TRENDEFRARPadişahlar Atlası · 39 / 39 · padişah
Fotoğraf — Bain News Service · 1918
Vahdeddin

Altı yüz yıllık hanedanın son padişahı. İşgal altındaki bir başkentte, yetkisi kalmamış bir tahtta dört yıl kaldı; saltanat 1 Kasım 1922'de kaldırılınca bir İngiliz zırhlısıyla ülkeden ayrıldı ve bir daha dönmedi.
Haritada VI. Mehmed dönemini aç▶ Bu padişahın 1 dakikalık videosu: YouTube · Instagram · TikTok
Son Osmanlı padişahıdır. 17 Kasım 1922’de İngiliz savaş gemisi Malaya ile İstanbul’dan ayrıldı, İtalya’da San Remo’ya yerleşti ve 16 Mayıs 1926’da öldü. Edebiyat, musiki ve hatla uğraştı; besteleri tahttayken sarayda icra edilirdi.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “MEHMED VI” maddesi
Mehmed Vahdeddin 4 Ocak 1861'de Dolmabahçe Sarayı'nda doğdu. Babası Sultan Abdülmecid, annesi Gülistü Kadınefendi'dir. Altı aylıkken babasını, dört yaşındayken annesini kaybetti ve üvey annesi Şayeste Hanım tarafından büyütüldü. Özel hocalardan ders aldı; ileri düzeyde edebiyat, musiki ve hatla uğraştı. Besteleri saltanat yıllarında sarayda icra edildi.
Ağabeyleri V. Murad, II. Abdülhamid ve V. Mehmed Reşad'ın saltanatlarını gördü. Yusuf İzzeddin Efendi'nin 1916'daki ölümünden sonra veliaht oldu; Avusturya-Macaristan imparatorunun cenazesinde (1916) ve Alman imparatorunun davetinde (1917) padişahı temsil etti.
Ağabeyi V. Mehmed Reşad 3 Temmuz 1918'de ölünce VI. Mehmed adıyla tahta çıktı; daha çok Sultan Vahdeddin diye anılır. Birinci Dünya Savaşı kötü gidiyordu: Filistin ve Suriye kaybedilmiş, Anadolu tehdit altına girmişti. Saltanatının daha dördüncü ayında, 30 Ekim 1918'de Rauf Bey başkanlığındaki heyet Mondros Mütarekesi'ni imzaladı. 13 Kasım 1918'de altmış gemiden oluşan İtilaf donanması İstanbul önlerine geldi.
Vahdeddin, bu olağanüstü dönemden parlamenter sistemle çıkılamayacağına inanarak anayasanın kendisine verdiği yetkiyle 21 Aralık 1918'de Meclis-i Mebusan'ı feshetti. TDV maddesine göre devletin içinde bulunduğu durumdan ancak İngiltere ve Fransa'nın desteği kazanılarak kurtulunabileceğine inandı ve İngiliz dostluğu siyasetini benimsedi; en büyük korkusu İstanbul'un elden çıkması, hilafet ve saltanatın kaldırılmasıydı. Eniştesi Damad Ferid Paşa'yı birkaç kez sadrazam yaptı.
Asayişi sağlamak için Anadolu'ya gönderilen subaylar arasında Mustafa Kemal Paşa da vardı; 30 Nisan 1919'da Dokuzuncu Ordu müfettişliğine atandı. Anadolu'da başlayan millî direniş, İstanbul hükümetiyle Ankara arasında giderek büyüyen bir ayrılığa yol açtı. Ali Rıza Paşa hükümeti döneminde Amasya'da yapılan görüşmelerle (Ekim 1919) seçimler konusunda anlaşma sağlandı ve son Osmanlı Meclis-i Mebusanı 12 Ocak 1920'de İstanbul'da açıldı.
