TRENDEFRARPadişahlar Atlası · 29 / 39 · padişah

III. Mustafa portresi

Temsilî portre (sonradan yapılmış) — ressamı ve tarihi belirsiz

III. Mustafa

Paylaş: WhatsApp · X

Doğum 1717 · Ölüm 1774 · Saltanat 1757–1774 (17 yıl) · Tahta çıkış 1757, 40 yaşında · Saltanatın sonu: Görevdeyken öldü · Başkent: İstanbul

Tuğrası
III. Mustafa tuğrası

Askerî yenileşmeye ciddi biçimde yeniden başlayan padişah. Ama 1768'de girdiği Rus savaşı devletin en ağır yenilgisine dönüştü; antlaşmayı görmeden öldü, faturayı kardeşi ödedi.

Haritada III. Mustafa dönemini aç

▶ Bu padişahın 1 dakikalık videosu: YouTube · Instagram · TikTok

İlginç bilgi

Yıldızlara ve müneccimlere büyük önem verirdi; 1763’te Prusya Kralı II. Friedrich’ten, zaferlerinin ardında olduğuna inandığı müneccimlerden göndermesini istedi. Friedrich başarısının tarih bilgisinden, eğitimli ordudan ve dolu hazineden geldiğini söyledi.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “MUSTAFA III” maddesi

Hayatı

Kafeste geçen yıllar

Mustafa 28 Ocak 1717'de Edirne'de doğdu. Babası III. Ahmed, annesi Mihrişah Emine Sultan'dır. Babası 1730'da Patrona Halil isyanıyla tahttan indirilince on üç yaşındaki Mustafa da onunla birlikte sarayın kapalı dairesine gönderildi ve amcazadeleri I. Mahmud ile III. Osman'ın saltanatları boyunca yirmi yedi yıl orada yaşadı.

Kendisinden birkaç gün büyük olan kardeşinin 1756'da ölmesi ona tahtın yolunu açtı. III. Osman 30 Ekim 1757'de ölünce kırk yaşında tahta çıktı.

Ragıb Paşa ile barış yılları

Saltanatının ilk yıllarında devleti, III. Osman'dan devraldığı Sadrazam Koca Ragıb Paşa yönetti. Mustafa sarayda tasarrufa önem verdi: yolsuzluklara karışan Eski Saray Baltacı Ocağı'nı kaldırdı, kızlar ağasının ve silahtarın haslarını kaldırarak bin keseyi aşan bir tasarruf sağladı. Bu tedbirler onu “cimrilik” suçlamasıyla karşı karşıya bıraktı, ama defterdarlık kurumunun önemini artırdı.

Avrupa'daki Yedi Yıl Savaşı'nı yakından izledi. Prusya'nın Avusturya ve Rusya'ya karşı verdiği mücadelede Prusya ile ittifak istedi; Ragıb Paşa'nın tedbirli siyaseti bunu sonuçsuz bıraktı. Ragıb Paşa'nın 8 Nisan 1763'teki ölümünden sonra Ahmed Resmî Efendi'yi elçi olarak Berlin'e gönderdi. Uzun barış Akdeniz ticaretinde bir canlanma ve malî iyileşme getirdi. 22 Mayıs 1766'daki büyük İstanbul depreminde Fatih Camii başta olmak üzere pek çok yapı yıkıldı; padişah onarım için bütün imkânları seferber etti ve Fatih Camii'ni yeniden yaptırdı; Eyüp Sultan Camii, Kapalıçarşı, surlar, Tophane ve Kız Kulesi gibi yıkılan ya da hasar gören yapılar da onarıldı. Adını taşıyan Laleli Külliyesi'ni (1760–1764), annesi ve ağabeyi için Üsküdar'da Ayazma Camii'ni (1758–1761) yaptırdı.

1768–1774 Osmanlı-Rus savaşı

Rusya'nın Lehistan'daki müdahaleleri üzerine 1768'de Rusya'ya savaş ilan edildi. Önce sınır kalelerinin güçlendirilmesini ve hazırlık yapılmadan savaşa girilmemesini öneren Sadrazam Muhsinzade Mehmed Paşa dinlenmedi; TDV maddesine göre savaş ciddi bir hazırlık olmadan açıldığı için baştan kötü gitti ve ordu ehil olmayan ellere teslim edildi. Rus donanması Avrupa'yı dolaşıp Akdeniz'e geldi ve 6-7 Temmuz 1770'de Çeşme'de Osmanlı donanmasını yaktı. Rus kuvvetleri Eflak ve Boğdan'ı, Temmuz 1771'de de Kırım'ı istila etti; 1773'te Tuna'yı aştı.

