TRENDEFRARPadişahlar Atlası · 27 / 39 · padişah

I. Mahmud portresi

Döneminde yapılmış portre — Jean-Baptiste Vanmour · y. 1730–37

I. Mahmud

Paylaş: WhatsApp · X

Doğum 1696 · Ölüm 1754 · Saltanat 1730–1754 (24 yıl) · Tahta çıkış 1730, 34 yaşında · Saltanatın sonu: Görevdeyken öldü · Başkent: İstanbul

Tuğrası
I. Mahmud tuğrası

Son büyük toprak kazancı onun döneminde elde edildi. Avrupa usulü askerî eğitimi getiren ilk padişah olması, Tanzimat'a kadar sürecek yenileşme çizgisinin başlangıcıdır.

Haritada I. Mahmud dönemini aç

▶ Bu padişahın 1 dakikalık videosu: YouTube · Instagram · TikTok

İlginç bilgi

“Sebkati” mahlasıyla şiirler yazdı ve bir kısmı günümüze ulaşan besteler yaptı. Ayasofya, Fatih ve Süleymaniye camilerinde kütüphaneler kurdurup sarayda atıl duran değerli yazmaları buralara koydurdu.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “MAHMUD I” maddesi

Hayatı

Kafeste yirmi yedi yıl

Mahmud 2 Ağustos 1696'da Edirne'de doğdu. II. Mustafa'nın büyük oğlu, annesi Saliha Sultan'dır. Çocukluğu Edirne'de geçti; hocası Şeyhülislam Feyzullah Efendi'nin oğlu İbrahim Efendi'ydi. Babası 1703'te tahttan indirilince kardeşleriyle birlikte İstanbul'a getirildi; 1705'te kardeşleriyle beraber sünnet edildi.

Bundan sonra yirmi yedi yıl “kafes” denilen kapalı şehzade dairesinde yaşadı ve vaktini daha çok kuyumculukla geçirdi.

Patrona isyanından sonra

1730'daki Patrona Halil isyanında amcası III. Ahmed tahttan çekilince Mahmud 2 Ekim 1730'da padişah oldu; ona ilk biat eden amcasıydı. Saltanatının ilk aylarında yönetim fiilen isyancıların elindeydi. Mahmud, devlet işlerini bizzat eline alarak isyancıların elebaşlarını kısa sürede ortadan kaldırdı; 1731'deki yeni ayaklanma girişimleri de şehir halkının desteğiyle engellendi. Olaylara karışan yeniçeriler ile Boşnak ve Arnavutlar İstanbul'dan uzaklaştırıldı ve şehirde sıkı bir denetim kuruldu.

Mahmud toplumsal düzenle de yakından ilgilendi: esnafın denetlenmesi, fiyatların (narh) belirlenmesi gibi konularda düzenlemeler yaptı.

İran ve Nadir Şah

Doğuda İran ile mücadele sürüyordu. Bağdat Valisi Ahmed Paşa 15 Eylül 1731'de İranlıları yendi. Ama İran'da güçlenen Nadir, bir süre sonra Osmanlıların aldığı yerleri geri almaya başladı. Uzun görüşmelerden sonra 1736'da Nadir'in şahlığının tanınması ve İran'da Sünniliğin resmen ilan edilmesi şartıyla anlaşma sağlandı; Nadir'in Caferiliğin “beşinci mezhep” olarak kabul edilmesi isteği ise reddedildi. Belgrad barışından sonra Nadir Şah ile savaş yeniden başladı; sonunda 4 Eylül 1746'da Kasr-ı Şirin Antlaşması esas alınarak bir barış (Kerden Antlaşması) yapıldı, hacıların ve yolcuların güvenliği ile esirlerin iadesi hükme bağlandı.

Rusya, Avusturya ve Belgrad Antlaşması

1736'da Rusya Kırım'a saldırdı; Haziran 1737'de Avusturya da üç koldan Osmanlı topraklarına girdi. Ruslar Özi'yi, Avusturyalılar Niş'i aldı ve Eflak'a girip Bükreş'i ele geçirdi. Mahmud bu kayıplardan sonra karşı saldırıya geçti; Niş geri alındı. 1739 baharında Sadrazam İvaz Mehmed Paşa komutasındaki ordu Belgrad'a yürüdü ve Hisarcık'ta Avusturyalıları yenip Belgrad'ı kuşattı.

Fransa'nın aracılığıyla Eylül 1739'da imzalanan Belgrad Antlaşması'yla Belgrad, Sırbistan'ın kuzeyi ve Küçük Eflak Osmanlı'ya geri döndü. Bu, Osmanlı'nın XVIII. yüzyılda Avrupa'ya karşı kazandığı en büyük diplomatik başarı oldu ve devlete uzun bir barış dönemi açtı.

Yenilikler, eserler ve ölümü

Mahmud döneminde askerî yenilikler de yapıldı. Fransız asıllı Humbaracı Ahmed Paşa (Comte de Bonneval) maaşlı bir Humbaracı Ocağı kurdu ve 1734'te Üsküdar'da Hendesehane (Humbarahane) adıyla bir kışla ve okul açtı; TDV maddesine göre bu, III. Mustafa ve III. Selim dönemlerinde kurulacak mühendishanelerin ilk örneğiydi. Topçu Ocağı düzene sokuldu ve yeni toplar döküldü. İbrahim Müteferrika'nın 1747'deki ölümünden sonra kapanan matbaanın yeniden açılması için girişimlerde bulunuldu.

Mahmud Ayasofya, Fatih ve Süleymaniye camilerinde ve Galata Sarayı'nda kütüphaneler kurdu; bu kütüphanelere gelir sağlamak için Vidin ve Semendire'de köyler vakfetti; Ayasofya Kütüphanesi'nin vakfı olarak yaptırdığı Cağaloğlu Hamamı bugün de çalışır. Galata ve Beyoğlu'nun su sorununu çözmek için bentler yaptırdı; toplanan su, Tophane'de tamamlattığı meydan çeşmesi başta olmak üzere 100'den fazla çeşmeye dağıtıldı. Bugünkü Taksim semti, adını onun yaptırdığı su maksemi (taksim) yapısından alır. Barok üslubun öncü eseri Nuruosmaniye Camii onun döneminde başlandı ve halefi III. Osman zamanında bitti.

Kaynaklar onu dindar, zeki, bilgili, yumuşak huylu, barışsever ve adil bir padişah olarak anlatır. “Sebkati” mahlasıyla şiirler yazdı, musikiyle uğraştı ve bir kısmı günümüze ulaşan besteler yaptı. TDV maddesi onu “Osmanlı Devleti'ne son parlak dönemini yaşatan” padişah olarak tanımlar. 13 Aralık 1754'te cuma namazından dönerken Topkapı Sarayı'nın Demirkapı girişinde öldü. Nuruosmaniye yanında hazırlattığı türbeye değil, III. Osman'ın isteğiyle Yeni Cami yanındaki Turhan Sultan türbesine gömüldü.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Mahmud I” (Abdülkadir Özcan); Silahdar Fındıklılı Mehmed Ağa, Subhi, İzzi, Şem'danizade ve Ahmed Vasıf bu maddenin başlıca kaynaklarıdır.

O sırada dünyada

Çağdaş hükümdarlar

  • XV. LouisFransa Kralı · 1715–1774XIV. Louis'nin halefi; Yedi Yıl Savaşı'nda sömürgelerin çoğunu yitirdi
  • Maria TheresiaAvusturya Arşidüşesi, Macaristan ve Bohemya Kraliçesi · 1740–1780Habsburg hükümdarı; kapsamlı idari reformlarıyla tanınır
  • II. Friedrich (Büyük Friedrich)Prusya Kralı · 1740–1786Silezya'yı aldı; Prusya'yı Avrupa'nın büyük güçlerinden biri yaptı
  • Yelizaveta PetrovnaRusya İmparatoriçesi · 1741–1762I. Petro'nun kızı; 1741'de bir saray darbesiyle tahta çıktı
  • II. GeorgeBüyük Britanya Kralı · 1727–1760Hannover hanedanından ikinci İngiliz kral; aynı zamanda Hannover elektörü
  • Nadir Şahİran Şahı (Afşar hanedanı) · 1736–1747Afşar hanedanının kurucusu ve güçlü bir komutan
  • QianlongÇin İmparatoru (Qing hanedanı) · 1735–1796Qing hanedanının dördüncü imparatoru; altmış yıl hüküm sürdü

Dünyada neler oluyordu?

  1. 1735
    Carl Linnaeus, canlıları sıradüzensel biçimde sınıflandıran Systema Naturae'yı yayımladı.
  2. 1739
    Nadir Şah Karnal'da Babür ordusunu yendi; Delhi yağmalandı, Tavus Tahtı İran'a götürüldü.
  3. 1740
    II. Friedrich'in Silezya'yı işgaliyle Avusturya Veraset Savaşı başladı.
  4. 1748
    Montesquieu, kuvvetler ayrılığı ilkesini işleyen Kanunların Ruhu'nu yayımladı.
  5. 1751
    Diderot ve d'Alembert'in yönettiği Encyclopédie'nin ilk cildi yayımlandı.
  6. 1752
    Benjamin Franklin, uçurtma deneyiyle yıldırımın elektrik olduğunu gösterdi.

