Osmanlı Ordusu: Yeniçeriden Nizâm-ı Cedîd'e Asker Çeşitleri

Uç beyliğinden düzenli orduya

Osmanlı Beyliği'nin ilk savaşçıları, Osman Gazi'nin çevresinde toplanan, çoğu atlı uç gazileriydi. Ancak Bizans'ın surlarla çevrili şehirleri ve Roma usulü düzenli birlikleri karşısında yalnız atlı kuvvetlerle sonuç almak zordu. Orhan Bey döneminde bu ihtiyaçla ilk düzenli birlikler kuruldu; Yeniçeri Ocağı'nın kuruluşuna kadar savaşlarda bunlarla birlikte gönüllüler de kullanıldı.

Yaya ve müsellem

Orhan Bey – XVI. yüzyıl

Osmanlı ordusunun ilk maaşlı birlikleri. Bursa Kadısı Çandarlı Kara Halil'in önerisiyle 1000'er kişilik gruplara ayrıldılar ve erleri Türk gençlerinden yazıldı; komutanları onbaşı, yüzbaşı ve binbaşı rütbesindeydi. Ücretlerini yalnız sefer zamanında alır, sefer bitince işlerinin başına döner, karşılığında vergiden muaf tutulurlardı. XV. yüzyılın ortalarına kadar savaşlara fiilen katıldılar; sonra ordunun önünden gidip yolları ve köprüleri onarmak, top çekmek, erzak taşımak gibi işlere verildiler. 1582 tarihli bir kararla Anadolu'daki birçok sancakta teşkilatları kaldırıldı.

Hendek ve kazıklarla korunan bir mevzide tüfekle yaylım ateşi açan yeniçerilerYZ canlandırması

Kapıkulu ocakları

Kapıkulu, doğrudan padişaha bağlı, maaşlı ve sürekli askerlerin adıydı. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre bu düzenli ordu, Romalılardan beri Avrupa'da kurulan ilk daimî askerî güçtü. Askerler önce savaş esirlerinden alınan beşte birlik paydan (pençik), sonra Hristiyan tebaa ailelerinin oğullarından devşirme usulüyle sağlandı. Kapıkulu askerleri barışta merkezde bulunur, seferde padişahı ve otağını korurdu; XV-XVI. yüzyıllarda sayıları 10-15 bin dolayındaydı ve birçok meydan savaşının, kuşatmanın sonucunu belirlediler.

Acemi oğlanları

XIV-XVIII. yüzyıl

Devşirilen gençler önce Anadolu'daki Türk çiftçi ailelerin yanına verilir, Türkçeyi, İslam'ı ve gelenekleri burada öğrenirdi ("Türk'e verme"). Sonra başlarına ak börk giyerek Acemi Ocağı'na alınırlardı; ilk ocak Gelibolu'da, fetihten sonra ikincisi İstanbul'da açıldı. Zeki olanlar saray okullarına, iri yapılılar Bostancı Ocağı'na ayrılırdı. Acemilikten yeniçeriliğe geçişe "kapıya çıkma" (bedergâh) denirdi.

Yeniçeriler

XIV. yüzyıl – 1826

Kapıkulu ocaklarının ilki ve en büyüğü. Orhan Bey döneminde savaş esirlerinden yaklaşık bin kişilik bir birlik olarak doğdu, I. Murad zamanında Acemi Ocağı'nın kurulmasıyla düzenli bir ocağa dönüştü. Ortalara ayrılırlardı; orta sayısı Kanuni döneminde 165'e çıktı, sonunda 196'da sabitlendi, orta komutanına çorbacı denirdi. Maaşları (ulûfe) üç ayda bir ödenirdi. Savaşta önleri kalkan ve kazıklarla çevrili hendeklerin arkasına yerleşir, topların hemen gerisinden tüfekle ateş ederlerdi; Otlukbeli, Mercidâbık, Ridâniye ve Mohaç'ta savaşın kaderini tüfekli yeniçeriler belirledi. Barışta bulundukları yerin asayişini sağlar, yangın söndürürlerdi. Zamanla disiplinleri bozuldu; II. Mahmud 1826'da ocağı kaldırdı.

Cebeciler

XV. yüzyıl – 1826

Adı Moğolca "silah, zırh" anlamındaki cebe'den gelir. Yeniçerilerin ok, yay, kılıç, zırh, tüfek, barut, kurşun, kazma ve kürek gibi silah ve malzemelerini sağlar, yapar, onarır ve korurdu. Seferde bunları develere yükleyip cepheye taşır, savaş sırasında askere dağıtırlardı. Varlıkları XV. yüzyıl ortasından beri bilinir; başlarında cebecibaşı bulunurdu.

Topçular

XIV. yüzyıl – 1826 sonrası

Top dökmek ve kullanmakla görevliydiler. Osmanlılar topu Yıldırım Bayezid'in İstanbul kuşatmasında (1394) ve Niğbolu'da (1396) kullanmıştı; II. Murad ve Fâtih dönemlerinde Edirne'de sabit bir tophane kuruldu ve ocak özellikle II. Mehmed devrinden itibaren önem kazandı. İstanbul'daki Tophane, top dökümünün ve silah-cephanenin merkezi oldu. XVIII. yüzyılda III. Mustafa döneminde, Fransız subayı Baron de Tott'un yardımıyla hızlı hareket eden Sürat Topçuları kuruldu.

Top arabacıları

XV. yüzyıl – 1826 sonrası

Kapıkulu piyade ocaklarındandı. Büyük topların taşınması için kurulmuşlardı; seferde topların cepheye ulaştırılması onların işiydi.

Humbaracılar

XV. yüzyıl – XIX. yüzyıl

Humbara, içine patlayıcı doldurulan yuvarlak demir mermiydi: elle atılanına "humbara-i dest", havanla atılanına "humbara-i kebîr" denirdi. Bunları yapan ve atan askerler önce Topçu ve Cebeci ocaklarına bağlı çalıştı. XVIII. yüzyılda I. Mahmud döneminde Fransız asıllı Humbaracı Ahmed Paşa ocağı yeniden düzenledi; 1734'te Üsküdar'da açılan Humbarahâne modern anlamda ilk Osmanlı askerî okulu oldu.

Lağımcılar

XV. yüzyıl – XIX. yüzyıl

Kuşatmalarda kale surlarının altına tünel açar ("lağım bağlama"), içine barut yerleştirip patlatarak ("lağım atma") surda gedik açarlardı. Çelebi Mehmed ve II. Murad dönemlerinde varlıkları bilinir. İstanbul'un fethinde etkili oldular; bir kısmı Balkanlardaki maden ocaklarından getirilmişti. Bir ocak hâlinde teşkilatlanmaları muhtemelen fetihten sonradır.

Sisli bir sabahta tuğları ve sancakları taşıyan zırhlı kapıkulu süvarileriYZ canlandırması

Kapıkulu süvarileri: Altı Bölük

Merkez ordusunun atlı kısmıydı ve seferde padişahın yakınında bulunurdu; hepsine birden "altı bölük halkı" denirdi. Erleri ödüle hak kazanan yeniçerilerden ve Edirne, Galata ve İbrahim Paşa saraylarında yetişen iç oğlanlarından alınırdı; buna "bölüğe çıkma" denirdi. Saldırıda yeniçerilerin yanlarından kılıç, topuz ve mızrakla hücum ederlerdi.

Sipahiler ve silahtarlar

XIV-XIX. yüzyıl

Altı bölüğün en itibarlı iki sınıfıydı ve "yukarı bölükler" diye anılırdı. TDV'ye göre silahtar bölüğü I. Murad zamanında Kara Timurtaş Paşa'nın tavsiyesiyle, sipah bölüğü Fâtih Sultan Mehmed zamanında kuruldu. Sipahiler kaynaklarda "ebnâ-i sipâhiyân" diye de geçer; bu ad bazen bütün kapıkulu süvarileri için kullanılırdı.

Ulûfeciler

XV-XIX. yüzyıl

Adları "maaş" anlamındaki ulûfe'den gelir ve "orta bölükler"i oluştururlardı. Seferde ordugâhta bulundukları yere göre sağ ulûfeciler ve sol ulûfeciler diye ayrılırlardı; taşıdıkları yeşil ya da iki renkli bayraklarla da tanınırlardı.

Garipler

XV-XIX. yüzyıl

Sağ ve sol garipler, altı bölüğün "aşağı bölükler" denen son iki sınıfıydı. Ulûfecilerle birlikte bu dört bölüğe "bölükât-ı erbaa" (dört bölük) denirdi.

Şafakta köyünden sefere çıkan tımarlı sipahi ve yanındaki cebelüsüYZ canlandırması

Eyalet askerleri: tımarlı sipahiler

Klasik dönemde Osmanlı ordusunun asıl gücü, sayı ve nitelik bakımından eyaletlerden gelen askerlerdi. Bunların en önemlisi, Osmanlı toprak düzeninin askerî yüzünü oluşturan tımarlı sipahilerdi. Sistemin özü, devlete ait bir yerin vergi gelirinin bir askere dirlik olarak bağlanmasıydı.

Tımarlı sipahi

XIV. yüzyıl – 1847

"Sâhib-i arz" da denilen tımarlı sipahi önce toprağın ekilip biçilmesini sağlar ve vergilerini toplar, sefer açılınca atı ve silahıyla orduya katılırdı. Barışta bulunduğu bölgenin asayişinden sorumluydu; düzenli yoklamaları yapılır, toprağını işletmeyenin dirliği elinden alınırdı. XV-XVI. yüzyıllarda Anadolu ve Rumeli beylerbeyiliklerinin bayrağı altında, cebelüleriyle birlikte 80-100 bin kişiye ulaşırlardı. Savaşta ordunun sağ ve sol kollarında zırhlı olarak çarpışır, yarım ay biçiminde ilerler, geri çekilir gibi yapıp düşmanın düzenini bozar, sonra toplanıp onu çevirirlerdi. Önemleri XVII. yüzyılda azaldı; tımar sistemi 1847'de resmen kaldırıldı.

Cebelü

XV-XVII. yüzyıl

Adı Moğolca cebe'den gelir ve "zırhlı, teçhizatlı asker" demektir. Tımar sahibi, gelirinin her 3000 akçesi için bütün masrafı kendisine ait bir atlı asker (cebelü) getirmekle yükümlüydü; zeamet ve has sahipleri her 5000 akçe için bir cebelü beslerdi. Uygulamanın ilk örnekleri II. Murad dönemine ait 1431 tarihli Arvanid Sancağı defterinde görülür.

Balkan ormanlarında bir ırmağı dörtnala geçen akıncılarYZ canlandırması

Öncü kuvvetler: akıncı, deli ve azap

Asıl ordunun önünden giden hafif birliklerdi: atlı olanlara akıncı ve deli, yaya olanlara azap denirdi. Düşmanı yıpratmak, yol göstermek ve haber toplamak onların işiydi.

Akıncılar

XIV. yüzyıl – 1826

Temellerinin Osman Gazi zamanında Köse Mihal tarafından atıldığı rivayet edilir; bir ocak hâline gelmelerinde Evrenos Bey'in emeği büyüktür. Rumeli'de sınır boylarında oturur, genellikle yaz aylarında düşman topraklarına akın yaparlardı. Devlet onlara maaş, kışla ve silah vermezdi; silahlarını kendileri sağlar, ganimetle geçinir, karşılığında vergiden muaf tutulurlardı. Mihaloğulları, Evrenosoğulları, Turhanoğulları ve Malkoçoğulları gibi bağlı oldukları beylerin adıyla anılır, asıl orduya kılavuzluk ve keşif yaparlardı. XVI. yüzyıl sonlarından itibaren önemlerini yitirdiler ve yerlerini Kırım Tatarları aldı; 1826'da resmen kaldırıldılar.

Pars postu ve tüylü kalpağıyla bir sınır kalesi önünde deli süvarisi (Avrupalı gezginlerin tasvirlerinden esinlenen canlandırma)YZ canlandırması

Deliler

XV. yüzyıl sonu – 1829

XV. yüzyılın sonlarından itibaren görülen hafif süvarilerdi. Görevleri akıncılarınkine benzerdi; onları ayıran en önemli özellik sadrazam, vezir ve beylerbeylerinin maiyet askeri olmalarıydı. Avrupalı gezginlerin anlatımlarında post ve kuş tüyleriyle süslü gösterişli kıyafetleriyle yer alırlar. III. Selim ıslah etmeye çalıştı, II. Mahmud 1829'da kaldırdı.

Azaplar

XIV. yüzyıl – II. Mahmud

Yeniçeri Ocağı'ndan önce kullanılan hafif piyadelerdi ve ordunun öncü kuvvetleri arasındaydı. XVI. yüzyıldan itibaren kale muhafızlığında kullanıldılar ve maaşlı hâle getirildiler. Donanmada da genç bekârlardan oluşan bir deniz azapları sınıfı vardı. XVII. yüzyılda fiilen ortadan kalkan azaplar II. Mahmud döneminde resmen kaldırıldı.

Gün batımında ırmağa bakan bir sınır kalesinin burçlarında okçular ve tüfekçilerYZ canlandırması

Kaleler, sınırlar ve yardımcı kuvvetler

Uzun sınırlar ve yüzlerce kale, savaşta olduğu kadar barışta da asker istiyordu. Kalelerde kale komutanı dizdarın emrinde hisar erleri, fârisân denilen atlı muhafızlar, azaplar, gönüllüler ve beşliler nöbetleşe görev yapardı. Rumeli'de martolos ve voynuk gibi Hristiyan askerî gruplar da bu düzenin parçasıydı.

Serhad kulları: gönüllü ve beşli

XV. yüzyıl sonu – XVIII. yüzyıl

Kalelerde görev yapan kapıkullarından ayrı olarak yöre halkından toplanan muhafızlardı; kapıkullarıyla karışmasınlar diye "yerli kulu" da denirdi. Gönüllü, beşli, azap ve fârisân gibi adlarla anılır, kalenin önemine ve büyüklüğüne göre nöbetleşe hizmet ederlerdi.

Martoloslar

XV-XVIII. yüzyıl

Adı Bizans'taki armatolos milis kuvvetine bağlanır. Kesin hatlarıyla II. Murad zamanında (1421-1438) ortaya çıktıkları kabul edilir; çoğu Hristiyandı. İlk dönemlerde akınlarda haberci ve casus olarak kullanıldılar; XV. yüzyılda yalnız sınır bölgelerinde görev yaparken Kanuni döneminden itibaren iç bölgelerde de muhafızlık ve derbentçilik yaptılar. Maaşlı (ulûfeli) askerlerdi.

Voynuklar

XV. yüzyıl – 1878

Adları Slavca "asker" anlamındaki voynik'ten gelir; Rumeli'nin Hristiyan askerî gruplarındandı. Seferlere ve akınlara katılır, uçlarda haber toplarlardı. Barışta önemli geçitleri ve kaleleri korur, saray ahırlarında hassa atlarına bakar ve çayır biçerlerdi. Teşkilat 1691'de kaldırıldı, ihtiyaç üzerine 1693'te yeniden kuruldu.

Geri hizmet birlikleri

XIV-XVII. yüzyıl

Ordunun yardımcı kuvvetleriydi: cerehor ve canbâzân denilen işçi birlikleri, yörükler ve sonradan geri hizmete alınan yaya ve müsellemler. Yol ve köprü onarımı, top çekme ve erzak taşıma gibi işler bu birliklerle görülürdü.

Sekbanlar ve leventler

XVI-XVIII. yüzyıl

XVI. yüzyıl sonlarındaki uzun Osmanlı-İran ve Osmanlı-Habsburg savaşlarında tüfek kullanabilen sekban, sarıca ve levent gibi paralı birlikler orduya ve paşaların kapılarına alındı; yalnız istihdam edildikleri sürece maaş alıyorlardı. Savaş bitince boşta kalanlar ("kapısız levent") eşkıyalığa yöneldi ve Celâlî isyanlarının insan gücünü oluşturdu.

Mehter

Mehter (mehterhâne), Osmanlı askerî müzik takımıydı. Kökü, Göktürklerden beri hükümranlık sembolü olan tuğ ve davul geleneğine uzanır. Selçuklu sultanının Osman Gazi'ye hâkimiyet sembolü olarak davul ve sancak gönderdiği yaygın bir rivayettir, ama belgeyle doğrulanamamıştır.

Takımda kös, davul, nakkare, zurna, boru ve zil bulunurdu. Savaşa yalnız padişah ve serdâr-ı ekrem mehterlerinde bulunan kösler de götürülür, çift olarak deve ya da fil sırtında taşınırdı. Çarpışma başlayınca mehter, askeri coşturmak ve düşmana korku vermek için daha da coşkulu çalar; kuşatmalarda düşmanı uyutmamak için çalmayı sürdürürdü. Mozart ve Beethoven gibi Avrupalı bestekârlar "alla turca" eserlerinde onun ritimlerini andırdı. 1826'da Yeniçeri Ocağı'yla birlikte kaldırıldı, yerine Avrupa bandosu örnek alınarak Muzıka-yı Hümâyun kuruldu; mehterhâne 1914'te Askerî Müze'ye bağlı olarak yeniden canlandırıldı.

Kürek ve latin yelkenle hızla ilerleyen bir Osmanlı kadırgası ve güvertedeki leventlerYZ canlandırması

Donanma

Osmanlıların denizle ilk teması, Marmara ve Ege kıyısındaki beyliklerin katılmasından sonra başladı. İlk gemi yapım tezgâhı Karamürsel'de kuruldu; Yıldırım Bayezid döneminde Gelibolu'da bir tersane ve deniz üssü teşkil edildi (1390). İlk Osmanlı-Venedik çatışması 1416'da yaşandı ve yenilgiyle bitti; donanma komutanı Çalı Bey şehit düştü.

İstanbul'un fethinden sonra Haliç Tersanesi kuruldu. Asıl gelişme II. Bayezid döneminde büyük savaş gemilerinin yapılması ve Kemal ile Burak Reis gibi denizcilerin donanmaya alınmasıyla geldi. Kanuni döneminde Barbaros Hayreddin Paşa kaptanıderya yapıldı ve Osmanlı deniz gücü Akdeniz'de zirveye ulaştı. 1571'de İnebahtı'da donanmanın yakılmasından sonra çok kısa sürede yeni bir donanma kuruldu.

Kaptanıderya

XIV-XIX. yüzyıl

Bahriyeyle ilgili her şeyden sorumlu komutandı. Önceleri sancakbeyi derecesindeydi ve XVI. yüzyıl ortasına kadar Gelibolu'da otururdu. Barbaros Hayreddin Paşa'dan itibaren beylerbeyi ve vezir rütbesine yükseldi; Ege ve Akdeniz adalarını içine alan Cezâyir-i Bahr-i Sefîd eyaletinin de beylerbeyi oldu.

Deniz azapları ve leventler

XIV-XVII. yüzyıl

Kürekli kadırgaların savaşan askerleriydi. XV ve XVI. yüzyıllarda kadırgaların savaşçılarına levent denirdi; serbest ya da yarı serbest çalıştıkları için korsanlıkla da ilişkilendirilirlerdi.

Kalyoncular

1682 – XIX. yüzyıl

1682'den sonra kürekli kadırgaların yerini yüksek bordalı yelkenli kalyonlar alınca kalyoncu denilen denizciler öne çıktı. Daimî değillerdi: her yıl ihtiyaca göre, mümkün olduğunca kıyı bölgelerinden ücretle yazılır, donanmanın mayıs-kasım arasındaki seferleri için İstanbul'da toplanırlardı. İlk önemli başarıları 1695'te Sakız adasının Venedik'ten geri alınmasıdır.

Nehir ve okyanus filoları

XVI-XIX. yüzyıl

Macaristan'ın fethinden sonra Tuna'da "ince donanma" denilen bir nehir filosu kuruldu; gemileri Rusçuk tersanesinde kışlardı. Fırat'ta Birecik Tersanesi'nde yapılan gemilerden bir filo vardı. Süveyş'te ise Hint ve Umman denizlerinde Portekizlilere karşı ayrı bir kaptanlığa bağlı güçlü bir donanma kuruldu.

Üsküdar'daki kışla önünde Avrupa usulü tüfek talimi yapan Nizâm-ı Cedîd askerleriYZ canlandırması

Yenileşme: Nizâm-ı Cedîd'den modern orduya

XVII. yüzyıldan itibaren ordunun ıslahı sürekli gündemdeydi; II. Osman bu yolda hayatını kaybetti, IV. Murad ve Köprülüler döneminde kısmi iyileştirmeler yapıldı. XVIII. yüzyılda Avrupa ordularının üstünlüğü kabul edildi ve daha ciddi adımlar atıldı: Humbaracı Ahmed Paşa Üsküdar'da Humbarahâne'yi açtı, Baron de Tott Sürat Topçuları'nı kurdu. İlk köklü ıslahat ise III. Selim'in eseriydi.

Nizâm-ı Cedîd

1792 – 1807

III. Selim'in Avrupa usulünde eğittiği yeni ordu. Yeni kışlalar yapıldı, giderleri için İrâd-ı Cedîd adıyla ayrı bir hazine kuruldu; mevcudu kısa sürede 12.000'e ulaştı ve taşrada da kurulmaya başlandı. 1795'te Mühendishâne-i Berrî-i Hümâyun açıldı. Ancak 1807'de çıkan isyanla bütün bu çalışmalar sona erdi.

Sekbân-ı Cedîd

1808

II. Mahmud'un tahta çıkışından sonra sadrazam Alemdar Mustafa Paşa'nın kurduğu, teşkilatı ve kıyafetiyle Nizâm-ı Cedîd'e benzeyen ordu. Levent ve Selimiye kışlalarında eğitilmeye başlandı, ama yeniçerilerin isyanı yüzünden ömrü uzun olmadı.

Eşkinci Ocağı

1826

II. Mahmud, erlerini yeniçerilerden seçtiği Eşkinci Ocağı'nı kurarak yeni bir ıslahat denedi. Bir ay kadar sonra çıkan isyan üzerine Yeniçeri Ocağı kaldırıldı (Vak'a-i Hayriye).

1830'larda fesli ve lacivert üniformalı Asâkir-i Mansûre askerleri İstanbul'da geçit yaparkenYZ canlandırması

Asâkir-i Mansûre-i Muhammediyye

1826 – 1834

Yeniçerilerin yerine kurulan yeni ordu. En büyük komutanı serasker unvanını taşıyordu; eski Ağakapısı'nın adı Bâb-ı Seraskerî oldu. İlk mevcudu 12.000 olan ordu modern anlamda taburlara ve bölüklere ayrıldı, maaşlar aylık ödenmeye başlandı. Başlarına önce şubara denilen dilimli bir başlık giydirilen askerler 1828'den itibaren fes giydi. 1834'te subay yetiştirmek için Harbiye Mektebi açıldı; TDV'ye göre aynı yıl redif adıyla yedek birlikler kuruldu ve ordunun adı Asâkir-i Nizâmiyye oldu.

Tanzimat ve son dönem ordusu

1839 – 1918

1843'te muvazzaf askerlik beş yıl, yedeklik yedi yıl olarak belirlendi; dört yıl sonra askere almada kura usulü getirildi. 1869'da Serasker Hüseyin Avni Paşa'nın girişimiyle ordu nizamiye, redif ve müstahfız diye üç ana birime ayrıldı ve kara kuvvetleri İstanbul'da Hassa, Şumnu'da Tuna, Manastır'da Rumeli, Erzurum'da Anadolu, Şam'da Suriye, Bağdat'ta Arabistan ve Yemen orduları olmak üzere yedi orduya bölündü. II. Abdülhamid döneminde Doğu Anadolu aşiretlerinden Hamidiye Hafif Süvari Alayları kuruldu ve ordunun ıslahı için Almanya'dan askerî heyet getirildi. Osmanlı ordusu Birinci Dünya Savaşı'yla tarihe karıştı; yeni Türk ordusunu kuranlar Osmanlı askerî okullarında yetişmiş subaylardı.

Zaman çizelgesi

1324-1362
Orhan Bey döneminde ilk düzenli birlikler olan yaya ve müsellemler kuruldu.
1362-1389
I. Murad döneminde Gelibolu'da Acemi Ocağı açıldı; Yeniçeri Ocağı düzenli bir ocak hâline geldi.
1390
Gelibolu'da bir tersane ve deniz üssü kuruldu.
1394-1396
Osmanlı ordusu İstanbul kuşatmasında ve Niğbolu'da top kullandı.
1453
İstanbul'un fethinde büyük toplar ve lağımcılar belirleyici rol oynadı.
1571
İnebahtı'da yakılan donanmanın yerine çok kısa sürede yenisi yapıldı.
1684
1682'de yapımına başlanan ilk kalyonlar denize indirildi.
1734
Üsküdar'da Humbarahâne açıldı; modern anlamda ilk askerî okul.
1792-1807
III. Selim'in Nizâm-ı Cedîd ordusu kuruldu ve dağıtıldı.
1826
Yeniçeri Ocağı ve mehterhâne kaldırıldı; Asâkir-i Mansûre-i Muhammediyye kuruldu.
1834
Harbiye Mektebi açıldı; redif adıyla yedek birlikler kuruldu.
1847
Tımar sistemi resmen kaldırıldı; askere almada kura usulü getirildi.
1869
Ordu nizamiye, redif ve müstahfız olarak üçe ayrıldı; yedi ordu kuruldu.
1914
Mehterhâne Askerî Müze'ye bağlı olarak yeniden kuruldu.