TRENDEFRARPadişahlar Atlası · 21 / 39 · padişah

İbrahim portresi

Temsilî portre (sonradan yapılmış) — ressamı ve tarihi belirsiz

İbrahim

Paylaş: WhatsApp · X

Doğum 1615 · Ölüm 1648 · Saltanat 1640–1648 (8 yıl) · Tahta çıkış 1640, 25 yaşında · Saltanatın sonu: Tahttan indirildi, sonra öldürüldü · Başkent: İstanbul

Tuğrası
İbrahim tuğrası

Hanedanın son erkeği olarak tahta çıktı; üç oğlu sonradan padişah oldu, yani Osmanlı soyu onun üzerinden sürdü. Aşırı harcamaları ve saray çevresinin etkisi ayaklanmayla sonlanmasına yol açtı.

Haritada İbrahim dönemini aç

▶ Bu padişahın 1 dakikalık videosu: YouTube · Instagram · TikTok

İlginç bilgi

Tahta çıktığında hanedanın hayatta kalan tek erkek üyesiydi: IV. Murad’ın oğulları çok küçük yaşta ölmüş, kardeşleri öldürülmüştü. Osmanlı soyunun devamı ona bağlıydı.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “İBRÂHİM” maddesi

Hayatı

Korku içinde geçen gençlik

İbrahim 4 Kasım 1615'te doğdu. I. Ahmed'in tahta çıkan üç oğlunun sonuncusudur; annesi Kösem Mahpeyker Sultan'dır. Şehzadelik yılları Osmanlı sarayının en karışık dönemine rastladı: amcası I. Mustafa'nın akıl dengesizliğinin getirdiği bunalım, ağabeyi II. Osman'ın tahttan indirilip öldürülmesi ve diğer ağabeyi IV. Murad'ın ilk on yılındaki isyanlar.

TDV maddesine göre bu yıllarda tanık olduğu olaylar ve sürekli yaşadığı ölüm tehlikesi, oldukça hassas yaratılışlı olan İbrahim'in ruh dengesini sarstı. IV. Murad'ın Ağustos 1635'te kardeşleri Bayezid ve Süleyman'ı, Bağdat seferine çıkarken de Kasım'ı boğdurması onu derinden etkiledi. Murad'ın ölüm döşeğinde onu da öldürtmek için fetva aldığı, ama Kösem Sultan'ın buna engel olduğu rivayet edilir. Buna rağmen maddeye göre şehzadeliğinde iyi sayılabilecek bir eğitim almıştı.

Tahta çıkış

IV. Murad 8 Şubat 1640'ta ölünce, ölüm haberini getirmek üzere Sadrazam Kemankeş Kara Mustafa Paşa'nın gönderdiği kapı ağasını gören İbrahim, bunun kendisini öldürmek için bir tuzak olduğunu düşünüp kapalı tutulduğu yerden çıkmak istemedi. Annesi onu ikna etti; ağabeyinin cesedini gördükten sonra tahta oturdu ve resmî biat töreni 9 Şubat 1640'ta yapıldı. Yirmi beş yaşındaydı ve hanedanın hayattaki tek erkek üyesiydi; TDV maddesi onu bu yüzden hanedanın bir bakıma “ikinci kurucusu” diye anar.

Kemankeş Mustafa Paşa dönemi

Saltanatının ilk yıllarında devleti büyük ölçüde Sadrazam Kemankeş Kara Mustafa Paşa yönetti. Paşa hazineyi düzeltmeye ve kapıkulu sayısını azaltmaya çalıştı. Koçi Bey'e atfedilen ve padişaha sunulan layihalarda önerildiği gibi ayarı düzgün yeni sikke basıldı (Ocak 1641) ve Anadolu'da genel bir tahrir (sayım) yaptırılarak avarız vergisine esas olacak hane sayıları yeniden tespit edildi; padişah hatlarında vergi toplanırken adil davranılmasını istedi. Don Kazaklarının eline geçmiş olan Azak'ı kurtarmak için Kırım hanının da katıldığı seferler düzenlendi; 1642'deki ikinci seferde Kazaklar kaleyi Osmanlı kuvvetleri gelmeden terk etti ve Azak geri alındı. 19 Mart 1642'de Habsburglarla Zitvatorok Antlaşması Szöny'de yenilendi.

