TRENDEFRARPadişahlar Atlası · 10 / 39 · padişah
Temsilî portre (sonradan yapılmış) — 16. yy
Veli

Babasının hızlı fetih döneminden sonra devleti dinlendirdi, maliyeyi ve imar düzenini onardı. Sakin ve dindar kişiliğiyle 'Veli' lakabını aldı; saltanatı iç konsolidasyon dönemidir.
Haritada II. Bayezid dönemini aç▶ Bu padişahın 1 dakikalık videosu: YouTube · Instagram · TikTok
Kemal Reis komutasındaki Osmanlı filosu İspanya kıyılarına gidip Endülüs Müslümanlarının bir kısmını Kuzey Afrika’ya ve Osmanlı ülkesine taşıdı. Engizisyondan kaçan Yahudilerin bir kısmı da bu dönemde Osmanlı topraklarına yerleştirildi.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “BAYEZİD II” maddesi
Bayezid 1448'de Dimetoka'da doğdu. Fatih Sultan Mehmed'in Gülbahar Hatun'dan doğan büyük oğludur. Yedi yaşındayken Amasya sancak beyliğine gönderildi; 1457 baharında kardeşi Mustafa ile birlikte Edirne'de sünnet edildi. Muarrifzade'den ders aldı, ünlü hattat Şeyh Hamdullah'tan hat öğrendi; Çandarlı İbrahim ve Yahya Paşa gibi deneyimli devlet adamları ona lala olarak verildi.
Uzun yıllar Amasya'da kaldı ve doğudaki gelişmeleri, Akkoyunlularla ve Dulkadıroğullarıyla ilişkileri yakından izledi. Gençliğinde serbest bir hayat sürdü; bir ara afyon kullandığı için babasıyla arası açıldı. Fatih'in Amasya, Tokat ve Trabzon'da uygulattığı toprak düzenlemelerine karşı çıkması da baba-oğul ilişkisini gerdi.
Fatih 3 Mayıs 1481'de ölünce Bayezid ile Karaman sancak beyi olan kardeşi Cem taht için karşı karşıya geldi. Veziriazam Karamani Mehmed Paşa Cem'den yanaydı; İstanbul muhafızı İshak Paşa, Anadolu Beylerbeyi Sinan Paşa ve yeniçeri ağası ise Bayezid'i istiyordu. Babasının ölümünü 7 Mayıs'ta öğrenen Bayezid 4.000 atlıyla yola çıktı ve 21 Mayıs'ta Üsküdar'a ulaştı; yeniçerilerin desteğiyle tahta çıktı.
Cem Bursa'da sultanlığını ilan edip ülkeyi paylaşmayı önerdi; Bayezid saltanatın bölünemeyeceğini söyleyerek reddetti. 22 Haziran 1481'de Yenişehir'de yenilen Cem Mısır'a kaçtı, bir kez daha Anadolu'ya dönüp şansını denedi, sonunda 29 Temmuz 1482'de Rodos şövalyelerine sığındı. Cem, Avrupa'da bir rehine olarak Fransa'da ve Roma'da tutuldu; Bayezid onun serbest bırakılmaması için büyük çaba harcadı ve yıllık para ödedi. Cem 25 Şubat 1495'te Napoli'de öldü. Taht kavgasının ilk bedeli Otranto'nun kaybı oldu: Bayezid Gedik Ahmed Paşa'nın İtalya'ya dönmesine izin vermeyince yalnız kalan Osmanlı garnizonu 10 Eylül 1481'de teslim oldu.
Cem meselesi yüzünden Bayezid uzun süre büyük seferlere çıkamadı. 1484'teki Boğdan seferinde Kili (15 Temmuz) ve Akkirman (4 Ağustos) kaleleri alındı; Boğdan beyi Stefan yıllık vergiye bağlandı ve Kırım'a karadan yol açıldı. Çukurova ve Dulkadıroğulları üzerinde üstünlük kurma yarışı, Memlüklerle altı yıl süren bir savaşa yol açtı; kesin bir sonuç çıkmadı ve 1491'de Tunus hükümdarının aracılığıyla barış yapıldı.
