TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Hanedan Kadınları
Hanedan kadını · III. Murad'ın hasekisi, III. Mehmed'in annesi, Valide Sultan, 1550?–1619
Haritayı 1550 yılında açSafiye Sultan'ın 1550 dolaylarında doğduğu tahmin edilir. Kökeni tartışmalıdır: dönemin Venedik kaynakları onu Dukakin'deki Rezi köyünde doğmuş bir Arnavut olarak tanıtır; 1573–1578 arasında İstanbul'da bulunan Stephan Gerlach ise Bosna kökenli olduğunu ve Manisa'daki Şehzade Murad'a Ferhad Paşa tarafından hediye edildiğini yazar. Ali Akyıldız'a göre babasının Korfu valisi, asıl adının Cecilia Baffo olduğu ve korsanlarca kaçırıldığı yolundaki yaygın bilgi doğru değildir; Nurbanu Sultan'la karıştırılmasından doğmuştur.
Venedik kaynaklarına göre 1563'te on üç yaşındayken Şehzade Murad'a sunuldu ve 26 Mayıs 1566'da Manisa'da Şehzade Mehmed'i doğurdu. Murad'ın şehzadeliği boyunca ondan başka kadını olmamıştı. 1574'te III. Murad tahta çıkınca kayınvalidesi Nurbanu Valide Sultan'la çekişme başladı; Nurbanu'nun yanında yer alan İsmihan, Gevherhan ve Mihrimah sultanlar onu padişahın gözünden düşürmeye çalıştı. Müellif, padişaha güzel cariyeler sunulmasını yalnız bu rekabetle değil, hanedanın devamı için şehzade sayısını artırma kaygısıyla da açıklar. Ali Mustafa Efendi onun nikahlı eş olduğunu yazsa da yabancı kaynaklar bunu desteklemez. Rakipleri öldükten sonra 1585'ten itibaren haremin hâkimi oldu. III. Mehmed'den başka küçük yaşta ölen bir oğlu ile Ayşe ve Fatma adlı iki kızı bilinir.
1595'te III. Mehmed tahta çıkınca Valide Sultan olarak konumu daha da güçlendi; günlük tahsisatı 3000 akçeye yükseltildi. Akyıldız'a göre sadrazamdan şeyhülislama kadar atama ve azillerde birinci derecede etkiliydi, devlet adamlarından rüşvet ve hediyeler aldı; bu müdahaleler onu sevilmeyen biri yaptı. Şehzade Mahmud'un annesinin girişimiyle tahta geçmeyi planladığı gerekçesiyle ikisinin de öldürülmesini sağladığı kaydedilir.
Dış ilişkilerde İngiltere Kraliçesi I. Elizabeth ile hediyeleşti ve mektuplaştı; kayınvalidesi gibi Venedik yanlısı bir tutum izledi. Elçiliklerle bağlantısını sağlayan Kira Esparanzo Malchi'nin 1600'deki sipahi isyanında öldürülmesi ve 1603'teki karışıklıklar onu ciddi biçimde zor durumda bıraktı; isyancıların sürgününü istediği bu son olayda oğlu, onun yakın adamlarını teslim ederek askeri yatıştırdı.
III. Mehmed'in 1603'te ölümü üzerine Eski Saray'a gönderildi ve Ocak 1619'da ölünceye kadar on altı yıl boyunca orada yaşadı; III. Murad Türbesi'ne defnedildi. 9 Nisan 1598'de Eminönü'ndeki Yenicami'nin inşasını törenle başlattı; ancak oğlunun ölümüyle yarım kalan cami 1665'te Turhan Sultan zamanında tamamlandı. Üsküdar'da Karamanlı köyünde bir cami ve çeşme, 1610'da Kahire'de Melike Safiye Camii diye de bilinen camiyi yaptırdı; kocasının türbesinde Kur'an okunması için vakıf kurdu. Dönemin yabancı gözlemcileri onu zeki, zarif, hazırcevap, mağrur ve sabırlı biri olarak tasvir eder.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “SAFİYE SULTAN” (Ali Akyıldız)
Şehir: İstanbul
Atıf: Padişahlar Atlası, “Safiye Sultan · Hanedan Kadınları”, https://padisahlaratlasi.com/hanedan-kadinlari/safiye-sultan/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları