adliyye başta olmak üzere meclisler kuruldu, 1838'de sadrazamlık bir süre için kaldırılıp yerine başvekillik getirildi; karantina ve posta teşkilatı kuruldu. 1831'de çıkmaya başlayan ilk resmî gazete Takvim-i Vekayi', reformları halka anlatmak için kullanıldı; TDV maddesi onu basından bu amaçla yararlanan ilk padişah sayar. Mühendishane, Harbiye ve yeni açılan Tıbbiye'de Fransızca öğretim dili oldu. Yurt dışına ilk kez öğrenci gönderildi, Babıali'de bir tercüme odası açıldı; gayrimüslim kâtiplerin elinde atıl kalan Avrupa'daki elçilikler Müslüman elçilerle yeniden işler hâle geldi. Memurların rütbe ve kademeleri belirlendi; sürülen ya da idam edilenlerin mallarına el konulması demek olan müsadere usulünden vazgeçildiği ilan edildi. 1831'de imparatorluk çapında bir nüfus sayımı yapıldı. Devlet görevlilerine ceket, pantolon ve fes giydirildi.

Musiki ve hatla ilgilendi; kendi eliyle yazdığı bir levha babasının türbesinde asılıdır. Saltanatının son aylarında saklanan ve baştan doğru teşhis konulamayan bir hastalığa yakalandı; hava değişimi için Çamlıca'daki köşke götürüldü ve Nizip yenilgisinden dört gün sonra, 28 Haziran 1839'da öldü. Vasiyeti üzerine Divanyolu'nda toprağa verildi; oğlu Abdülmecid burada bugünkü türbeyi yaptırdı. Yerine geçen Abdülmecid, birkaç ay sonra babasının açtığı yolu Tanzimat Fermanı ile sürdürdü.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Mahmud II” (Kemal Beydilli); Şanizade, Esad Efendi'nin Üss-i Zafer'i, Lutfi, Cevdet Paşa ve Ali Akyıldız'ın incelemeleri bu maddenin başlıca kaynaklarıdır.

O sırada dünyada

Çağdaş hükümdarlar

  • I. NapolyonFransızların İmparatoru · 1804–18151815'te Waterloo'da yenilerek iktidarını kesin olarak kaybeden imparator
  • I. AleksandrRusya İmparatoru · 1801–1825Napolyon'u yenen ittifaka katılan ve Kutsal İttifak'ı kuran çar
  • I. NikolaRusya İmparatoru · 1825–1855Dekabrist ayaklanmasını bastırarak başlayan mutlakiyetçi saltanatın çarı
  • VictoriaBirleşik Krallık Kraliçesi · 1837–1901Adını taşıyan çağa damga vuran, uzun süre hüküm süren kraliçe
  • Louis-PhilippeFransızların Kralı · 1830–1848Temmuz Devrimi'yle tahta çıkan ‘burjuva kral’
  • Feth Ali Şahİran Şahı (Kaçar hanedanı) · 1797–1834Rusya'ya karşı iki savaşta Kafkasya topraklarını yitiren Kaçar şahı
  • DaoguangÇin İmparatoru (Qing hanedanı) · 1820–1850Afyon kaçakçılığıyla mücadele eden ve Birinci Afyon Savaşı'nı yaşayan imparator

Dünyada neler oluyordu?

  1. 1812
    Napolyon'un Rusya seferi, Moskova'dan geri çekilişle büyük bir felakete dönüştü.
  2. 1815
    Napolyon Waterloo'da yenildi; Avrupa'da yirmi yılı aşan savaşlar dönemi kapandı.
  3. 1825
    İngiltere'de Stockton–Darlington hattı, buharlı lokomotif kullanan ilk halka açık demiryolu olarak açıldı.
  4. 1830
    Paris'te Temmuz Devrimi X. Charles'ı tahttan indirdi; Louis-Philippe kral ilan edildi.
  5. 1833
    Britanya, Kölelik Kaldırma Yasası ile imparatorluk genelinde köleliği kaldırdı.
  6. 1839
    Daguerre'in fotoğraf yöntemi dagerotip, Paris Bilimler Akademisi'nde tanıtıldı.

