TRENDEFRARPadişahlar Atlası · 10 / 39 · padişah

II. Bayezid portresi

Temsilî portre (sonradan yapılmış) — 16. yy

II. Bayezid

Veli

Paylaş: WhatsApp · X

Doğum 1447 · Ölüm 1512 · Saltanat 1481–1512 (31 yıl) · Tahta çıkış 1481, 34 yaşında · Saltanatın sonu: Tahttan çekilmeye zorlandı · Başkent: İstanbul

Tuğrası
II. Bayezid tuğrası

Babasının hızlı fetih döneminden sonra devleti dinlendirdi, maliyeyi ve imar düzenini onardı. Sakin ve dindar kişiliğiyle 'Veli' lakabını aldı; saltanatı iç konsolidasyon dönemidir.

Haritada II. Bayezid dönemini aç

▶ Bu padişahın 1 dakikalık videosu: YouTube · Instagram · TikTok

İlginç bilgi

Kemal Reis komutasındaki Osmanlı filosu İspanya kıyılarına gidip Endülüs Müslümanlarının bir kısmını Kuzey Afrika’ya ve Osmanlı ülkesine taşıdı. Engizisyondan kaçan Yahudilerin bir kısmı da bu dönemde Osmanlı topraklarına yerleştirildi.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “BAYEZİD II” maddesi

Hayatı

Amasya'da bir şehzade

Bayezid 1448'de Dimetoka'da doğdu. Fatih Sultan Mehmed'in Gülbahar Hatun'dan doğan büyük oğludur. Yedi yaşındayken Amasya sancak beyliğine gönderildi; 1457 baharında kardeşi Mustafa ile birlikte Edirne'de sünnet edildi. Muarrifzade'den ders aldı, ünlü hattat Şeyh Hamdullah'tan hat öğrendi; Çandarlı İbrahim ve Yahya Paşa gibi deneyimli devlet adamları ona lala olarak verildi.

Uzun yıllar Amasya'da kaldı ve doğudaki gelişmeleri, Akkoyunlularla ve Dulkadıroğullarıyla ilişkileri yakından izledi. Gençliğinde serbest bir hayat sürdü; bir ara afyon kullandığı için babasıyla arası açıldı. Fatih'in Amasya, Tokat ve Trabzon'da uygulattığı toprak düzenlemelerine karşı çıkması da baba-oğul ilişkisini gerdi.

Taht kavgası: Bayezid ve Cem

Fatih 3 Mayıs 1481'de ölünce Bayezid ile Karaman sancak beyi olan kardeşi Cem taht için karşı karşıya geldi. Veziriazam Karamani Mehmed Paşa Cem'den yanaydı; İstanbul muhafızı İshak Paşa, Anadolu Beylerbeyi Sinan Paşa ve yeniçeri ağası ise Bayezid'i istiyordu. Babasının ölümünü 7 Mayıs'ta öğrenen Bayezid 4.000 atlıyla yola çıktı ve 21 Mayıs'ta Üsküdar'a ulaştı; yeniçerilerin desteğiyle tahta çıktı.

Cem Bursa'da sultanlığını ilan edip ülkeyi paylaşmayı önerdi; Bayezid saltanatın bölünemeyeceğini söyleyerek reddetti. 22 Haziran 1481'de Yenişehir'de yenilen Cem Mısır'a kaçtı, bir kez daha Anadolu'ya dönüp şansını denedi, sonunda 29 Temmuz 1482'de Rodos şövalyelerine sığındı. Cem, Avrupa'da bir rehine olarak Fransa'da ve Roma'da tutuldu; Bayezid onun serbest bırakılmaması için büyük çaba harcadı ve yıllık para ödedi. Cem 25 Şubat 1495'te Napoli'de öldü. Taht kavgasının ilk bedeli Otranto'nun kaybı oldu: Bayezid Gedik Ahmed Paşa'nın İtalya'ya dönmesine izin vermeyince yalnız kalan Osmanlı garnizonu 10 Eylül 1481'de teslim oldu.

Seferler ve denizler

Cem meselesi yüzünden Bayezid uzun süre büyük seferlere çıkamadı. 1484'teki Boğdan seferinde Kili (15 Temmuz) ve Akkirman (4 Ağustos) kaleleri alındı; Boğdan beyi Stefan yıllık vergiye bağlandı ve Kırım'a karadan yol açıldı. Çukurova ve Dulkadıroğulları üzerinde üstünlük kurma yarışı, Memlüklerle altı yıl süren bir savaşa yol açtı; kesin bir sonuç çıkmadı ve 1491'de Tunus hükümdarının aracılığıyla barış yapıldı.

Bayezid döneminde Osmanlı donanması büyüdü. Venedik, Osmanlı hazinesine ödediği yıllık 10.000 dukayı ödemeyince, Cem'in ölümünden sonra kendini daha serbest hisseden Bayezid Osmanlı limanlarını Venedik ticaretine kapattı (1496); Kemal Reis'in donanması Dalmaçya kıyılarına saldırdı ve Venedik'e savaş ilan edildi. Dört yıl süren bu savaşta Osmanlı donanması 9 Ağustos 1500'de Modon'u, 15 Ağustos'ta Koron'u aldı. Bayezid döneminde Rusya ile ilk kez resmî ilişki kuruldu; Endülüs'teki engizisyondan kaçan Yahudilerin bir kısmı da Osmanlı şehirlerine yerleştirildi.

Safevi tehlikesi ve tahttan indirilme

Bayezid'in barışçı ve çekingen siyaseti, doğuda yükselen Safevi Şah İsmail karşısında yetersiz kaldı. Şah İsmail'in Şii propagandası Anadolu'da yayılırken buna en çok karşı koyan, Trabzon sancak beyi Şehzade Selim oldu. Şii olduklarından şüphelenilen 16.000 kişi Anadolu'dan Rumeli'ye göç ettirildi; ama 1511'de başlayan Şahkulu Baba Tekeli isyanı Anadolu'yu baştan başa kana buladı. Tokat'ta Şah İsmail adına hutbe bile okundu.

Bayezid'in yerine oğlu Ahmed'i geçirmek istediği anlaşılınca Selim harekete geçti. Haziran 1511'de Kili'den Edirne'ye yürüdü; Bayezid ona Semendire sancağını verip Ahmed'i tahta geçirmeyeceğine söz verdi, ama anlaşma uzun sürmedi. Sonunda yeniçerilerin baskısıyla Bayezid 24 Nisan 1512'de tahtı Selim'e bıraktı. Yeniçerilerin desteğiyle tahta çıkmış olan padişah, otuz yıl on bir ay sonra yine onların baskısıyla tahttan indi.

Ölümü ve kişiliği

Bayezid yanına dört yük akçe ve birkaç adamını alarak doğduğu Dimetoka'ya gitmek üzere İstanbul'dan ayrıldı; Selim onu şehir dışına kadar uğurladı. Tahtırevanla günde ancak 5-6 kilometre yol alabiliyordu. Çorlu yakınındaki Abalar köyünde fenalaştı ve 10 Haziran 1512'de öldü. TDV maddesine göre ölüm sebebi çok şüphelidir ve bazı yerli ve yabancı kaynaklara göre zehirlenmiş olabileceği ihtimali üzerinde durulmalıdır. İstanbul'daki külliyesinin yanına gömüldü.

