TRENDEFRARPadişahlar Atlası · 15 / 39 · padişah
Temsilî portre (sonradan yapılmış) — Cristofano dell'Altissimo'ya atfedilir

Haçova'da kazanılan zafer onun döneminin tek parlak anıdır. Anadolu'da Celali isyanları, maliyedeki çöküş ve saray içi şiddet, saltanatını devletin iç krizinin başlangıcı yapar.
Haritada III. Mehmed dönemini aç▶ Bu padişahın 1 dakikalık videosu: YouTube · Instagram · TikTok
Ordunun başında bizzat sefere çıktı ve Osmanlıların daha önce alamadığı Eğri Kalesi’nin fethine şahit oldu (12 Ekim 1596).
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “MEHMED III” maddesi
Mehmed 26 Mayıs 1566'da Manisa'nın Sart ovasında doğdu. Babası III. Murad, annesi Dukakin'deki Rezi köyünden Arnavut asıllı Safiye Sultan'dır; TDV maddesi Safiye'nin Venedik asıllı Cecilia Baffo olduğu yolundaki bilginin yanlış olduğunu, Baffo'nun III. Murad'ın annesi Nurbanu Sultan olduğunu belirtir. Rivayete göre adını, doğum haberini Sigetvar seferinde alan büyük dedesi Kanuni koydu.
1582'deki görkemli sünnet düğününden yaklaşık bir yıl sonra, 17 Aralık 1583'te 1.500'ü aşkın hizmetliyle Üsküdar'a geçti ve veliaht sancağı hâline gelmiş olan Manisa'ya gitti. On iki yıl kadar Manisa'da kaldı. Venedik elçilerine göre babası, halkın oğluna gösterdiği sevgiden çekiniyordu.
III. Murad'ın ölümü, Mehmed gelene kadar ustalıkla gizlendi. Haberi annesinin ve Darüssaade ağasının gönderdiği adamdan alan şehzade, ağır kış koşullarında Mudanya'ya geldi ve bir kadırgayla 27 Ocak 1595'te İstanbul'a ulaştı. Tahta çıkışının ardından saltanat düzeninin kardeş katli kuralı uygulandı: dördü yetişkin (Mustafa, Bayezid, Osman ve Abdullah), diğerleri çok küçük on dokuz şehzade boğularak öldürüldü. Bu olay Osmanlı tarihinin en ağır sahnelerinden biri olarak hafızalarda kaldı.
Uzun Savaş'ta cepheden kötü haberler geliyordu; özellikle Estergon Kalesi'nin 2 Eylül 1595'te düşmesi büyük yankı uyandırdı. Selaniki'ye göre padişaha bizzat sefere çıkması için baskı yapıldı; bir cuma günü Süleymaniye'de hutbe okunurken ulemadan biri bu konuda açıkça konuştu. Mehmed, Kanuni'den sonra ordunun başında sefere çıkan ilk padişah oldu. Hedef olarak, Osmanlıların daha önce alamadığı büyük bir kale olan Eğri seçildi.
1596'da Eğri alındı. Ardından Haçova'da yapılan meydan savaşı, başlangıçta Osmanlı ordusu zor duruma düşmüşken zaferle sonuçlandı. Padişah zaferden hemen sonra Veziriazam Damad İbrahim Paşa'yı azledip yerine Cigalazade Sinan Paşa'yı getirdi; ama annesi Safiye Sultan'ın çevresi bu atamayı kısa sürede bozdurdu. Batıda savaş sürdü: Damad İbrahim Paşa'nın 1600'deki seferinde Kanije önlerinde kazanılan savaş ve 22 Ekim 1600'de kalenin teslim alınması İstanbul'da sevinçle karşılandı. Annesi Safiye Sultan'ın Eminönü'nde yaptırdığı Yeni Cami'nin temeli de bu dönemde, 1598'de atıldı.
Saltanatının ikinci yarısında Anadolu'da büyük Celali ayaklanmaları başladı. Karayazıcı Abdülhalim'in isyanı padişahı çok uğraştırdı; Karayazıcı'nın Canik dağlarında ölümünden sonra yerine geçen kardeşi Deli Hasan, Celali serdarı Sokulluzade Hasan Paşa'yı 1602'de Tokat Kalesi önünde öldürttü. Deli Hasan ancak affedilip Bosna beylerbeyiliğine gönderilerek yatıştırıldı. Anadolu'dan gelen felaket haberleri İstanbul'da büyük kaygı uyandırıyordu.
İstanbul'da da huzursuzluk büyüdü. 1600'de sipahiler, Safiye Sultan'ın en yakın hizmetkârı Kira Kadın'ın işlettiği gümrük iltizamından gelen paraların ayarı bozuk olduğunu ileri sürerek ayaklandı ve onun ölümüne yol açtı. 1603'te bu kez sipahilerin baskısıyla Sadrazam Yemişçi Hasan Paşa görevden alınıp idam edildi.
Mehmed'in son yılı aile içinde de ağır geçti. Askerin desteklediğini bildiği büyük oğlu Şehzade Mahmud'dan şüphelenen padişahın emriyle Mahmud 7 Haziran 1603'te boğduruldu, annesi ve otuz kadar hizmetkârı denize atıldı. Aynı aylarda doğudan Şah Abbas'ın Tebriz'i aldığı (21 Ekim 1603) ve Nahçıvan'ın boşaltıldığı haberleri geldi.
III. Mehmed Aralık 1603'te otuz yedi yaşında öldü ve Ayasofya'nın haziresinde babasının yanına gömüldü. Yerine on dört yaşındaki oğlu I. Ahmed geçti. TDV maddesi onun kendisine sunulan edebî eserleri ilgiyle karşılayan, “Adlî” mahlasıyla iyi şiirler yazan bir padişah olduğunu, ama annesi Safiye Sultan ve çevresinin damgasını vurduğu saltanatının, uzun savaş, Celali isyanları, doğudaki kayıplar ve bozuk ekonomi yüzünden genel bir hoşnutsuzlukla anıldığını belirtir.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Mehmed III” (Feridun M. Emecen); Selaniki, Hasanbeyzade Ahmed, Peçevi ve İngiliz elçisi Henry Lello'nun raporları bu maddenin başlıca kaynaklarıdır.
Kaynaklar: britannica.com [1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] [11] · kids.britannica.com [1]
| Babası | III. Murad |
|---|---|
| Annesi | Safiye Sultan |
| Eşleri | Handan Sultan, Halime Sultan |
| Çocukları | I. Ahmed, I. Mustafa, Şehzade Mahmud, Şehzade Selim |
Kayda geçen yok.
| Ad | Göreve geliş | Ayrılış | Süre |
|---|---|---|---|
| Koca Sinan Paşa (3. kez) | 28 Ocak 1593 | 16 Şubat 1595 | 2 yıl, 19 gün |
| Ferhad Paşa (2. kez) | 16 Şubat 1595 | 7 Temmuz 1595 | 141 gün |
| Koca Sinan Paşa (4. kez) | 7 Temmuz 1595 | 19 Kasım 1595 | 135 gün |
| Tekeli Lala Mehmed Paşa | 19 Kasım 1595 | 28 Kasım 1595 | 9 gün |
| Koca Sinan Paşa (5. kez) | 1 Aralık 1595 | 4 Nisan 1596 | 125 gün |
| Damad İbrahim Paşa | Nisan 1596 | 27 Ekim 1596 | |
| Cigalazade Sinan Paşa | 27 Ekim 1596 | 5 Aralık 1596 | 39 gün |
| Damad İbrahim Paşa (2. kez) | 5 Aralık 1596 | 3 Kasım 1597 | 333 gün |
| Hadım Hasan Paşa | 3 Kasım 1597 | 9 Nisan 1598 | 157 gün |
| Cerrah Mehmed Paşa | 9 Nisan 1598 | 6 Ocak 1599 | 272 gün |
| Damad İbrahim Paşa (3. kez) | 6 Ocak 1599 | 10 Temmuz 1601 | 2 yıl, 185 gün |
| Yemişçi Hasan Paşa | 22 Temmuz 1601 | 4 Ekim 1603 | 2 yıl, 74 gün |
| Yavuz Ali Paşa | 4 Ekim 1603 | 26 Temmuz 1604 | 296 gün |
| Yıl | Olay | Sonuç / taraflar |
|---|---|---|
| 1596 | Kuşatma: Eğri'nin fethi | Kale teslim oldu; Eğri Osmanlı eyalet merkezi oldu |
| 1596 | Savaş: Haçova | Osmanlı zaferi; Habsburg ordusu bozuldu |
| 1599 | İsyan: Karayazıcı İsyanı | Sokulluzade Hasan Paşa'ya Sepetli'de yenildi (12 Ağustos 1601) ve 1602'de öldü; isyanı kardeşi Deli Hasan sürdürdü, ona beylerbeyilik verilerek yatıştırıldı |
| 1600 | Kuşatma: Kanije'nin fethi (1600) ve müdafaası (1601) | Kale alınıp eyalet merkezi yapıldı; 1601 Habsburg kuşatması püskürtüldü |
Ayrıntılı bilgi kutuları sitedeki “Savaşlar ve Antlaşmalar” sekmesindedir; kaynak TDV İslâm Ansiklopedisi.
1603'te Topkapı Sarayı'nda, oğlu Şehzade Mahmud'u idam ettirmesinden kısa süre sonra ani bir hastalıktan öldü.
| Yıl | Bölge | Olay | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 1596 | + Eğri | Eğri'nin fethi (12 Ekim 1596) — Eğri eyaleti kuruldu | TDV İA, “EĞRİ” |
| 1597 | − Luristan–Nihavend | Küçük Luristan atabegliği 1597'de sona erdi ve bölge Safevi idaresine geçti; Nihavend'in kesin kayıp tarihi bilinmiyor | TDV İA, “İRAN” (tarih tartışmalı: TDV İran maddesi Küçük Luristan atabegliğinin 1597'de sona erdiğini yazar; Nihavend'in kesin kayıp yılı bilinmiyor (1616'da üzerine yeniden kuvvet gönderildi)) |
| 1600 | + Kanije | Kanije'nin fethi (20 Ekim 1600) — Kanije eyaleti kuruldu | TDV İA, “KANİJE” |
Bu dönemde el değiştiren topraklar ve onları getiren savaş ya da antlaşmalar haritada görülebilir: III. Mehmed dönemi haritası.
Atıf: Padişahlar Atlası, “III. Mehmed Dönemi: Harita, Savaşlar ve Fetihler (1595–1603)”, https://padisahlaratlasi.com/padisah/iii-mehmed/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları
Bu sayfadaki terimler: Şehzade · Eyalet · Celali isyanları
Bu dönemin sadrazamları: Koca Sinan Paşa
Bu dönemin eserleri: Gazi Ali Paşa Camii · Yeni Cami ve Külliyesi (Eminönü) · III. Mehmed Türbesi
Bu dönemin hanedan kadınları: Safiye Sultan
Doğru bilinen yanlışlar: Osmanlı en geniş sınırlarına Kanuni döneminde mi ulaştı?