Kaynaklar: britannica.com [1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] [11] [12] [13]

Ailesi

BabasıI. Abdülhamid
AnnesiNakşidil Sultan
EşleriBezmialem Sultan, Pertevniyal Sultan, Nevfidan Kadın, Alicenab Kadın, Aşubcan Kadın (çok sayıda)
ÇocuklarıI. Abdülmecid, Abdülaziz, Adile Sultan, Saliha Sultan, Mihrimah Sultan, Atiye Sultan (çok sayıda çocuğu oldu, çoğu küçük yaşta öldü)

Önemli işleri

Antlaşmalar

Sadrazamları (veziriazamlar)

AdGöreve gelişAyrılışSüre
Alemdar Mustafa PaşaTemmuz 180816 Kasım 1808
Çavuşbaşı Memiş Paşa16 Kasım 1808?1 Ocak 1809?
Yusuf Ziya Paşa (2. kez)1 Ocak 180926 Mart 18112 yıl, 84 gün
Laz Ahmed PaşaMart 1811?5 Eylül 18121-2 yıl
Hurşid Ahmed Paşa5 Eylül 18121 Nisan 18152 yıl, 208 gün
Mehmed Emin Rauf Paşa1 Nisan 18155 Ocak 18182 yıl, 279 gün
Burdurlu Derviş Mehmed Paşa5 Ocak 18185 Ocak 18202 yıl
Seyyid Ali Paşa18201821
Benderli Ali Paşa29 Mart 182130 Nisan 182132 gün
Hacı Salih Paşa30 Nisan 182110 Kasım 18221 yıl, 194 gün
Deli Abdullah Paşa10 Kasım 1822Mart 1823?
Silahdar Ali PaşaMart 1823?14 Aralık 1823
Mehmed Said Galib Paşa14 Aralık 182314 Eylül 1824275 gün
Mehmed Selim Sırrı Paşa14 Eylül 182424 Ekim 18284 yıl, 40 gün
Topal İzzet Mehmed Paşa24 Ekim 182828 Ocak 182996 gün
Reşid Mehmed Paşa28 Ocak 182918 Şubat 18334 yıl, 21 gün
Mehmed Emin Rauf Paşa (2. kez)18 Şubat 18332 Temmuz 18396 yıl, 134 gün

Savaşları ve antlaşmaları

YılOlaySonuç / taraflar
1808İsyan: Alemdar VakasıBabıali'de kuşatılan Alemdar Mustafa Paşa cephaneliği ateşleyerek yüzlerce yeniçeriyle birlikte öldü (16 Kasım 1808); isyan bir süre daha sürdü
1809Antlaşma: Kal'a-i Sultaniyye (Çanakkale) AntlaşmasıOsmanlı Devleti, Birleşik Krallık
1811Sefer: Hicaz seferi ve Dir'iye'nin alınışı (1811–1818)Mekke ve Medine geri alındı; Dir'iye düştü ve hac yollarının güvenliği sağlandı
1812Antlaşma: Bükreş AntlaşmasıRusya İmparatorluğu, Osmanlı İmparatorluğu
1815İsyan: İkinci Sırp İsyanıAynı yıl bastırıldı; ama Sırplara tanınan imtiyazlar genişletildi, Miloş Obrenoviç başknez oldu. 1830 fermanıyla Sırbistan özerk idare kazandı
1820İsyan: Tepedelenli Ali Paşa İsyanıHurşid Ahmed Paşa'nın kuşattığı Ali Paşa, idam fermanı uygulanmak istenince çıkan çatışmada öldürüldü (14 Şubat 1822)
1820Sefer: Sudan'ın ilhakı (1820–1822)Sudan Mısır eyaleti aracılığıyla Osmanlı-Mısır idaresine girdi
1821İsyan: Yunan İsyanıNavarin'de Osmanlı-Mısır donanmasının yakılmasından (1827) ve 1828–29 Osmanlı-Rus Savaşı'ndan sonra Yunanistan 1830'da bağımsız devlet oldu
1823Antlaşma: Birinci Erzurum AntlaşmasıOsmanlı Devleti, Kaçarlar (İran)
1826İsyan: Vaka-i HayriyeYeniçeri ayaklanması bastırıldı ve Yeniçeri Ocağı kaldırıldı (17 Haziran 1826)
1826Antlaşma: Akkirman SözleşmesiOsmanlı Devleti, Rusya İmparatorluğu
1827Deniz savaşı: NavarinOsmanlı-Mısır donanması yok edildi (52 gemi, 6000 denizci)
1829Antlaşma: Edirne AntlaşmasıRus İmparatorluğu, Osmanlı İmparatorluğu
1829Savaş: Kulefçe Savaşı (1829)Osmanlı ordusu yenildi; Rusların Balkanları aşmasının yolu açıldı
1830Olay: Cezayir'in işgaliCezayir şehri Fransızlarca işgal edildi; 1518'den beri süren Osmanlı hâkimiyeti sona erdi
1831İsyan: Kavalalı Mehmed Ali Paşa İsyanıMısır ordusu Osmanlı ordusunu Konya'da yendi (21 Aralık 1832); Mayıs 1833 uzlaşmasıyla Suriye ve Adana Mehmed Ali tarafına bırakıldı. Nizip yenilgisinden …
1831İsyan: Bosna İsyanı (1831–1832)Bastırıldı; kapudanlık müessesesi 1835'te kaldırıldı
1833Antlaşma: Hünkâr İskelesi AntlaşmasıRus İmparatorluğu, Osmanlı İmparatorluğu
1838Antlaşma: Balta Limanı Ticaret AntlaşmasıBirleşik Krallık, Osmanlı İmparatorluğu