Padişahlığında ibadete ve hayır işlerine yöneldiği için “Bayezid-i Veli” diye anıldı. Mecbur kalmadıkça savaştan uzak durdu ve İstanbul'dan ayrılmamayı yeğledi. İstanbul, Amasya, Edirne ve başka şehirlerde pek çok eser yaptırdı: Amasya'daki külliyesi 1481–1486, İstanbul'daki külliyesi 1501–1505 arasında Mimar Yakub Ağa'ya yaptırıldı; bu caminin vakfına gelir sağlamak için Bursa'da Koza Hanı (1491) ve Pirinç Hanı (1508) inşa edildi. Edirne'de 1484–1488 arasında yapılan külliyesi cami, medrese, tabhane, imaret ve darüşşifadan (hastane) oluşur. Edirne'de Tunca, Osmancık'ta Kızılırmak, Geyve'de Sakarya üzerinde köprüler de yaptırdı. Saltanatı veba salgınları, uzun bir kıtlık ve 11 Eylül 1509'da başlayıp kırk beş gün süren, 5.000'den fazla kişinin öldüğü ve “küçük kıyamet” diye anılan İstanbul depremiyle de sarsıldı.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Bayezid II” (Şerafettin Turan); Âşıkpaşazâde, Oruç Bey, İbn Kemal, İbn İyas ve Venedik kaynakları bu maddenin başlıca dayanaklarıdır.

O sırada dünyada

Çağdaş hükümdarlar

  • I. IsabelKastilya Kraliçesi · 1474–1504Kolomb'un Atlas Okyanusu seferini destekleyen kraliçe
  • I. MaximilianKutsal Roma-Germen İmparatoru · 1493–1519Habsburg hanedanının gücünü evlilik ittifaklarıyla genişletti
  • VII. Henryİngiltere Kralı · 1485–1509Bosworth zaferiyle tahta çıkan ilk Tudor kralı
  • III. İvan (Büyük)Moskova Büyük Knezi · 1462–1505Novgorod ve Tver'i Moskova'ya bağladı
  • Şah I. İsmailSafevi Hükümdarı (İran) · 1501–1524Safevi hanedanının kurucusu
  • II. JuliusPapa · 1503–1513Sistine Şapeli tavan fresklerini Michelangelo'ya yaptırdı
  • Hongzhi İmparatoruMing İmparatoru (Çin) · 1487–1505Ming hanedanının onuncu imparatoru

Dünyada neler oluyordu?

  1. 1488
    Portekizli denizci Bartolomeu Dias, Afrika'nın güney ucunu dolaşan ilk Avrupalı oldu.
  2. 1492
    Gırnata'nın Kastilya ve Aragon'a teslim olmasıyla İber Yarımadası'ndaki son Müslüman emirlik sona erdi.
  3. 1492
    Kristof Kolomb, İspanya adına Atlas Okyanusu'nu geçerek Bahama Adaları'na ulaştı.
  4. 1498
    Vasco da Gama, Afrika'yı dolaşarak deniz yoluyla Hindistan'a, Kalikut yakınlarına ulaştı.
  5. 1508
    Michelangelo, Vatikan'daki Sistine Şapeli'nin tavan fresklerine başladı; çalışma 1512'de tamamlandı.

Kaynaklar: newadvent.org [1] [2] [3] [4] [5] [6] · westminster-abbey.org [1] · britannica.com [1] · iranicaonline.org [1] · kotobank.jp [1] · exploration.marinersmuseum.org [1] [2]

Ailesi

BabasıII. Mehmed
AnnesiGülbahar Hatun
EşleriNigar Hatun, Bülbül Hatun, Şirin Hatun, Hüsnüşah Hatun, Gülruh Hatun
ÇocuklarıI. Selim (Yavuz), Ahmed, Korkud, Şehinşah, Mahmud, Alemşah, Hatice, Aynişah, Gevherimüluk

Önemli işleri

Antlaşmalar

Sadrazamları (veziriazamlar)

