TRENDEFRARPadişahlar Atlası · 36 / 39 · padişah

V. Murad portresi

Döneminde yapılmış portre — 19. yy

V. Murad

Paylaş: WhatsApp · X

Doğum 1840 · Ölüm 1904 · Saltanat 1876–1876 · Tahta çıkış 1876, 36 yaşında · Saltanatın sonu: Tahttan indirildi (hal') · Başkent: İstanbul

Tuğrası
V. Murad tuğrası

Anayasal bir saltanat umuduyla tahta çıkarıldı, üç ay sonra sağlık gerekçesiyle indirildi. Ömrünün kalan yirmi sekiz yılını sarayda göz hapsinde geçirdi; yerine geçen kardeşi otuz üç yıl hüküm sürdü.

Haritada V. Murad dönemini aç

▶ Bu padişahın 1 dakikalık videosu: YouTube · Instagram · TikTok

İlginç bilgi

Yalnızca doksan üç gün tahtta kaldı (1876); kaynaklara göre bu günlerin yalnızca yedisinde kendine hâkimdi. Şehzadeyken iki İtalyan hocadan piyano ve Batı müziği dersleri almıştı.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “MURAD V” maddesi

Hayatı

Yenilikçi bir veliaht

Murad 22 Eylül 1840'ta doğdu. Asıl adı Mehmed'dir; babası Abdülmecid, annesi Şevkiefser Kadınefendi'dir. Şehzadeliğinde iyi bir eğitim gördü: Türkçe, Arapça, Fransızca, Osmanlı tarihi ve fen dersleri okudu, iki İtalyan hocadan piyano ve Batı müziği dersleri aldı.

Amcası Abdülaziz 1861'de tahta çıkınca veliaht ilan edildi ve onun Mısır (1863) ve Avrupa (1867) seyahatlerine katıldı. Genç Osmanlılarla yakın ilişki kurdu; Şinasi, Namık Kemal ve Ziya Paşa ile meşrutiyet, demokrasi ve hürriyet üzerine görüşürdü. 1872'de mason teşkilatına girdi. TDV maddesi, alafranga davranışlarının ve masonluğunun kardeşlerince hoş karşılanmadığını, en büyük zaafının aşırı içki düşkünlüğü ve savurganlığı olduğunu kaydeder.

Bir darbeyle tahta

1875'te Hersek'te başlayan Balkan bunalımı, Mayıs 1876'daki Bulgar ayaklanması ve Selanik'te iki konsolosun öldürülmesi devleti zor duruma soktu. Midhat Paşa'nın köşkünde toplanan muhalifler Abdülaziz'i tahttan indirip Murad'ı padişah yapmaya karar verdi; medrese öğrencilerinin (softaların) gösterileri 10 Mayıs 1876'da başladı.

29-30 Mayıs gecesi Dolmabahçe Sarayı karadan ve denizden kuşatıldı. Harekâtın öne alındığından haberi olmayan veliaht, tutuklanacağından korkup dairesinden çıkmak istemedi; zorla ikna edilip fırtına ve sağanak yağmur altında bir kayıkla Sirkeci'ye, oradan Beyazıt'taki Serasker Kapısı'na götürüldü ve burada biat aldı. Resmî duyuruda Abdülaziz'in “genel bir uzlaşmayla” tahttan indirildiği söylendiyse de TDV maddesine göre bu, birkaç kişinin düzenlediği bir darbeydi. Gelenek gereği Topkapı'daki altın tahta oturması gerekirken Dolmabahçe'de yaldızlı bir koltuğa oturtularak biat töreni yapıldı.

Doksan üç gün

Murad, Ziya Paşa'yı başkatip yaptı ve Abdülaziz'in sürgüne gönderdiği Namık Kemal ile arkadaşlarının geri çağrılmasını istedi; ama bu isteği yerine getirilmedi. Onu tahta çıkaran dört devlet adamı arasında kısa sürede ayrılık başladı; Serasker Hüseyin Avni Paşa diktatör gibi davranıyor, padişahla görüşmeyi bile izne bağlıyordu.

Eskiden beri rahatsızlığı bilinen Murad'ın sinirleri, birbiri ardına gelen olaylarla iyice bozuldu: tahta çıkışındaki korkulu gece, 4 Haziran'da amcası Abdülaziz'in ölü bulunması ve 15-16 Haziran gecesi Çerkez Hasan'ın Bakanlar Kurulu toplantısını basarak Hüseyin Avni Paşa ile Hariciye Nazırı'nı öldürmesi. Doktorlar ve Viyanalı psikiyatr Leidesdorf iyileşme ihtimalinin çok az olduğunu bildirdi. Bunun üzerine alınan fetvayla Murad 31 Ağustos 1876'da tahttan indirildi ve yerine kardeşi II. Abdülhamid geçti. Kaynaklara göre doksan üç günlük saltanatının ancak yedi gününde kendinde olabildi.

Çırağan'da yirmi sekiz yıl

Tahttan indirildikten sonra Çırağan Sarayı'nda oturmasına izin verildi; tedavisi için her yola başvurulduysa da sonuç alınamadı. Mason çevreleri başta olmak üzere taraftarları, sağlığının iyi olduğunu ve haksız yere tahttan indirildiğini öne sürüp onu yeniden tahta çıkarmak için girişimlerde bulundular. Bunlardan en bilineni, Ali Suavi'nin 20 Mayıs 1878'de Çırağan Sarayı'nı basmasıdır; “Çırağan vakası” Ali Suavi'nin öldürülmesiyle sona erdi.

Bu girişimlerden sonra daha sıkı koruma altına alınan Murad, yirmi sekiz yıl boyunca tam bir mahpus hayatı yaşadı. 29 Ağustos 1904'te şeker hastalığından öldü ve Yeni Cami'deki Cedid Havatin Türbesi'nde annesinin yanına gömüldü.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Murad V” (Cevdet Küçük); Mahmud Celaleddin Paşa'nın Mir'at-ı Hakikat'i, Abdurrahman Şeref, Ali Haydar Midhat ve dönemin yabancı elçi raporları bu maddenin başlıca kaynaklarıdır.

O sırada dünyada

Çağdaş hükümdarlar

  • VictoriaBirleşik Krallık Kraliçesi, Hindistan İmparatoriçesi · 1837–19011876'da Hindistan İmparatoriçesi unvanını da alan kraliçe
  • II. AleksandrRusya İmparatoru · 1855–1881Serfliği kaldıran, 1881'de suikastla öldürülen reformcu çar
  • I. WilhelmPrusya Kralı, Alman İmparatoru · 1861–1888Bismarck'la birlikte Alman birliğini gerçekleştiren imparator
  • Franz JosephAvusturya İmparatoru, Macaristan Kralı · 1848–1916Avusturya-Macaristan ikili monarşisinin uzun ömürlü hükümdarı
  • MeijiJaponya İmparatoru · 1867–1912Japonya'yı feodal düzenden büyük güç konumuna taşıyan imparator
  • Nasıreddin Şahİran Şahı (Kaçar hanedanı) · 1848–1896Britanya ile Rusya rekabetini kullanarak İran'ın bağımsızlığını koruyan şah
  • GuangxuÇin İmparatoru (Qing hanedanı) · 1875–1908Çocuk yaşta tahta çıkan; yönetimi uzun süre Cixi'nin elinde kalan imparator

Dünyada neler oluyordu?

  1. 1876
    Alexander Graham Bell, telefon için ABD patentini aldı.
  2. 1876
    Britanya'da Kraliçe Victoria'ya 'Hindistan İmparatoriçesi' unvanı verildi.
  3. 1876
    ABD'de Little Bighorn Savaşı'nda Lakota, Şeyen ve Arapaho savaşçıları Custer'ın süvari alayını yendi.
  4. 1876
    Bayreuth'ta ilk festival açıldı; Wagner'in Nibelung Yüzüğü dörtlemesi ilk kez bütün olarak sahnelendi.

Kaynaklar: britannica.com [1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] · nps.gov [1] · bayreuther-festspiele.de [1]

Ailesi

BabasıI. Abdülmecid
AnnesiŞevkefza Kadın
EşleriElaru Mevhibe Kadın, Reftarıdil Kadın, Şayan Kadın, Meyliservet Kadın
ÇocuklarıMehmed Selahaddin, Hatice Sultan, Fehime Sultan, Fatma Sultan

Önemli işleri

Antlaşmalar

Kayda geçen yok.

Sadrazamları (veziriazamlar)

AdGöreve gelişAyrılışSüre
Mütercim Mehmed Rüşdü Paşa (4. kez)12 Mayıs 187619 Aralık 1876221 gün

Savaşları ve antlaşmaları

YılOlaySonuç / taraflar
1876Savaş: Osmanlı-Sırp ve Karadağ savaşı (1876)Osmanlı orduları kesin galibiyet kazandı

Ayrıntılı bilgi kutuları sitedeki “Savaşlar ve Antlaşmalar” sekmesindedir; kaynak TDV İslâm Ansiklopedisi.

Ölümü

1904'te, tahttan indirildikten yirmi sekiz yıl sonra Çırağan Sarayı'nda göz hapsinde şeker hastalığından öldü.

Toprak değişimi

Bu dönemde el değiştiren topraklar ve onları getiren savaş ya da antlaşmalar haritada görülebilir: V. Murad dönemi haritası.

Atıf: Padişahlar Atlası, “V. Murad Dönemi: Harita, Savaşlar ve Fetihler (1876–1876)”, https://padisahlaratlasi.com/padisah/v-murad/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları

Bu dönemin eserleri: Çırağan Sarayı

Devlet teşkilatı: Tanzimat ve yönetimin yenileşmesi

Bizi takip edin: YouTubeInstagramTikTok