Bayezid döneminde Osmanlı donanması büyüdü. Venedik, Osmanlı hazinesine ödediği yıllık 10.000 dukayı ödemeyince, Cem'in ölümünden sonra kendini daha serbest hisseden Bayezid Osmanlı limanlarını Venedik ticaretine kapattı (1496); Kemal Reis'in donanması Dalmaçya kıyılarına saldırdı ve Venedik'e savaş ilan edildi. Dört yıl süren bu savaşta Osmanlı donanması 9 Ağustos 1500'de Modon'u, 15 Ağustos'ta Koron'u aldı. Bayezid döneminde Rusya ile ilk kez resmî ilişki kuruldu; Endülüs'teki engizisyondan kaçan Yahudilerin bir kısmı da Osmanlı şehirlerine yerleştirildi.
Bayezid'in barışçı ve çekingen siyaseti, doğuda yükselen Safevi Şah İsmail karşısında yetersiz kaldı. Şah İsmail'in Şii propagandası Anadolu'da yayılırken buna en çok karşı koyan, Trabzon sancak beyi Şehzade Selim oldu. Şii olduklarından şüphelenilen 16.000 kişi Anadolu'dan Rumeli'ye göç ettirildi; ama 1511'de başlayan Şahkulu Baba Tekeli isyanı Anadolu'yu baştan başa kana buladı. Tokat'ta Şah İsmail adına hutbe bile okundu.
Bayezid'in yerine oğlu Ahmed'i geçirmek istediği anlaşılınca Selim harekete geçti. Haziran 1511'de Kili'den Edirne'ye yürüdü; Bayezid ona Semendire sancağını verip Ahmed'i tahta geçirmeyeceğine söz verdi, ama anlaşma uzun sürmedi. Sonunda yeniçerilerin baskısıyla Bayezid 24 Nisan 1512'de tahtı Selim'e bıraktı. Yeniçerilerin desteğiyle tahta çıkmış olan padişah, otuz yıl on bir ay sonra yine onların baskısıyla tahttan indi.
Bayezid yanına dört yük akçe ve birkaç adamını alarak doğduğu Dimetoka'ya gitmek üzere İstanbul'dan ayrıldı; Selim onu şehir dışına kadar uğurladı. Tahtırevanla günde ancak 5-6 kilometre yol alabiliyordu. Çorlu yakınındaki Abalar köyünde fenalaştı ve 10 Haziran 1512'de öldü. TDV maddesine göre ölüm sebebi çok şüphelidir ve bazı yerli ve yabancı kaynaklara göre zehirlenmiş olabileceği ihtimali üzerinde durulmalıdır. İstanbul'daki külliyesinin yanına gömüldü.
Padişahlığında ibadete ve hayır işlerine yöneldiği için “Bayezid-i Veli” diye anıldı. Mecbur kalmadıkça savaştan uzak durdu ve İstanbul'dan ayrılmamayı yeğledi. İstanbul, Amasya, Edirne ve başka şehirlerde pek çok eser yaptırdı: Amasya'daki külliyesi 1481–1486, İstanbul'daki külliyesi 1501–1505 arasında Mimar Yakub Ağa'ya yaptırıldı; bu caminin vakfına gelir sağlamak için Bursa'da Koza Hanı (1491) ve Pirinç Hanı (1508) inşa edildi. Edirne'de 1484–1488 arasında yapılan külliyesi cami, medrese, tabhane, imaret ve darüşşifadan (hastane) oluşur. Edirne'de Tunca, Osmancık'ta Kızılırmak, Geyve'de Sakarya üzerinde köprüler de yaptırdı. Saltanatı veba salgınları, uzun bir kıtlık ve 11 Eylül 1509'da başlayıp kırk beş gün süren, 5.000'den fazla kişinin öldüğü ve “küçük kıyamet” diye anılan İstanbul depremiyle de sarsıldı.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Bayezid II” (Şerafettin Turan); Âşıkpaşazâde, Oruç Bey, İbn Kemal, İbn İyas ve Venedik kaynakları bu maddenin başlıca dayanaklarıdır.