Kaynaklar: britannica.com [1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] [11] [12] [13]

Ailesi

BabasıII. Mustafa
AnnesiSaliha Sultan
EşleriAyşe Kadın, Verd-i Hoş Kadın, Hatem Kadın
ÇocuklarıÇocuğu olmadı

Önemli işleri

Antlaşmalar

Sadrazamları (veziriazamlar)

AdGöreve gelişAyrılışSüre
Silahdar Damad Mehmed Paşa1 Ekim 1730?22 Ocak 1731
Kabakulak İbrahim Paşa22 Ocak 1731Eylül 1731
Topal Osman Paşa10 Eylül 173112 Mart 1732184 gün
Hekimoğlu Ali Paşa12 Mart 173215 Temmuz 17353 yıl, 125 gün
Gürcü İsmail PaşaTemmuz 1735Aralık 1735?
Silahdar Seyyid Mehmed PaşaOcak 1736?Ağustos 17371-2 yıl
Muhsinzade Abdullah Paşa5 Ağustos 173719 Aralık 1737136 gün
Yeğen Mehmed Paşa19 Aralık 173722 Mart 17391 yıl, 93 gün
Hacı İvaz Mehmed Paşa23 Mart 173922 Haziran 17401 yıl, 91 gün
Şehla Ahmed Paşa22 Haziran 1740Nisan 17421-2 yıl
Hekimoğlu Ali Paşa (2. kez)21 Nisan 174223 Eylül 17431 yıl, 155 gün
Seyyid Hasan Paşa23 Eylül 17439 Ağustos 17462 yıl, 320 gün
Tiryaki Hacı Mehmed PaşaAğustos 174624 Ağustos 17471-2 yıl
Seyyid Abdullah Paşa24 Ağustos 17473 Ocak 17502 yıl, 132 gün
Devatdar Mehmed Emin Paşa3 Ocak 17501 Temmuz 17522 yıl, 180 gün
Köse Bahir Mustafa Paşa1 Temmuz 175216 Şubat 17552 yıl, 230 gün

Savaşları ve antlaşmaları

YılOlaySonuç / taraflar
1732Antlaşma: Ahmed Paşa Antlaşması (1732)Osmanlı Devleti, Safevi Devleti
1733Kuşatma: Bağdat kuşatması ve Topal Osman Paşa'nın zaferi (1733)Bağdat yedi ay dayandı; Topal Osman Paşa Nadir'i yenerek kuşatmayı kaldırttı
1737Savaş: Banaluka Savaşı (1737)Avusturya saldırısı püskürtüldü; Banaluka kurtarıldı
1739Antlaşma: Belgrad AntlaşmasıOsmanlı İmparatorluğu, Avusturya Arşidüklüğü, Rus İmparatorluğu
1746Antlaşma: Kerden AntlaşmasıAfşar Hanedanı, Osmanlı Devleti

Ayrıntılı bilgi kutuları sitedeki “Savaşlar ve Antlaşmalar” sekmesindedir; kaynak TDV İslâm Ansiklopedisi.

Ölümü

1754'te cuma selamlığından dönerken at üstünde kalp krizinden öldü.

Toprak değişimi

YılBölgeOlayKaynak
1735− Azerbaycan–Şirvan–RevanNadir'in taarruzu — Gence, Tiflis ve Revan geri alındı (1735); İstanbul (1736) ve Kerden (1746) antlaşmalarıTDV İA, “MAHMUD I”
1736− Azak (Don ağzı)Rus kuvvetleri 1736'da Azak'ı aldı; Belgrad Antlaşması (1739) ile istihkâmları yıkılmak şartıyla Rusya'ya bırakıldı (TDV, Azak)TDV İA, “AZAK”
1739+ Semendire–Şumadiya1736–1739 Avusturya Savaşı ve Belgrad Antlaşması (1739) — Sırbistan ve Belgrad geri alındıTDV İA, “MAHMUD I”
1739+ Belgrad–Böğürdelen1736–1739 Avusturya Savaşı ve Belgrad Antlaşması (1739) — Sırbistan ve Belgrad geri alındıTDV İA, “MAHMUD I”

Bu dönemde el değiştiren topraklar ve onları getiren savaş ya da antlaşmalar haritada görülebilir: I. Mahmud dönemi haritası.

Atıf: Padişahlar Atlası, “I. Mahmud Dönemi: Harita, Savaşlar ve Fetihler (1730–1754)”, https://padisahlaratlasi.com/padisah/i-mahmud/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları

Bu sayfadaki terimler: Tanzimat

Bu dönemin sadrazamları: Hekimoğlu Ali Paşa

Bu dönemin eserleri: Eski Cami (Edirne) · Muradiye Camii (Edirne) · Ayasofya · Sepetçiler Kasrı · Hekimoğlu Ali Paşa Camii · Cağaloğlu Hamamı · Ayrılık Çeşmesi · Tombul Camii · Nuruosmaniye Külliyesi · Süleymaniye Medresesi (Tunus)

Doğru bilinen yanlışlar: Osmanlı 1683 Viyana bozgunundan sonra hemen mi çöktü?

Bizi takip edin: YouTubeInstagramTikTok