Mustafa, Rusya'nın Eflak ve Boğdan'ı işgalinden tedirgin olan Avusturya ile 6 Temmuz 1771'de bir ittifak antlaşması yaptı; nakdi ödemeler ve Küçük Eflak'ın bırakılmasını öngören bu antlaşma, maddeye göre Avusturya'ya büyük paralar kaptırmaktan ve Rusya, Avusturya ve Prusya'nın 1772'de Lehistan'ı paylaşmasını kolaylaştırmaktan başka bir işe yaramadı. 1772'deki Fokşan ve Bükreş görüşmelerinde barışın az kayıpla yapılması fırsatı da kaçırıldı.

Yenilik çabaları ve kişiliği

Mustafa ordunun geri kaldığını görüyordu. Fransız subayı Baron de Tott'un teknik yardımıyla Tophane ve Topçu Ocağı'nı ıslah ettirdi, yeni toplar döktürdü ve Sürat Topçuları Ocağı'nı kurdurdu. Ekim 1772'de bir Topçu Mektebi açıldı; Mühendishane-i Bahri-i Hümayun'un temeli onun döneminde atıldı, ama açılışı halefi zamanında oldu. Yeni toplarla yapılan atış denemelerine oğlu Şehzade Selim'i de götürdü.

Kaynaklar onu talihe inanan, yıldız biliminden (ilm-i nücum) uğurlu saat beklemeden iş yapmayan ve vezirlerini yıldızları parlak olduğuna inandığı için seçen biri olarak anlatır; Prusya kralından müneccim bile istemişti. “Cihangir” mahlasıyla yazdığı şiirlerde devlet adamlarının yetersizliğinden ve iyi yetişmiş insanların azlığından yakındı.

Ölümü

TDV maddesine göre savaşın üzüntüsü erken ölümüne yol açtı. Mustafa, ağır tahribata uğramış ve felaketli bir barışa mahkûm bir devlet bırakarak 21 Ocak 1774'te öldü ve yaptırdığı Laleli Camii'nin yanındaki türbeye gömüldü. Ölüm döşeğinde veliaht kardeşi Abdülhamid'in zayıflığını belirterek oğlu Selim'in tahta çıkarılmasını vasiyet ettiği nakledilir; ama tahta kardeşi I. Abdülhamid geçti ve savaş, aynı yıl Küçük Kaynarca Antlaşması ile sona erdi.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Mustafa III” (Kemal Beydilli); Şem'danizade, Vasıf, Mustafa Nuri Paşa, Ahmed Resmî Efendi'nin sefaretnamesi ve Baron de Tott'un hatıraları bu maddenin başlıca kaynaklarıdır.

O sırada dünyada

Çağdaş hükümdarlar

  • XV. LouisFransa Kralı · 1715–1774XIV. Louis'nin halefi; Yedi Yıl Savaşı'nda sömürgelerin çoğunu yitirdi
  • Maria TheresiaAvusturya Arşidüşesi, Macaristan ve Bohemya Kraliçesi · 1740–1780Habsburg hükümdarı; kapsamlı idari reformlarıyla tanınır
  • II. Friedrich (Büyük Friedrich)Prusya Kralı · 1740–1786Silezya'yı aldı; Prusya'yı Avrupa'nın büyük güçlerinden biri yaptı
  • II. Katerina (Büyük Katerina)Rusya İmparatoriçesi · 1762–1796Rusya'yı Avrupa siyaset ve kültür hayatına tam olarak kattı
  • III. GeorgeBüyük Britanya ve İrlanda Kralı · 1760–1820Amerikan Bağımsızlık Savaşı döneminin İngiliz kralı
  • Kerim Han Zendİran Hükümdarı (Zend hanedanı) · 1750–1779Şah unvanını almadan 'vekil' sıfatıyla yönetti
  • QianlongÇin İmparatoru (Qing hanedanı) · 1735–1796Qing hanedanının dördüncü imparatoru; altmış yıl hüküm sürdü

Dünyada neler oluyordu?