Ancak Mustafa Paşa, padişahın çevresindeki hocası Cinci Hüseyin Efendi gibi kişilerle çatıştı. Padişahın gözdelerinin ve annesinin de desteklediği rakipleri sonunda kazandı ve Mustafa Paşa 1644'te idam edildi. TDV maddesi, saray içindeki çekişmelerin İbrahim'in tahttan indirilmesine kadar giden süreci bu idamla başlattığını belirtir.

Girit seferi

Emekli Kızlarağası Sünbül Ağa'nın Mısır'a giden gemileri, Girit yakınlarında Malta korsanlarının baskınına uğradı ve yağmalandı. Korsanların Venedik'e ait Girit'te barındığı gerekçesiyle büyük bir sefer hazırlandı. 1645 Haziranında Navarin'den hareket eden donanmanın hedefinin Girit olduğu ancak yolda açıklandı; ilk hedef Hanya'ydı ve şehir aynı yaz alındı. 15 Kasım 1646'da Resmo Kalesi de ele geçirildi.

1647'de adanın asıl merkezi Kandiye abluka altına alındı; ama son derece güçlü olan bu kale ancak 1669'da, yirmi dört yıl sonra alınabilecekti. Venediklilerin Çanakkale Boğazı'nı kapatma girişimleri, Girit savaşını İstanbul için de bir tehdide dönüştürdü.

Son yılları, tahttan indirilmesi ve ölümü

Saltanatının son yıllarında padişahın dengesiz davranışları arttı. Sadrazam Hezarpare Ahmed Paşa, onun kürk merakını körükleyerek samur vergisi koydu ve böylece hem padişahı oyalayıp hem de makamını korumaya çalıştı; Vecihi samur ve amber merakının çok yaygınlaştığını yazar. Geleneğe aykırı olarak bir cariyesini, Telli Haseki diye bilinen Hümaşah Sultan'ı nikahlayıp onun için sarayda görkemli bir düğün yaptırdı. Hazinenin boşalması ve cephelerdeki kayıplar halkı ve askeri bunalttı.

İbrahim 8 Ağustos 1648'de devlet ileri gelenleri, ulema ve yeniçerilerin ortak harekâtıyla tahttan indirildi; yerine yedi yaşındaki oğlu IV. Mehmed geçti. Kâtib Çelebi, 18 Ağustos 1648'de alınan bir fetvayla şeyhülislam, sadrazam ve yeniçeri ağasının huzurunda cellat Kara Ali eliyle öldürüldüğünü yazar. Cenazesi Ayasofya Camii'nin kapısı yanındaki, sonradan onun adıyla “İbrahim Türbesi” diye anılan I. Mustafa Türbesi'ne gömüldü.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “İbrâhim” (Feridun M. Emecen); Kâtib Çelebi, Naima, Karaçelebizade, Vecihi, Topkapı Sarayı arşiv belgeleri ve Batılı gözlemcilerin raporları bu maddenin başlıca kaynaklarıdır.

O sırada dünyada

Çağdaş hükümdarlar

  • III. FerdinandKutsal Roma-Germen İmparatoru · 1637–16571648'de Vestfalya Barışı ile Otuz Yıl Savaşları'nı sona erdirdi
  • IV. Felipeİspanya Kralı · 1621–1665İspanya'nın büyük güç olarak gerilediği dönemin kralı
  • I. Charlesİngiltere, İskoçya ve İrlanda Kralı · 1625–1649Parlamentoyla çatışması iç savaşa ve idamına yol açtı
  • XIV. LouisFransa Kralı · 1643–171572 yıl tahtta kalan, mutlak monarşinin simgesi Güneş Kral
  • II. AbbasSafevi Şahı · 1642–1666Safevi gerileme döneminde kısa bir toparlanma sağladı
  • Şah CihanBabür İmparatoru · 1628–1658Eşi Mümtaz Mahal için Tac Mahal'i yaptırdı
  • Shunzhi İmparatoruQing Çin İmparatoru · 1644–1661Pekin'de tahta çıkan ilk Qing (Mançu) imparatoru

Dünyada neler oluyordu?

  1. 1640
    Portekiz'de Aralık ayaklanması 60 yıllık İspanyol yönetimine son verdi; Bragança Dükü IV. João kral oldu.
  2. 1642
    I. Charles'ın Nottingham'da sancak açmasıyla İngiliz İç Savaşı başladı.
  3. 1642
    Hollandalı denizci Abel Tasman, Tazmanya'yı ve Yeni Zelanda kıyılarını gören ilk Avrupalı oldu.
  4. 1643
    Evangelista Torricelli cıvalı barometreyi icat ederek sürekli bir boşluk elde eden ilk kişi oldu.
  5. 1644
    Mançular Pekin'e girdi; Ming hanedanı sona erdi ve Qing hanedanı Çin'de hüküm sürmeye başladı.
  6. 1648
    Vestfalya Barışı, Otuz Yıl Savaşları'nı ve Seksen Yıl Savaşları'nı sona erdirdi; İspanya Hollanda'nın bağımsızlığını tanıdı.

Kaynaklar: britannica.com [1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] [11] [12]

Ailesi

BabasıI. Ahmed
AnnesiKösem Sultan
EşleriTurhan Hatice Sultan, Saliha Dilaşub Sultan, Hatice Muazzez Sultan, Şivekar Sultan
ÇocuklarıIV. Mehmed, II. Süleyman, II. Ahmed, Şehzade Selim, Atike Sultan, Gevherhan Sultan, Bican Sultan

Önemli işleri

Antlaşmalar

Kayda geçen yok.

Sadrazamları (veziriazamlar)

AdGöreve gelişAyrılışSüre
Kemankeş Kara Mustafa Paşa24 Aralık 163831 Ocak 16445 yıl, 38 gün
Sultanzade Mehmed Paşa31 Ocak 164417 Aralık 16451 yıl, 320 gün
Nevesinli Salih Paşa17 Aralık 164516 Eylül 16471 yıl, 273 gün
Köse Musa Paşa16 Eylül 1647?21 Eylül 1647
Hezarpare Ahmed Paşa21 Eylül 16477 Ağustos 1648321 gün
Sofu Mehmed Paşa7 Ağustos 164819 Mayıs 1649285 gün

Savaşları ve antlaşmaları

YılOlaySonuç / taraflar
1645Kuşatma: Hanya'nın fethiHanya Kalesi alındı; Girit Savaşı başladı
1647İsyan: Varvar Ali Paşa İsyanıİpşir Mustafa Paşa'nın baskınıyla ordusu dağıldı; yakalanıp idam edildi, başı İstanbul'a gönderildi (20 Mayıs 1648)
1648İsyan: Sultan İbrahim'in tahttan indirilmesiİbrahim tahttan indirildi ve on gün sonra boğularak öldürüldü; yedi yaşındaki IV. Mehmed tahta çıkarıldı

Ayrıntılı bilgi kutuları sitedeki “Savaşlar ve Antlaşmalar” sekmesindedir; kaynak TDV İslâm Ansiklopedisi.

Ölümü

1648'de ayaklanmayla tahttan indirildi ve on gün sonra boğularak öldürüldü.

Toprak değişimi

Bu dönemde el değiştiren topraklar ve onları getiren savaş ya da antlaşmalar haritada görülebilir: İbrahim dönemi haritası.

Atıf: Padişahlar Atlası, “İbrahim Dönemi: Harita, Savaşlar ve Fetihler (1640–1648)”, https://padisahlaratlasi.com/padisah/ibrahim/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları

Bu sayfadaki terimler: Şehzade

Bu dönemin sadrazamları: Kemankeş Kara Mustafa Paşa

Bu dönemin eserleri: Aynalıkavak Kasrı · Çinili Camii · Sepetçiler Kasrı

Bu dönemin hanedan kadınları: Kösem Sultan · Turhan Sultan

Doğru bilinen yanlışlar: “Kadınlar Saltanatı” döneminde devleti kadınlar mı yönetti?

Bizi takip edin: YouTubeInstagramTikTok