Ayrıntılı bilgi kutuları sitedeki “Savaşlar ve Antlaşmalar” sekmesindedir; kaynak TDV İslâm Ansiklopedisi.

Ölümü

1839'da Çamlıca'da verem hastalığından öldü.

Toprak değişimi

YılBölgeOlayKaynak
1821− Kiklad Adaları (Nakşa)Yunan İsyanı (1821) — adalar ayaklanmaya katıldı, Osmanlı yönetimi geri dönmedi; Londra Protokolü (1830)TDV İA, “NAKŞA”
1828− Mora (Peloponez)Yunan İsyanı (1821); Navarin (1827) ve Fransız Mora seferinden sonra İbrahim Paşa'nın ordusu Mora'yı boşalttı (Ekim 1828); Edirne Antlaşması (1829)TDV İA, “MAHMUD II”
1828− Ahıska (Çıldır)Paskeviç Ahıska'yı aldı (Ağustos 1828); Edirne Antlaşması (1829) — Ahıska Rusya'yaTDV İA, “AHISKA”
1828− Anapa–Soğucak kıyısıRus kuşatması — Osman Paşa 24 Haziran 1828'de teslim oldu; Edirne Antlaşması (1829) ile Anapa ve Kafkasya Osmanlı hâkimiyetinden çıktı (TDV, Anapa)TDV İA, “ANAPA”
1829− Atina–Orta YunanistanYunan İsyanı; Petra Savaşı'ndan (Eylül 1829) sonra Orta Yunanistan boşaltıldı — Atina kalesindeki Osmanlı garnizonu Londra Protokolü (1830) gereği 1833'te çekildiTDV İA, “ATİNA”
1830− CezayirFransız işgali (1830) — üç yüz yıllık Cezayir ocağının sonuTDV İA, “MAHMUD II”
1833− EğribozOsmanlı garnizonu adayı Londra Protokolü (1830) gereği 1833'te Yunanistan'a teslim ettiTDV İA, “EĞRİBOZ”

Bu dönemde el değiştiren topraklar ve onları getiren savaş ya da antlaşmalar haritada görülebilir: II. Mahmud dönemi haritası.

Atıf: Padişahlar Atlası, “II. Mahmud Dönemi: Harita, Savaşlar ve Fetihler (1808–1839)”, https://padisahlaratlasi.com/padisah/ii-mahmud/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları

Bu sayfadaki terimler: Yeniçeri · Tanzimat

Bu dönemin sadrazamları: Alemdar Mustafa Paşa

Bu dönemin eserleri: Orhan Gazi Camii · Mahmutpaşa Camii · Galata Mevlevihanesi · Semiz Ali Paşa Camii · Atik Valide Camii · Zal Mahmud Paşa Camii · Hekimoğlu Ali Paşa Camii · Hala Sultan Tekkesi · Beylerbeyi Camii (İstanbul) · Yıldız Sarayı · Edhem Bey Camii · Selimiye Kışlası · tümü (19) →

Bu dönemin hanedan kadınları: Nakşidil Sultan · Bezmialem Valide Sultan · Pertevniyal Valide Sultan

Bu dönemin payitahtı: İstanbul

Devlet teşkilatı: Divan-ı Hümayun · Sadaret ve Babıali · Nişancılık ve Kalemiye · Defterdarlık ve Osmanlı Maliyesi · Şeyhülislamlık · İlmiye teşkilatı ve kadılık · Eyalet ve sancak sistemi · Tımar sistemi · Kapıkulu ocakları · Enderun ve saray teşkilatı · Osmanlı'da vakıf sistemi · Tanzimat ve yönetimin yenileşmesi

Doğru bilinen yanlışlar: Tuğra padişahın kendi eliyle attığı imza mıydı?

Bizi takip edin: YouTubeInstagramTikTok