TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Hanedan Kadınları

Hafsa Sultan

Hanedan kadını · Yavuz Sultan Selim'in eşi, Kanuni'nin annesi, 1478?–1534

Haritayı 1478 yılında aç

Kökeni ve adı

Hafsa Sultan'ın hayatı hakkında bilinenler oldukça sınırlıdır. Elli altı yaşında öldüğü bilindiğinden doğumunun 1478 veya 1479 yılına düştüğü hesaplanır. Bu nedenle doğum tarihi kesin bir kayda değil, bu hesaba dayanan bir tahmindir. Belgelerde Ayşe ve Hafsa bint Abdülmuin adlarıyla anılır; baba adının Abdülmuin yanında Abdülhay ve Abdurrahman biçimlerinde de yazılması, saraya cariye olarak girdiğine işaret eder. Ali Haydar Bayat, bazı kaynaklarda görülen, onu Kırım hanedanına ya da Dulkadıroğulları'na bağlama çabasını inandırıcı bulmaz.

Trabzon'dan Manisa'ya bir şehzade annesi

Gençlik yılları, eşi Şehzade Selim'in, yani sonraki Yavuz Sultan Selim'in sancak beyi olarak bulunduğu Trabzon'da geçti. Oğlu Süleyman'ı 1494'te bu şehirde dünyaya getirdi. II. Bayezid 1509'da torunu Süleyman'ı Kefe'ye vali olarak gönderince Hafsa da onunla birlikte Kırım'a gitti. Yavuz Sultan Selim tahta çıkıp oğlunu Saruhan sancak beyliğine atayınca Manisa'ya geçti ve bu şehre yerleşti; sonraki yıllarda en önemli hayır eserini de burada yaptıracaktı. Eşi Yavuz Sultan Selim'e ve oğluna gönderdiği mektuplardan bir kısmı günümüze ulaşmıştır.

Kanuni'nin Valide Sultanı

Süleyman tahta çıkınca annesini İstanbul'a getirtti. Hafsa Sultan bundan sonra on üç yıl beş ay yirmi yedi gün boyunca mehd-i ulya, yani Valide Sultan olarak yaşadı. Yerli ve yabancı kaynakların ortak kanaatine göre oğlu Kanuni Sultan Süleyman üzerinde etkiliydi; ancak bu gücü kötüye kullanmadı, sarayda yönetimi düzenleyen olumlu bir rol üstlendi. Aynı kaynaklar, ömrünün sonuna dek Hürrem Sultan'ın nüfuz kazanmasının önüne geçmeye çalıştığını da aktarır.

TDV'nin Hürrem Sultan maddesi de aynı tabloyu çizer: Hürrem'i şehzade Süleyman'a sunanın ya Hafsa Sultan ya da İbrahim Paşa olduğu rivayet edilir. Oğlu üzerinde büyük otoritesi bulunan Valide Sultan, iki gelini Hürrem ile Mahidevran Gülbahar Sultan arasında denge kurmaya çalışmış, büyük şehzade Mustafa'yı da veliaht olarak görmüştür. Bu maddeye göre onun ölümü, Hürrem Sultan'ın saraydaki işini önemli ölçüde kolaylaştırmıştır.

Manisa külliyesi ve türbesi

Güzelliği kadar hayırseverliğiyle de anılan Hafsa Sultan pek çok hayır kurumu yaptırmıştır. Bunların en tanınmışı, uzun yıllar yaşadığı Manisa'daki külliyesidir: cami, medrese, sıbyan mektebi, hankah, imaret, hamam ve darüşşifadan oluşan yapı topluluğunun bir bölümü 1523'te tamamlandı. Hamam 1538'de, darüşşifa ise 1539'da, yani ölümünden sonra, Kanuni tarafından annesinin adına külliyeye eklendi.

Hafsa Sultan, hicrî takvime göre 4 Ramazan 940'ta, yani 19 Mart 1534'te öldü; Valide Sultanlığı böylece oğlunun saltanatının ilk on üç yılını kapsamış oldu. İstanbul'da eşinin adını taşıyan Sultan Selim Camii'nin bahçesindeki türbesine defnedildi.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “HAFSA SULTAN” (Ali Haydar Bayat)

İlgili padişahlar

Şehir: İstanbul

Atıf: Padişahlar Atlası, “Hafsa Sultan · Hanedan Kadınları”, https://padisahlaratlasi.com/hanedan-kadinlari/hafsa-sultan/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları