TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Hanedan Kadınları

Bezmialem Valide Sultan

Hanedan kadını · II. Mahmud'un ikinci kadını, Abdülmecid'in annesi, Valide Sultan, ö. 1853

Kökeni ve II. Mahmud'un hareminde

Bezmialem Valide Sultan'ın hayatına dair bilgiler çok azdır; doğum yeri ve tarihi kesin olarak bilinmez. M. Hüdai Şentürk'ün aktardığı kayıtlara göre küçük yaşta esirciler aracılığıyla saraya cariye olarak verilmiş bir Gürcü kızıdır. Sarayda yetişip eğitim gördükten sonra II. Mahmud'un hanımları arasına girdi ve 25 Nisan 1823'te Şehzade Abdülmecid'i dünyaya getirince ikinci kadınlığa yükseldi.

Yaptırdığı Üçler Çeşmesi'nin kitabesine göre Abdülmecid'den önce doğup küçük yaşta ölen Ahmed ve Mehmed adlı iki oğlu ile on üç yaşında ölen Abdülhamid adlı bir oğlu daha vardı; çeşmeyi bu üç oğlunun ruhu için yaptırmıştı.

Genç padişahın yol göstericisi

II. Mahmud'un ölümünden sonra on altı yaşını yeni bitirmiş oğlu Abdülmecid tahta çıkınca, 30 Haziran 1839'da Valide Sultan ve Mehd-i Ulya-yı Saltanat unvanını aldı. Padişahın çok genç ve devlet işlerinde tecrübesiz olması, annesinin hükümet işlerinde yol gösterici ve etkili bir rol üstlenmesine yol açtı. Padişahın yurt içi gezileri sırasında saray ve devlet işleriyle ilgilendi, gerektiğinde devlet erkânına emir verdi, resmî kabuller ve ziyafetler düzenledi.

Şentürk onu akıllı, tedbirli, şefkatli ve cömert biri olarak tanıtır; ona göre oğlunun israf ve gösteriş merakını bir ölçüde frenlemiş, mevkiini hiçbir zaman kötüye kullanmamıştır; müellif bu yönüyle onu entrikalarla anılan bazı hanedan kadınlarından ayırır. Gelirlerini yoksullara, yetim kızların evlendirilmesine, borçluların ve mahpusların kurtarılmasına harcadı, tekke ve dergahlara bağışlarda bulundu.

Hastahane, mektep ve köprü

1840–1851 yılları arasında düzenlenen ve on dört vakfiyeyi içeren 400 sayfalık bir vakıfname onun vakıflarını kayda geçirir. En bilinen eseri, 4 Nisan 1845'te açılan Şehremini'deki Gureba-yi Müslimin Hastahanesi'dir; hastahane kelimesi ilk kez bu kurumda kullanılmış, kurum bugün de hizmet vermektedir. 20 Nisan 1850'de açılan Darülmaarif (Valide Mektebi), planı baştan mektep olarak çizilen ilk büyük Osmanlı binasıdır ve 1933'ten beri İstanbul Kız Lisesi olarak kullanılır. Valide Sultan bu mektebin içinde bir litografya matbaası kurdurmuş, kütüphanesine de 546 cilt yazma eser bağışlamıştı. Mekke'de de bir Gureba hastahanesi yaptırmaya başlamış, ölümüyle yarım kalan bu yapıyı II. Abdülhamid tamamlamıştır.

Bugünkü Galata Köprüsü'nün ilk kurucusu da odur; köprü 1844'te yüzer dubalar üzerine yapılmıştı. Ölümünden sonra oğlunun tamamladığı Dolmabahçe Camii ve İstanbul'daki on iki çeşme de eserleri arasındadır; Maçka'daki Valide Çeşmesi bulunduğu mahalleye adını vermiştir. Yaptırdığı üç sebilin ikisi Medine'de, biri Kerbela'dadır.

Ölümü ve türbesi

Amansız bir hastalığa yakalanan Bezmialem Valide Sultan 3 Mayıs 1853'te Beşiktaş Sarayı'nda öldü ve aynı gün II. Mahmud Türbesi'ne defnedildi.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “BEZMİÂLEM VÂLİDE SULTAN” (M. Hüdai Şentürk)

İlgili padişahlar

Şehir: İstanbul

Atıf: Padişahlar Atlası, “Bezmialem Valide Sultan · Hanedan Kadınları”, https://padisahlaratlasi.com/hanedan-kadinlari/bezmialem-valide-sultan/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları