TRENDEFRARPadişahlar Atlası · 39 / 39 · padişah

VI. Mehmed portresi

Fotoğraf — Bain News Service · 1918

VI. Mehmed

Vahdeddin

Paylaş: WhatsApp · X

Doğum 1861 · Ölüm 1926 · Saltanat 1918–1922 (4 yıl) · Tahta çıkış 1918, 57 yaşında · Saltanatın sonu: Saltanat kaldırıldı · Başkent: İstanbul

Tuğrası
VI. Mehmed tuğrası

Altı yüz yıllık hanedanın son padişahı. İşgal altındaki bir başkentte, yetkisi kalmamış bir tahtta dört yıl kaldı; saltanat 1 Kasım 1922'de kaldırılınca bir İngiliz zırhlısıyla ülkeden ayrıldı ve bir daha dönmedi.

Haritada VI. Mehmed dönemini aç

▶ Bu padişahın 1 dakikalık videosu: YouTube · Instagram · TikTok

İlginç bilgi

Son Osmanlı padişahıdır. 17 Kasım 1922’de İngiliz savaş gemisi Malaya ile İstanbul’dan ayrıldı, İtalya’da San Remo’ya yerleşti ve 16 Mayıs 1926’da öldü. Edebiyat, musiki ve hatla uğraştı; besteleri tahttayken sarayda icra edilirdi.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “MEHMED VI” maddesi

Hayatı

Çocukluğu ve şehzadeliği

Mehmed Vahdeddin 4 Ocak 1861'de Dolmabahçe Sarayı'nda doğdu. Babası Sultan Abdülmecid, annesi Gülistü Kadınefendi'dir. Altı aylıkken babasını, dört yaşındayken annesini kaybetti ve üvey annesi Şayeste Hanım tarafından büyütüldü. Özel hocalardan ders aldı; ileri düzeyde edebiyat, musiki ve hatla uğraştı. Besteleri saltanat yıllarında sarayda icra edildi.

Ağabeyleri V. Murad, II. Abdülhamid ve V. Mehmed Reşad'ın saltanatlarını gördü. Yusuf İzzeddin Efendi'nin 1916'daki ölümünden sonra veliaht oldu; Avusturya-Macaristan imparatorunun cenazesinde (1916) ve Alman imparatorunun davetinde (1917) padişahı temsil etti.

Mondros ve işgal

Ağabeyi V. Mehmed Reşad 3 Temmuz 1918'de ölünce VI. Mehmed adıyla tahta çıktı; daha çok Sultan Vahdeddin diye anılır. Birinci Dünya Savaşı kötü gidiyordu: Filistin ve Suriye kaybedilmiş, Anadolu tehdit altına girmişti. Saltanatının daha dördüncü ayında, 30 Ekim 1918'de Rauf Bey başkanlığındaki heyet Mondros Mütarekesi'ni imzaladı. 13 Kasım 1918'de altmış gemiden oluşan İtilaf donanması İstanbul önlerine geldi.

Vahdeddin, bu olağanüstü dönemden parlamenter sistemle çıkılamayacağına inanarak anayasanın kendisine verdiği yetkiyle 21 Aralık 1918'de Meclis-i Mebusan'ı feshetti. TDV maddesine göre devletin içinde bulunduğu durumdan ancak İngiltere ve Fransa'nın desteği kazanılarak kurtulunabileceğine inandı ve İngiliz dostluğu siyasetini benimsedi; en büyük korkusu İstanbul'un elden çıkması, hilafet ve saltanatın kaldırılmasıydı. Eniştesi Damad Ferid Paşa'yı birkaç kez sadrazam yaptı.

İstanbul ve Ankara

Asayişi sağlamak için Anadolu'ya gönderilen subaylar arasında Mustafa Kemal Paşa da vardı; 30 Nisan 1919'da Dokuzuncu Ordu müfettişliğine atandı. Anadolu'da başlayan millî direniş, İstanbul hükümetiyle Ankara arasında giderek büyüyen bir ayrılığa yol açtı. Ali Rıza Paşa hükümeti döneminde Amasya'da yapılan görüşmelerle (Ekim 1919) seçimler konusunda anlaşma sağlandı ve son Osmanlı Meclis-i Mebusanı 12 Ocak 1920'de İstanbul'da açıldı.

16 Mart 1920'de İstanbul resmen işgal edildi; milliyetçi liderler tutuklanıp Malta'ya sürüldü ve meclis dağıldı. 23 Nisan 1920'de Ankara'da Büyük Millet Meclisi toplanarak milletin tek temsilcisi olduğunu ilan etti. İstanbul hükümeti Kuva-yi Milliye'ye karşı Kuva-yi İnzibatiyye'yi kurdu. 10 Ağustos 1920'de Sevr Antlaşması imzalandı; TDV maddesine göre padişah bütün baskılara rağmen antlaşmayı onaylamadı. Ankara'da ise Mustafa Kemal Paşa padişahı ağır biçimde suçladı ve meclisin gizli oturumunda onun meşru halife sayılamayacağı ileri sürüldü.

Saltanatın kaldırılması

Kurtuluş Savaşı'nın zaferle sonuçlanmasından sonra, padişahın Ankara hükümetini tanımaması ve İstanbul hükümetinin Lozan Konferansı'na katılma kararı alması üzerine Türkiye Büyük Millet Meclisi 1 Kasım 1922'de saltanatı kaldırdı. Böylece 1299'dan beri süren Osmanlı saltanatı sona erdi.

Vahdeddin 16 Kasım 1922'de İngiliz işgal kuvvetleri komutanına yazdığı mektupla hayatının tehlikede olduğunu belirterek başka bir yere nakledilmesini istedi ve mektubu “Müslümanların halifesi Mehmed Vahdeddin” diye imzaladı. 17 Kasım 1922 sabahı İngiliz savaş gemisi Malaya ile İstanbul'dan ayrıldı. TDV maddesine göre giderken hilafete ait kutsal emanetlerin de götürülmesi önerisini, bunların Türk milletine atalarının armağanı olduğunu söyleyerek reddetti. Meclis 19 Kasım 1922'de onu halifelikten de düşürüp Abdülmecid Efendi'yi halife seçti.

Sürgün ve ölümü

Vahdeddin önce Malta'ya götürüldü. Şerif Hüseyin'in davetiyle Hicaz'a gitti ve Taif'te kaldı; buradan İtalya'ya geçti ve 2 Mayıs 1923'te Cenova'ya ulaşıp San Remo'ya yerleşti. Taif'te bestelediği şarkıların sözleri çoğunlukla vatan hasretini anlatır.

16 Mayıs 1926'da San Remo'da öldü. TDV maddesine göre İstanbul'dan 20.000 İngiliz lirasıyla ayrılmıştı ve öldüğünde San Remo esnafına büyük borcu vardı; alacaklılar borç ödenene kadar cenazenin gömülmesine izin vermedi. Para bir ayda toplanabildi ve cenaze, Fransa'dan izin alınarak Şam'daki Süleymaniye Camii'nin haziresine gömüldü. Osmanlı tahtına çıkan otuz altıncı ve son padişahtır.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Mehmed VI” (Cevdet Küçük); Ali Fuad Türkgeldi'nin Görüp İşittiklerim'i, Mustafa Kemal Atatürk'ün Nutuk'u, Rıza Tevfik ve Murat Bardakçı'nın çalışmaları ile Osmanlı ve İngiliz arşiv belgeleri bu maddenin başlıca kaynaklarıdır.

O sırada dünyada

Çağdaş hükümdarlar

  • V. GeorgeBirleşik Krallık Kralı · 1910–1936Windsor hanedanının ilk kralı; savaş yıllarında cepheyi defalarca ziyaret etti
  • III. Vittorio Emanueleİtalya Kralı · 1900–19461922'de Mussolini'yi hükümeti kurmakla görevlendiren kral
  • Vladimir LeninSovyet Rusya Halk Komiserleri Konseyi Başkanı · 1917–1924Bolşevik Devrimi'nin önderi ve Sovyet devletinin kurucusu
  • Woodrow WilsonABD Başkanı · 1913–1921On Dört İlke'yi açıklayan, Milletler Cemiyeti'ni savunan başkan
  • TaishoJaponya İmparatoru · 1912–19261921'den itibaren yerine oğlu Hirohito'nun naiplik ettiği imparator
  • Ahmed Şahİran Şahı (Kaçar hanedanı) · 1909–19251921 darbesiyle gücü Rıza Han'a kaptıran son Kaçar şahı
  • XV. BenedictusPapa · 1914–1922Birinci Dünya Savaşı'nda tarafsız kalıp barış arabuluculuğu deneyen papa

Dünyada neler oluyordu?

  1. 1918
    İspanyol gribi salgını dünyaya yayıldı; yaklaşık 500 milyon kişi hastalandı, en az 50 milyon kişi öldü.
  2. 1920
    Milletler Cemiyeti 10 Ocak'ta resmen kuruldu.
  3. 1920
    ABD'de On Dokuzuncu Değişiklik onaylandı; kadınlara oy hakkı tanındı.
  4. 1922
    İtalya'da Faşist yürüyüşün ardından Kral, Mussolini'yi başbakan olarak hükümeti kurmakla görevlendirdi.

Kaynaklar: kids.britannica.com [1] · britannica.com [1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] · archive.cdc.gov [1] · ungeneva.org [1] · archives.gov [1]

Ailesi

BabasıI. Abdülmecid
AnnesiGülüstü Hanım
EşleriNazikeda Kadın, İnşirah Hanım, Müveddet Hanım, Nevzad Hanım
ÇocuklarıFenire Sultan, Ulviye Sultan, Sabiha Sultan, Mehmed Ertuğrul

Önemli işleri

Antlaşmalar

Sadrazamları (veziriazamlar)

AdGöreve gelişAyrılışSüre
Talat PaşaŞubat 19178 Ekim 19181-2 yıl
Ahmed İzzet Paşa14 Ekim 19188 Kasım 191825 gün
Ahmed Tevfik Paşa (2. kez)11 Kasım 19183 Mart 1919112 gün
Damad Ferid Paşa4 Mart 191930 Eylül 1919210 gün
Ali Rıza Paşa2 Ekim 19193 Mart 1920153 gün
Salih Hulusi Paşa8 Mart 19202 Nisan 192025 gün
Damad Ferid Paşa (2. kez)5 Nisan 192017 Ekim 1920195 gün
Ahmed Tevfik Paşa (3. kez)21 Ekim 19204 Kasım 19222 yıl, 14 gün

Savaşları ve antlaşmaları

YılOlaySonuç / taraflar
1918Antlaşma: Mondros MütarekesiOsmanlı Devleti, İtilaf Devletleri (Birleşik Krallık temsilen)
1920Antlaşma: Sevr Antlaşması1. İttifak Devletleri, Osmanlı İmparatorluğu, 2. Başlıca İtilaf Devletleri, Üçüncü Fransız Cumhuriyeti, Britanya İmparatorluğu, İtalya Krallığı, Japonya, …

Ayrıntılı bilgi kutuları sitedeki “Savaşlar ve Antlaşmalar” sekmesindedir; kaynak TDV İslâm Ansiklopedisi.

Ölümü

1926'da İtalya'nın San Remo kentinde sürgünde kalp krizinden öldü. Şam'daki Sultan Selim Camii'ne gömüldü.

Toprak değişimi

YılBölgeOlayKaynak
1918− Suriye–Lübnan (Haleb–Şam)Mondros Mütarekesi (1918) ve Sevr Antlaşması (1920) — Fransız mandasıTDV İA, “MEHMED VI”
1918− Antep–KilisMondros sonrası İngiliz, ardından Fransız işgali (1918–19) — Antep, Maraş, UrfaTDV İA, “MEHMED VI”
1918− Hatay (İskenderun sancağı)Mondros Mütarekesi (1918) sonrası Fransız işgaliTDV İA, “MEHMED VI”
1918− Filistin–Ürdün (Kudüs)Mondros Mütarekesi (1918) — İngiliz mandasıTDV İA, “MEHMED VI”
1918− Musul–ŞehrizorMondros Mütarekesi'nden sonra İngiliz işgali (Kasım 1918)TDV İA, “MEHMED VI”
1918− Yemen–AsirMondros Mütarekesi (1918) — garnizonların çekilmesiTDV İA, “MEHMED VI”
1918− Kars–Ardahan–ArtvinMondros Mütarekesi (1918) — 1914 sınırına çekilmeTDV İA, “KARS”
1918− Batum (Acara)Mondros Mütarekesi (1918) — 1914 sınırına çekilmeTDV İA, “BATUM”
1918− Ahıska (Çıldır)Mondros Mütarekesi (1918) — 1914 sınırına çekilmeTDV İA, “KARS”

Bu dönemde el değiştiren topraklar ve onları getiren savaş ya da antlaşmalar haritada görülebilir: VI. Mehmed dönemi haritası.

Atıf: Padişahlar Atlası, “VI. Mehmed (Vahdeddin) Dönemi: Harita, Savaşlar ve Fetihler (1918–1922)”, https://padisahlaratlasi.com/padisah/vi-mehmed/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları

Bu sayfadaki terimler: Sürgün

Bu dönemin sadrazamları: Ahmed Tevfik Paşa · Talat Paşa · Damad Ferid Paşa

Bu dönemin payitahtı: İstanbul

Doğru bilinen yanlışlar: Osmanlı Devleti ne zaman sona erdi: 1922 mi, 1923 mü, 1924 mü?

Bizi takip edin: YouTubeInstagramTikTok