  1. 1762
    Jean-Jacques Rousseau, 'genel irade' kavramı üzerine kurulu Toplum Sözleşmesi'ni yayımladı.
  2. 1763
    Paris Antlaşması Yedi Yıl Savaşı'nı bitirdi; Fransa, Mississippi'nin doğusundaki Kuzey Amerika topraklarını Britanya'ya bıraktı.
  3. 1768
    James Cook, Endeavour gemisiyle ilk büyük keşif yolculuğuna çıktı (1768–1771).
  4. 1769
    James Watt, ayrı yoğuşturuculu buhar makinesinin patentini aldı; yakıt tüketimi büyük ölçüde düştü.
  5. 1772
    Lehistan'ın ilk paylaşımında Rusya, Prusya ve Avusturya ülke topraklarının yaklaşık üçte birini aldı.
  6. 1773
    Boston Çay Partisi: Çay Yasası'nı protesto eden sömürgeciler 342 sandık çayı limana döktü.

Kaynaklar: britannica.com [1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] [11] [12] [13]

Ailesi

BabasıIII. Ahmed
AnnesiMihrişah Emine Sultan
EşleriMihrişah Sultan, Aynülhayat Kadın, Rifat Kadın, Adilşah Kadın
ÇocuklarıIII. Selim, Şehzade Mehmed, Hatice Sultan, Beyhan Sultan, Hadice Sultan

Önemli işleri

Antlaşmalar

Kayda geçen yok.

Sadrazamları (veziriazamlar)

AdGöreve gelişAyrılışSüre
Koca Ragıb Paşa28 Şubat 17578 Nisan 17636 yıl, 39 gün
Hamza Hamid Paşa8 Nisan 17631 Kasım 1763207 gün
Köse Bahir Mustafa Paşa (3. kez)1 Kasım 176328 Mart 17651 yıl, 147 gün
Muhsinzade Mehmed Paşa30 Mart 17657 Ağustos 17683 yıl, 130 gün
Silahdar Hamza Paşa7 Ağustos 176820 Ekim 176874 gün
Yağlıkçızade Mehmed Emin Paşa20 Ekim 176812 Ağustos 1769296 gün
Moldovancı Ali Paşa12 Ağustos 176912 Aralık 1769122 gün
İvazzade Halil Paşa12 Aralık 176920 Aralık 17701 yıl, 8 gün
Silahdar Mehmed Paşa20 Aralık 177028 Kasım 1771343 gün
Muhsinzade Mehmed Paşa (2. kez)28 Kasım 17714 Ağustos 17742 yıl, 249 gün

Savaşları ve antlaşmaları

YılOlaySonuç / taraflar
1768İsyan: Bulutkapan Ali Bey İsyanıEbü'z-Zeheb Muhammed Bey'e Salihiyye'de yenildi ve yaralandı (8 Mayıs 1773); kısa süre sonra öldü
1770Deniz savaşı: Çeşme BaskınıOsmanlı donanması limanda yakıldı; Rus filosu Çanakkale Boğazı'nı ablukaya aldı
1770İsyan: Mora İsyanı (1770)Ayaklanmalar bastırıldı; Mora'da Osmanlı idaresi 1779'da yeniden düzene kondu
1770Savaş: Kartal Muharebesi (1770)Osmanlı ordusu yenildi ve ordugâhı terk ederek Tuna'nın gerisine çekildi

Ayrıntılı bilgi kutuları sitedeki “Savaşlar ve Antlaşmalar” sekmesindedir; kaynak TDV İslâm Ansiklopedisi.

Ölümü

1774'te Topkapı Sarayı'nda kalp yetmezliğinden öldü — Küçük Kaynarca'nın imzalanmasından dört ay önce.

Toprak değişimi

YılBölgeOlayKaynak
1771− Kefe (Kırım'ın güney kıyısı ve Kerç)Rus ordusu Kırım'ı işgal etti (1771); Küçük Kaynarca Antlaşması (1774) Kerç ve Yenikale'yi Rusya'ya bıraktı, Kefe bağımsız sayılan hanlığa kaldıTDV İA, “KEFE”

Bu dönemde el değiştiren topraklar ve onları getiren savaş ya da antlaşmalar haritada görülebilir: III. Mustafa dönemi haritası.

Atıf: Padişahlar Atlası, “III. Mustafa Dönemi: Harita, Savaşlar ve Fetihler (1757–1774)”, https://padisahlaratlasi.com/padisah/iii-mustafa/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları

Bu sayfadaki terimler: Şehzade

Bu dönemin sadrazamları: Koca Ragıb Paşa · Muhsinzade Mehmed Paşa

Bu dönemin eserleri: Fatih Külliyesi · Galata Mevlevihanesi · Sultan Mustafa Camii (Rodos) · Ayazma Camii · Laleli Camii ve Külliyesi · Hala Sultan Tekkesi · Büyük Yeni Han · Zeynep Sultan Camii

Bizi takip edin: YouTubeInstagramTikTok