AdGöreve gelişAyrılışSüre
İshak Paşa (2. kez)Mayıs 148114831-2 yıl
Koca Davud Paşa14838 Mart 149713-14 yıl
Hersekzade Ahmed PaşaHaziran 1497Eylül 14981-2 yıl
Çandarlı İbrahim Paşa (Halil oğlu)Eylül 1498Ağustos 1499
Mesih PaşaAralık 1499Şubat 1500?
Hadım Yakub PaşaŞubat 1500?1500?
Mesih Paşa (2. kez)1500?17 Kasım 1501
Atik Ali PaşaKasım 150115031-2 yıl
Hersekzade Ahmed Paşa (2. kez)1503?1504?
Koca Mustafa Paşa1504?15061-2 yıl
Atik Ali Paşa (2. kez)15062 Temmuz 15114-5 yıl
Hersekzade Ahmed Paşa (3. kez)2 Temmuz 151121 Eylül 151181 gün
Koca Mustafa Paşa (2. kez)6 Ocak 151223 Kasım 1512322 gün

Savaşları ve antlaşmaları

YılOlaySonuç / taraflar
Antlaşma: Lehistan ve Macaristan'la sulh
1481İsyan: Cem Sultan İsyanıCem Yenişehir'de yenildi (Haziran 1481); 1482'de Konya'yı alamayınca Rodos'a gitti ve bir daha dönemedi
1484Kuşatma: Kili ve AkkirmanKili ve Akkirman Osmanlılara geçti; Karadeniz'in kuzeybatı kıyıları denetim altına alındı
1491Antlaşma: Memluklarla barış
1499Deniz savaşı: Zonçio (Sapienza)Osmanlı donanması kuşatmayı denizden destekledi; İnebahtı 26 Ağustos 1499'da teslim oldu
1500Kuşatma: Modon'un fethiModon alındı; Venedik'in Mora'daki en önemli limanlarından biri Osmanlılara geçti
1503Antlaşma: Venedik'le antlaşma
1511İsyan: Şahkulu İsyanıVeziriazam Hadım Ali Paşa savaşta öldü; Şahkulu'nun akıbeti belirsiz, taraftarları İran'a doğru çekildi

Ayrıntılı bilgi kutuları sitedeki “Savaşlar ve Antlaşmalar” sekmesindedir; kaynak TDV İslâm Ansiklopedisi.

Ölümü

1512'de oğlu Selim'e tahtı bıraktıktan sonra Dimetoka'ya giderken yolda öldü. Zehirlendiği iddia edilir.

Toprak değişimi

YılBölgeOlayKaynak
1484+ Bucak–BesarabyaKili ve Akkirman seferi (1484) — Karadeniz'in kuzeybatı kıyısıTDV İA, “BAYEZİD II”
1496+ KaradağKaradağ'ın Osmanlı idaresine girişi (1496)İnalcık, The Ottoman Empire: The Classical Age, s. 212

Bu dönemde el değiştiren topraklar ve onları getiren savaş ya da antlaşmalar haritada görülebilir: II. Bayezid dönemi haritası.

Atıf: Padişahlar Atlası, “II. Bayezid (Veli) Dönemi: Harita, Savaşlar ve Fetihler (1481–1512)”, https://padisahlaratlasi.com/padisah/ii-bayezid/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları

Bu dönemin sadrazamları: Gedik Ahmed Paşa · Hersekzade Ahmed Paşa

Bu dönemin eserleri: Narda Köprüsü · Faik Paşa Camii · Sofya Büyük Camii · Atik Ali Paşa Camii · Burmalı Mescit · Atik Ali Paşa Camii (Karagümrük) · Fethiye Camii (İnebahtı) · Amasya II. Bayezid Külliyesi · Sofular Camii · Kara Davud Paşa Camii · II. Bayezid Külliyesi (Edirne) · Alaca İmaret Camii · tümü (26) →

Bu dönemin hanedan kadınları: Gülbahar Hatun

Devlet teşkilatı: Nişancılık ve Kalemiye · Şeyhülislamlık · Kapıkulu ocakları

Bizi takip edin: YouTubeInstagramTikTok