TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Hanedan Kadınları
Hanedan kadını · Kanuni Sultan Süleyman'ın hasekisi, II. Selim'in annesi, ö. 1558
Cahit Baltacı'ya göre Hürrem Sultan, büyük ihtimalle bugün Ukrayna sınırları içinde kalan ve o dönemde Lehistan'a bağlı olan Rogatin (Rohatyn) yöresinde yaşayan yoksul bir Katolik papazın kızıdır; asıl adı Alexandra Lisowska'dır. Batı kaynaklarında en çok Roxelane, Osmanlı kaynaklarında ise neredeyse yalnızca Haseki Sultan diye anılır. Yavuz Sultan Selim döneminde Kırımlıların Ukrayna ve Galiçya'ya uzanan akınlarında esir düştü. On dört-on yedi yaşlarındayken Hafsa Sultan ya da İbrahim Paşa tarafından henüz şehzade olan Süleyman'a sunuldu ve güler yüzü yüzünden Hürrem ya da Hürremşah adını aldı.
Zekâsı ve çekiciliğiyle kısa sürede Kanuni Sultan Süleyman'ın gözdesi oldu; 1521'de Şehzade Mehmed'i doğurunca haseki unvanını aldı. 1522'de kızı Mihrimah, ardından Abdullah, Selim, Bayezid ve Cihangir dünyaya geldi; Abdullah 1526'da küçük yaşta öldü. Padişahın ona yakınlığı, Şehzade Mustafa'nın annesi Mahidevran Gülbahar Sultan'la sert bir rekabet başlattı. İki gelin arasında dengeyi gözeten Valide Hafsa Sultan ölünce Kanuni Mahidevran'ı Manisa'ya, oğlunun yanına gönderdi ve cariyelerle nikah zorunluluğu bulunmadığı halde Hürrem'le nikahlandı. Çağdaş bazı yazarlar, örneğin Busbecq, onun sarayda yerini büyü yoluyla sağlamlaştırdığını nakleder; bu, kaynakların aktardığı bir söylentidir. Padişahın seferlerde bulunduğu sırada ona gönderdiği mektuplar bu sevginin derecesini gösterir.
Baltacı'ya göre Hürrem Sultan, oğullarından birinin babasından sonra tahta çıkmasını hayatının başlıca amacı haline getirdi; bu yolda en büyük engel askerin ve halkın sevdiği Şehzade Mustafa idi. Makbul İbrahim Paşa'nın gözden düşüp öldürülmesinde önemli rolü olduğu sanılır. 1541'de Eski Saray'da çıkan yangından sonra haremi Topkapı'ya taşıdı; aynı yıl Mustafa'nın Manisa'dan daha uzaktaki Amasya'ya gönderilmesinde etkili oldu, kızı Mihrimah'la evlenen Rüstem Paşa'nın kısa sürede sadrazamlığa yükselmesine yardım etti. 1543'te Şehzade Mehmed ölünce Bayezid'in veliaht olması için çalıştı.
Müellif, 1553 İran seferinde Şehzade Mustafa'nın öldürülmesinde Hürrem Sultan'ın Mihrimah Sultan ve Rüstem Paşa ile birlikte büyük rolü bulunduğundan şüphe edilemeyeceğini yazar. Olayın askerde yarattığı hoşnutsuzluk yüzünden azledilen Rüstem Paşa, iki yıl sonra yine onun etkisiyle sadarete döndü.
Son yıllarında hayır işlerine yöneldi ve bazı diplomatik yazışmalara katıldı; Şah Tahmasb'ın kız kardeşiyle mektuplaştı. En büyük eseri, İstanbul'da bugün Haseki diye anılan semtteki cami, medrese, mektep, imaret ve darüşşifadan oluşan külliyedir. Ayasofya yakınındaki çifte hamamı da yaptırmış, Kudüs, Mekke ve Medine'de hayır eserleri bırakmıştır. 15 Nisan 1558'de İstanbul'da öldü ve Süleymaniye Camii haziresine gömüldü; mezarının üzerine Kanuni büyük bir türbe yaptırdı.
Yaptırdığı eserler için yüksek gelirli vakıflar bıraktı; İstanbul'daki Kariye tekkesini de medreseye çevirtti. Ölümünden sonra Kanuni, eşi adına Mekke ve Medine'de imaretler kurdurdu, Edirne'ye su getirtip çeşmelerden akıttı.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “HÜRREM SULTAN” (Cahit Baltacı)
Şehir: İstanbul
Atıf: Padişahlar Atlası, “Hürrem Sultan · Hanedan Kadınları”, https://padisahlaratlasi.com/hanedan-kadinlari/hurrem-sultan/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları