TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Hanedan Kadınları
Hanedan kadını · Orhan Bey'in eşi, I. Murad'ın annesi, ö. 1380 dolayı
Orhan Bey'in eşi Nilüfer Hatun hakkında bilinenlerin çoğu Âşıkpaşazâde'ye ve onu tekrarlayan Neşri'ye dayanır. Bu kroniklerde Bursa yakınlarındaki Yarhisar tekfurunun kızı olarak tanıtılır, adı da Lülüfer ya da Ülüfer biçiminde geçer. Kimi araştırmacılar asıl adının Holophira (Olivera) olduğunu ve Nilüfer'in bundan türediğini ileri sürer; Feridun Emecen ise Farsça yoluyla Türkçe'ye geçen nilüfer kelimesinin de zaten Grekçe kökenli olduğunu hatırlatır.
Kroniklerin anlattığına göre Bilecik tekfurunun nişanlısıyken Osman Bey Bilecik'i alırken düğün alayını basmış, gelini esir alıp oğlu Orhan'la evlendirmiştir; olay 1299–1300'e tarihlenir. Bu anlatı Bizans kaynaklarında doğrulanmaz, onlarda Nilüfer Hatun'dan hiç söz edilmez. Emecen, I. Murad'ın 1326–1327'de doğduğu kabul edilince Yarhisar tekfurunun kızı olma ihtimalinin ortadan kalktığını, bu bilginin Orhan'ın evliliklerini Murad'ın annesinin şahsında toplama çabasından doğmuş olabileceğini belirtir. Ona göre Bursa'nın alınışı sırasında Orhan'ın hanımları arasına katılmış olabilir; cariye olarak haremine girdiği görüşünü ise zayıf bir ihtimal sayar.
Âşıkpaşazâde, Orhan Bey'le evliliğinden I. Murad ile Süleyman Çelebi'nin doğduğunu yazar. Murad'ın annesi olduğu kesindir; Süleyman'ın annesi olması ise şüphelidir, çünkü onun annesi Efendi ya da Efendize adıyla bilinir. Nitekim 1324 tarihli Orhan Bey vakfiyesinde Murad'ın adı geçmez, aralarında Süleyman'ın da bulunduğu üç şehzade anılır.
Seyyah İbn Battuta, fethinden birkaç yıl sonra, 1332–1333'te uğradığı İznik'te Orhan Bey'in hanımının huzuruna kabul edildiğini, ondan ikram gördüğünü anlatır ve onu saliha ve fazıla sıfatlarıyla anar. Metinde bu hanımın adı Bilun biçiminde yazılmıştır; bazı araştırmacılar burada III. Andronikos'un kızı Asporça Hatun'un kastedilebileceğini düşünmüştür. Emecen ise yazılışın Nilüfer'e çok yakın olduğunu, bir istinsah hatası söz konusu olduğunu ve seyyahın görüştüğü kişinin Nilüfer Hatun olduğundan şüphe edilemeyeceğini belirtir. İznik'in 1331'de alınmasından sonra uzun süre burada oturduğu anlaşılır; hayatının sonraki yılları hakkında ise bilgi yoktur.
Hayır eserleriyle tanınan Nilüfer Hatun, Âşıkpaşazâde'ye göre Bursa ovasından geçen bir çayın üzerine köprü yaptırmış, çay da onun adıyla anılmıştır. Bursa Hisarı'nda Kaplıca Kapısı yakınındaki bir tekke ile Darphane mahallesindeki bir mescid de ona bağlanır. Oğlu I. Murad onun adına İznik'te 1388'de bir imaret yaptırmıştır; vakıf kayıtlarında Zaviye-i Nilüfer Hatun diye geçen bu yerde fakirlere yemek dağıtılırdı. Vakfın gelirleri İznik'teki hamam kirası ve bağlar ile Bursa Tahılpazarı'ndaki bir kervansaray ve on yedi dükkândan sağlanıyordu; müellif bunların sağlığında ona ait gelirler olmasını yüksek ihtimal sayar.
İmaretin yapım tarihinden hareketle ölümünün 1380 dolaylarında olduğu ileri sürülür. Mezarı Bursa'daki Orhan Gazi Türbesi'ndedir.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “NİLÜFER HATUN” (Feridun M. Emecen)
Şehir: Bursa
Atıf: Padişahlar Atlası, “Nilüfer Hatun · Hanedan Kadınları”, https://padisahlaratlasi.com/hanedan-kadinlari/nilufer-hatun/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları