TRENDEFRARPadişahlar Atlası · 15 / 39 · padişah

III. Mehmed portresi

Temsilî portre (sonradan yapılmış) — Cristofano dell'Altissimo'ya atfedilir

III. Mehmed

Paylaş: WhatsApp · X

Doğum 1566 · Ölüm 1603 · Saltanat 1595–1603 (8 yıl) · Tahta çıkış 1595, 29 yaşında · Saltanatın sonu: Görevdeyken öldü · Başkent: İstanbul

Tuğrası
III. Mehmed tuğrası

Haçova'da kazanılan zafer onun döneminin tek parlak anıdır. Anadolu'da Celali isyanları, maliyedeki çöküş ve saray içi şiddet, saltanatını devletin iç krizinin başlangıcı yapar.

Haritada III. Mehmed dönemini aç

▶ Bu padişahın 1 dakikalık videosu: YouTube · Instagram · TikTok

İlginç bilgi

Ordunun başında bizzat sefere çıktı ve Osmanlıların daha önce alamadığı Eğri Kalesi’nin fethine şahit oldu (12 Ekim 1596).

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “MEHMED III” maddesi

Hayatı

Manisa'da geçen yıllar

Mehmed 26 Mayıs 1566'da Manisa'nın Sart ovasında doğdu. Babası III. Murad, annesi Dukakin'deki Rezi köyünden Arnavut asıllı Safiye Sultan'dır; TDV maddesi Safiye'nin Venedik asıllı Cecilia Baffo olduğu yolundaki bilginin yanlış olduğunu, Baffo'nun III. Murad'ın annesi Nurbanu Sultan olduğunu belirtir. Rivayete göre adını, doğum haberini Sigetvar seferinde alan büyük dedesi Kanuni koydu.

1582'deki görkemli sünnet düğününden yaklaşık bir yıl sonra, 17 Aralık 1583'te 1.500'ü aşkın hizmetliyle Üsküdar'a geçti ve veliaht sancağı hâline gelmiş olan Manisa'ya gitti. On iki yıl kadar Manisa'da kaldı. Venedik elçilerine göre babası, halkın oğluna gösterdiği sevgiden çekiniyordu.

Tahta çıkış ve on dokuz kardeş

III. Murad'ın ölümü, Mehmed gelene kadar ustalıkla gizlendi. Haberi annesinin ve Darüssaade ağasının gönderdiği adamdan alan şehzade, ağır kış koşullarında Mudanya'ya geldi ve bir kadırgayla 27 Ocak 1595'te İstanbul'a ulaştı. Tahta çıkışının ardından saltanat düzeninin kardeş katli kuralı uygulandı: dördü yetişkin (Mustafa, Bayezid, Osman ve Abdullah), diğerleri çok küçük on dokuz şehzade boğularak öldürüldü. Bu olay Osmanlı tarihinin en ağır sahnelerinden biri olarak hafızalarda kaldı.

Eğri seferi

Uzun Savaş'ta cepheden kötü haberler geliyordu; özellikle Estergon Kalesi'nin 2 Eylül 1595'te düşmesi büyük yankı uyandırdı. Selaniki'ye göre padişaha bizzat sefere çıkması için baskı yapıldı; bir cuma günü Süleymaniye'de hutbe okunurken ulemadan biri bu konuda açıkça konuştu. Mehmed, Kanuni'den sonra ordunun başında sefere çıkan ilk padişah oldu. Hedef olarak, Osmanlıların daha önce alamadığı büyük bir kale olan Eğri seçildi.

1596'da Eğri alındı. Ardından Haçova'da yapılan meydan savaşı, başlangıçta Osmanlı ordusu zor duruma düşmüşken zaferle sonuçlandı. Padişah zaferden hemen sonra Veziriazam Damad İbrahim Paşa'yı azledip yerine Cigalazade Sinan Paşa'yı getirdi; ama annesi Safiye Sultan'ın çevresi bu atamayı kısa sürede bozdurdu. Batıda savaş sürdü: Damad İbrahim Paşa'nın 1600'deki seferinde Kanije önlerinde kazanılan savaş ve 22 Ekim 1600'de kalenin teslim alınması İstanbul'da sevinçle karşılandı. Annesi Safiye Sultan'ın Eminönü'nde yaptırdığı Yeni Cami'nin temeli de bu dönemde, 1598'de atıldı.

Celaliler, isyanlar ve saray

Saltanatının ikinci yarısında Anadolu'da büyük Celali ayaklanmaları başladı. Karayazıcı Abdülhalim'in isyanı padişahı çok uğraştırdı; Karayazıcı'nın Canik dağlarında ölümünden sonra yerine geçen kardeşi Deli Hasan, Celali serdarı Sokulluzade Hasan Paşa'yı 1602'de Tokat Kalesi önünde öldürttü. Deli Hasan ancak affedilip Bosna beylerbeyiliğine gönderilerek yatıştırıldı. Anadolu'dan gelen felaket haberleri İstanbul'da büyük kaygı uyandırıyordu.

İstanbul'da da huzursuzluk büyüdü. 1600'de sipahiler, Safiye Sultan'ın en yakın hizmetkârı Kira Kadın'ın işlettiği gümrük iltizamından gelen paraların ayarı bozuk olduğunu ileri sürerek ayaklandı ve onun ölümüne yol açtı. 1603'te bu kez sipahilerin baskısıyla Sadrazam Yemişçi Hasan Paşa görevden alınıp idam edildi.

Son yılı ve ölümü

Mehmed'in son yılı aile içinde de ağır geçti. Askerin desteklediğini bildiği büyük oğlu Şehzade Mahmud'dan şüphelenen padişahın emriyle Mahmud 7 Haziran 1603'te boğduruldu, annesi ve otuz kadar hizmetkârı denize atıldı. Aynı aylarda doğudan Şah Abbas'ın Tebriz'i aldığı (21 Ekim 1603) ve Nahçıvan'ın boşaltıldığı haberleri geldi.

III. Mehmed Aralık 1603'te otuz yedi yaşında öldü ve Ayasofya'nın haziresinde babasının yanına gömüldü. Yerine on dört yaşındaki oğlu I. Ahmed geçti. TDV maddesi onun kendisine sunulan edebî eserleri ilgiyle karşılayan, “Adlî” mahlasıyla iyi şiirler yazan bir padişah olduğunu, ama annesi Safiye Sultan ve çevresinin damgasını vurduğu saltanatının, uzun savaş, Celali isyanları, doğudaki kayıplar ve bozuk ekonomi yüzünden genel bir hoşnutsuzlukla anıldığını belirtir.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Mehmed III” (Feridun M. Emecen); Selaniki, Hasanbeyzade Ahmed, Peçevi ve İngiliz elçisi Henry Lello'nun raporları bu maddenin başlıca kaynaklarıdır.

O sırada dünyada

Çağdaş hükümdarlar

  • II. RudolfKutsal Roma-Germen İmparatoru · 1576–1612Saltanatındaki dini çekişmeler Otuz Yıl Savaşları'na zemin hazırladı
  • III. Felipeİspanya ve Portekiz Kralı · 1598–1621Moriskoları İspanya'dan sürdüren, gözdeleri eliyle yöneten kral
  • I. Elizabethİngiltere Kraliçesi · 1558–1603Saltanatı İngiltere'nin altın çağı sayılan son Tudor hükümdarı
  • IV. HenriFransa Kralı · 1589–1610Nantes Fermanı ile Fransa'daki din savaşlarına son verdi
  • I. AbbasSafevi Şahı · 1588–1629Orduyu yeniden düzenledi, başkenti İsfahan'a taşıdı
  • EkberBabür İmparatoru · 1556–1605Babür hükümdarlarının en büyüğü sayılan imparator
  • Tokugawa IeyasuJaponya Şogunu · 1603–16051868'e dek sürecek Tokugawa şogunluğunun kurucusu

Dünyada neler oluyordu?

  1. 1598
    IV. Henri'nin Nantes Fermanı, Fransız Protestanlarına geniş din özgürlüğü tanıyarak Din Savaşları'nı sona erdirdi.
  2. 1600
    Filozof Giordano Bruno, Roma Engizisyonu'nun kararıyla Roma'da yakılarak idam edildi.
  3. 1600
    I. Elizabeth'in verdiği fermanla İngiliz Doğu Hindistan Şirketi kuruldu.
  4. 1600
    Sekigahara Savaşı'nı kazanan Tokugawa Ieyasu, Japonya'nın tartışmasız hakimi oldu.
  5. 1602
    Hollanda Doğu Hindistan Şirketi (VOC), Asya ticaretinde tekel hakkıyla anonim şirket olarak kuruldu.

Kaynaklar: britannica.com [1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] [11] · kids.britannica.com [1]

Ailesi

BabasıIII. Murad
AnnesiSafiye Sultan
EşleriHandan Sultan, Halime Sultan
ÇocuklarıI. Ahmed, I. Mustafa, Şehzade Mahmud, Şehzade Selim

Önemli işleri

Antlaşmalar

Kayda geçen yok.

Sadrazamları (veziriazamlar)

AdGöreve gelişAyrılışSüre
Koca Sinan Paşa (3. kez)28 Ocak 159316 Şubat 15952 yıl, 19 gün
Ferhad Paşa (2. kez)16 Şubat 15957 Temmuz 1595141 gün
Koca Sinan Paşa (4. kez)7 Temmuz 159519 Kasım 1595135 gün
Tekeli Lala Mehmed Paşa19 Kasım 159528 Kasım 15959 gün
Koca Sinan Paşa (5. kez)1 Aralık 15954 Nisan 1596125 gün
Damad İbrahim PaşaNisan 159627 Ekim 1596
Cigalazade Sinan Paşa27 Ekim 15965 Aralık 159639 gün
Damad İbrahim Paşa (2. kez)5 Aralık 15963 Kasım 1597333 gün
Hadım Hasan Paşa3 Kasım 15979 Nisan 1598157 gün
Cerrah Mehmed Paşa9 Nisan 15986 Ocak 1599272 gün
Damad İbrahim Paşa (3. kez)6 Ocak 159910 Temmuz 16012 yıl, 185 gün
Yemişçi Hasan Paşa22 Temmuz 16014 Ekim 16032 yıl, 74 gün
Yavuz Ali Paşa4 Ekim 160326 Temmuz 1604296 gün

Savaşları ve antlaşmaları

YılOlaySonuç / taraflar
1596Kuşatma: Eğri'nin fethiKale teslim oldu; Eğri Osmanlı eyalet merkezi oldu
1596Savaş: HaçovaOsmanlı zaferi; Habsburg ordusu bozuldu
1599İsyan: Karayazıcı İsyanıSokulluzade Hasan Paşa'ya Sepetli'de yenildi (12 Ağustos 1601) ve 1602'de öldü; isyanı kardeşi Deli Hasan sürdürdü, ona beylerbeyilik verilerek yatıştırıldı
1600Kuşatma: Kanije'nin fethi (1600) ve müdafaası (1601)Kale alınıp eyalet merkezi yapıldı; 1601 Habsburg kuşatması püskürtüldü

Ayrıntılı bilgi kutuları sitedeki “Savaşlar ve Antlaşmalar” sekmesindedir; kaynak TDV İslâm Ansiklopedisi.

Ölümü

1603'te Topkapı Sarayı'nda, oğlu Şehzade Mahmud'u idam ettirmesinden kısa süre sonra ani bir hastalıktan öldü.

Toprak değişimi

YılBölgeOlayKaynak
1596+ EğriEğri'nin fethi (12 Ekim 1596) — Eğri eyaleti kurulduTDV İA, “EĞRİ”
1597− Luristan–NihavendKüçük Luristan atabegliği 1597'de sona erdi ve bölge Safevi idaresine geçti; Nihavend'in kesin kayıp tarihi bilinmiyorTDV İA, “İRAN” (tarih tartışmalı: TDV İran maddesi Küçük Luristan atabegliğinin 1597'de sona erdiğini yazar; Nihavend'in kesin kayıp yılı bilinmiyor (1616'da üzerine yeniden kuvvet gönderildi))
1600+ KanijeKanije'nin fethi (20 Ekim 1600) — Kanije eyaleti kurulduTDV İA, “KANİJE”

Bu dönemde el değiştiren topraklar ve onları getiren savaş ya da antlaşmalar haritada görülebilir: III. Mehmed dönemi haritası.

Atıf: Padişahlar Atlası, “III. Mehmed Dönemi: Harita, Savaşlar ve Fetihler (1595–1603)”, https://padisahlaratlasi.com/padisah/iii-mehmed/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları

Bu sayfadaki terimler: Şehzade · Eyalet · Celali isyanları

Bu dönemin sadrazamları: Koca Sinan Paşa

Bu dönemin eserleri: Gazi Ali Paşa Camii · Yeni Cami ve Külliyesi (Eminönü) · III. Mehmed Türbesi

Bu dönemin hanedan kadınları: Safiye Sultan

Doğru bilinen yanlışlar: Osmanlı en geniş sınırlarına Kanuni döneminde mi ulaştı?

Bizi takip edin: YouTubeInstagramTikTok