16 Mart 1920'de İstanbul resmen işgal edildi; milliyetçi liderler tutuklanıp Malta'ya sürüldü ve meclis dağıldı. 23 Nisan 1920'de Ankara'da Büyük Millet Meclisi toplanarak milletin tek temsilcisi olduğunu ilan etti. İstanbul hükümeti Kuva-yi Milliye'ye karşı Kuva-yi İnzibatiyye'yi kurdu. 10 Ağustos 1920'de Sevr Antlaşması imzalandı; TDV maddesine göre padişah bütün baskılara rağmen antlaşmayı onaylamadı. Ankara'da ise Mustafa Kemal Paşa padişahı ağır biçimde suçladı ve meclisin gizli oturumunda onun meşru halife sayılamayacağı ileri sürüldü.
Kurtuluş Savaşı'nın zaferle sonuçlanmasından sonra, padişahın Ankara hükümetini tanımaması ve İstanbul hükümetinin Lozan Konferansı'na katılma kararı alması üzerine Türkiye Büyük Millet Meclisi 1 Kasım 1922'de saltanatı kaldırdı. Böylece 1299'dan beri süren Osmanlı saltanatı sona erdi.
Vahdeddin 16 Kasım 1922'de İngiliz işgal kuvvetleri komutanına yazdığı mektupla hayatının tehlikede olduğunu belirterek başka bir yere nakledilmesini istedi ve mektubu “Müslümanların halifesi Mehmed Vahdeddin” diye imzaladı. 17 Kasım 1922 sabahı İngiliz savaş gemisi Malaya ile İstanbul'dan ayrıldı. TDV maddesine göre giderken hilafete ait kutsal emanetlerin de götürülmesi önerisini, bunların Türk milletine atalarının armağanı olduğunu söyleyerek reddetti. Meclis 19 Kasım 1922'de onu halifelikten de düşürüp Abdülmecid Efendi'yi halife seçti.
Vahdeddin önce Malta'ya götürüldü. Şerif Hüseyin'in davetiyle Hicaz'a gitti ve Taif'te kaldı; buradan İtalya'ya geçti ve 2 Mayıs 1923'te Cenova'ya ulaşıp San Remo'ya yerleşti. Taif'te bestelediği şarkıların sözleri çoğunlukla vatan hasretini anlatır.
16 Mayıs 1926'da San Remo'da öldü. TDV maddesine göre İstanbul'dan 20.000 İngiliz lirasıyla ayrılmıştı ve öldüğünde San Remo esnafına büyük borcu vardı; alacaklılar borç ödenene kadar cenazenin gömülmesine izin vermedi. Para bir ayda toplanabildi ve cenaze, Fransa'dan izin alınarak Şam'daki Süleymaniye Camii'nin haziresine gömüldü. Osmanlı tahtına çıkan otuz altıncı ve son padişahtır.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Mehmed VI” (Cevdet Küçük); Ali Fuad Türkgeldi'nin Görüp İşittiklerim'i, Mustafa Kemal Atatürk'ün Nutuk'u, Rıza Tevfik ve Murat Bardakçı'nın çalışmaları ile Osmanlı ve İngiliz arşiv belgeleri bu maddenin başlıca kaynaklarıdır.
Kaynaklar: kids.britannica.com [1] · britannica.com [1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] · archive.cdc.gov [1] · ungeneva.org [1] · archives.gov [1]
| Babası | I. Abdülmecid |
|---|---|
| Annesi | Gülüstü Hanım |
| Eşleri | Nazikeda Kadın, İnşirah Hanım, Müveddet Hanım, Nevzad Hanım |
| Çocukları | Fenire Sultan, Ulviye Sultan, Sabiha Sultan, Mehmed Ertuğrul |
| Ad | Göreve geliş | Ayrılış | Süre |
|---|---|---|---|
| Talat Paşa | Şubat 1917 | 8 Ekim 1918 | 1-2 yıl |
| Ahmed İzzet Paşa | 14 Ekim 1918 | 8 Kasım 1918 | 25 gün |
| Ahmed Tevfik Paşa (2. kez) | 11 Kasım 1918 | 3 Mart 1919 | 112 gün |
| Damad Ferid Paşa | 4 Mart 1919 | 30 Eylül 1919 | 210 gün |
| Ali Rıza Paşa | 2 Ekim 1919 | 3 Mart 1920 | 153 gün |
| Salih Hulusi Paşa | 8 Mart 1920 | 2 Nisan 1920 | 25 gün |
| Damad Ferid Paşa (2. kez) | 5 Nisan 1920 | 17 Ekim 1920 | 195 gün |
| Ahmed Tevfik Paşa (3. kez) | 21 Ekim 1920 | 4 Kasım 1922 | 2 yıl, 14 gün |
| Yıl | Olay | Sonuç / taraflar |
|---|---|---|
| 1918 | Antlaşma: Mondros Mütarekesi | Osmanlı Devleti, İtilaf Devletleri (Birleşik Krallık temsilen) |
| 1920 | Antlaşma: Sevr Antlaşması | 1. İttifak Devletleri, Osmanlı İmparatorluğu, 2. Başlıca İtilaf Devletleri, Üçüncü Fransız Cumhuriyeti, Britanya İmparatorluğu, İtalya Krallığı, Japonya, … |
Ayrıntılı bilgi kutuları sitedeki “Savaşlar ve Antlaşmalar” sekmesindedir; kaynak TDV İslâm Ansiklopedisi.
1926'da İtalya'nın San Remo kentinde sürgünde kalp krizinden öldü. Şam'daki Sultan Selim Camii'ne gömüldü.
| Yıl | Bölge | Olay | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 1918 | − Suriye–Lübnan (Haleb–Şam) | Mondros Mütarekesi (1918) ve Sevr Antlaşması (1920) — Fransız mandası | TDV İA, “MEHMED VI” |
| 1918 | − Antep–Kilis | Mondros sonrası İngiliz, ardından Fransız işgali (1918–19) — Antep, Maraş, Urfa | TDV İA, “MEHMED VI” |
| 1918 | − Hatay (İskenderun sancağı) | Mondros Mütarekesi (1918) sonrası Fransız işgali | TDV İA, “MEHMED VI” |
| 1918 | − Filistin–Ürdün (Kudüs) | Mondros Mütarekesi (1918) — İngiliz mandası | TDV İA, “MEHMED VI” |
| 1918 | − Musul–Şehrizor | Mondros Mütarekesi'nden sonra İngiliz işgali (Kasım 1918) | TDV İA, “MEHMED VI” |
| 1918 | − Yemen–Asir | Mondros Mütarekesi (1918) — garnizonların çekilmesi | TDV İA, “MEHMED VI” |
| 1918 | − Kars–Ardahan–Artvin | Mondros Mütarekesi (1918) — 1914 sınırına çekilme | TDV İA, “KARS” |
| 1918 | − Batum (Acara) | Mondros Mütarekesi (1918) — 1914 sınırına çekilme | TDV İA, “BATUM” |
| 1918 | − Ahıska (Çıldır) | Mondros Mütarekesi (1918) — 1914 sınırına çekilme | TDV İA, “KARS” |
Bu dönemde el değiştiren topraklar ve onları getiren savaş ya da antlaşmalar haritada görülebilir: VI. Mehmed dönemi haritası.
Atıf: Padişahlar Atlası, “VI. Mehmed (Vahdeddin) Dönemi: Harita, Savaşlar ve Fetihler (1918–1922)”, https://padisahlaratlasi.com/padisah/vi-mehmed/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları
Bu sayfadaki terimler: Sürgün
Bu dönemin sadrazamları: Ahmed Tevfik Paşa · Talat Paşa · Damad Ferid Paşa
Bu dönemin payitahtı: İstanbul
Doğru bilinen yanlışlar: Osmanlı Devleti ne zaman sona erdi: 1922 mi, 1923 mü, 1924 mü?