Kaynaklar: newadvent.org [1] [2] [3] [4] [5] [6] · westminster-abbey.org [1] · britannica.com [1] · iranicaonline.org [1] · kotobank.jp [1] · exploration.marinersmuseum.org [1] [2]
| Babası | II. Mehmed |
|---|---|
| Annesi | Gülbahar Hatun |
| Eşleri | Nigar Hatun, Bülbül Hatun, Şirin Hatun, Hüsnüşah Hatun, Gülruh Hatun |
| Çocukları | I. Selim (Yavuz), Ahmed, Korkud, Şehinşah, Mahmud, Alemşah, Hatice, Aynişah, Gevherimüluk |
| Ad | Göreve geliş | Ayrılış | Süre |
|---|---|---|---|
| İshak Paşa (2. kez) | Mayıs 1481 | 1483 | 1-2 yıl |
| Koca Davud Paşa | 1483 | 8 Mart 1497 | 13-14 yıl |
| Hersekzade Ahmed Paşa | Haziran 1497 | Eylül 1498 | 1-2 yıl |
| Çandarlı İbrahim Paşa (Halil oğlu) | Eylül 1498 | Ağustos 1499 | |
| Mesih Paşa | Aralık 1499 | Şubat 1500? | |
| Hadım Yakub Paşa | Şubat 1500? | 1500? | |
| Mesih Paşa (2. kez) | 1500? | 17 Kasım 1501 | |
| Atik Ali Paşa | Kasım 1501 | 1503 | 1-2 yıl |
| Hersekzade Ahmed Paşa (2. kez) | 1503? | 1504? | |
| Koca Mustafa Paşa | 1504? | 1506 | 1-2 yıl |
| Atik Ali Paşa (2. kez) | 1506 | 2 Temmuz 1511 | 4-5 yıl |
| Hersekzade Ahmed Paşa (3. kez) | 2 Temmuz 1511 | 21 Eylül 1511 | 81 gün |
| Koca Mustafa Paşa (2. kez) | 6 Ocak 1512 | 23 Kasım 1512 | 322 gün |
| Yıl | Olay | Sonuç / taraflar |
|---|---|---|
| Antlaşma: Lehistan ve Macaristan'la sulh | ||
| 1481 | İsyan: Cem Sultan İsyanı | Cem Yenişehir'de yenildi (Haziran 1481); 1482'de Konya'yı alamayınca Rodos'a gitti ve bir daha dönemedi |
| 1484 | Kuşatma: Kili ve Akkirman | Kili ve Akkirman Osmanlılara geçti; Karadeniz'in kuzeybatı kıyıları denetim altına alındı |
| 1491 | Antlaşma: Memluklarla barış | |
| 1499 | Deniz savaşı: Zonçio (Sapienza) | Osmanlı donanması kuşatmayı denizden destekledi; İnebahtı 26 Ağustos 1499'da teslim oldu |
| 1500 | Kuşatma: Modon'un fethi | Modon alındı; Venedik'in Mora'daki en önemli limanlarından biri Osmanlılara geçti |
| 1503 | Antlaşma: Venedik'le antlaşma | |
| 1511 | İsyan: Şahkulu İsyanı | Veziriazam Hadım Ali Paşa savaşta öldü; Şahkulu'nun akıbeti belirsiz, taraftarları İran'a doğru çekildi |
Ayrıntılı bilgi kutuları sitedeki “Savaşlar ve Antlaşmalar” sekmesindedir; kaynak TDV İslâm Ansiklopedisi.
1512'de oğlu Selim'e tahtı bıraktıktan sonra Dimetoka'ya giderken yolda öldü. Zehirlendiği iddia edilir.
| Yıl | Bölge | Olay | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 1484 | + Bucak–Besarabya | Kili ve Akkirman seferi (1484) — Karadeniz'in kuzeybatı kıyısı | TDV İA, “BAYEZİD II” |
| 1496 | + Karadağ | Karadağ'ın Osmanlı idaresine girişi (1496) | İnalcık, The Ottoman Empire: The Classical Age, s. 212 |
Bu dönemde el değiştiren topraklar ve onları getiren savaş ya da antlaşmalar haritada görülebilir: II. Bayezid dönemi haritası.
Atıf: Padişahlar Atlası, “II. Bayezid (Veli) Dönemi: Harita, Savaşlar ve Fetihler (1481–1512)”, https://padisahlaratlasi.com/padisah/ii-bayezid/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları
Bu dönemin sadrazamları: Gedik Ahmed Paşa · Hersekzade Ahmed Paşa
Bu dönemin eserleri: Narda Köprüsü · Faik Paşa Camii · Sofya Büyük Camii · Atik Ali Paşa Camii · Burmalı Mescit · Atik Ali Paşa Camii (Karagümrük) · Fethiye Camii (İnebahtı) · Amasya II. Bayezid Külliyesi · Sofular Camii · Kara Davud Paşa Camii · II. Bayezid Külliyesi (Edirne) · Alaca İmaret Camii · tümü (26) →
Bu dönemin hanedan kadınları: Gülbahar Hatun
Devlet teşkilatı: Nişancılık ve Kalemiye · Şeyhülislamlık · Kapıkulu ocakları