TRENDEFRARPadişahlar Atlası · 36 / 39 · padişah
Döneminde yapılmış portre — 19. yy

Anayasal bir saltanat umuduyla tahta çıkarıldı, üç ay sonra sağlık gerekçesiyle indirildi. Ömrünün kalan yirmi sekiz yılını sarayda göz hapsinde geçirdi; yerine geçen kardeşi otuz üç yıl hüküm sürdü.
Haritada V. Murad dönemini aç▶ Bu padişahın 1 dakikalık videosu: YouTube · Instagram · TikTok
Yalnızca doksan üç gün tahtta kaldı (1876); kaynaklara göre bu günlerin yalnızca yedisinde kendine hâkimdi. Şehzadeyken iki İtalyan hocadan piyano ve Batı müziği dersleri almıştı.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “MURAD V” maddesi
Murad 22 Eylül 1840'ta doğdu. Asıl adı Mehmed'dir; babası Abdülmecid, annesi Şevkiefser Kadınefendi'dir. Şehzadeliğinde iyi bir eğitim gördü: Türkçe, Arapça, Fransızca, Osmanlı tarihi ve fen dersleri okudu, iki İtalyan hocadan piyano ve Batı müziği dersleri aldı.
Amcası Abdülaziz 1861'de tahta çıkınca veliaht ilan edildi ve onun Mısır (1863) ve Avrupa (1867) seyahatlerine katıldı. Genç Osmanlılarla yakın ilişki kurdu; Şinasi, Namık Kemal ve Ziya Paşa ile meşrutiyet, demokrasi ve hürriyet üzerine görüşürdü. 1872'de mason teşkilatına girdi. TDV maddesi, alafranga davranışlarının ve masonluğunun kardeşlerince hoş karşılanmadığını, en büyük zaafının aşırı içki düşkünlüğü ve savurganlığı olduğunu kaydeder.
1875'te Hersek'te başlayan Balkan bunalımı, Mayıs 1876'daki Bulgar ayaklanması ve Selanik'te iki konsolosun öldürülmesi devleti zor duruma soktu. Midhat Paşa'nın köşkünde toplanan muhalifler Abdülaziz'i tahttan indirip Murad'ı padişah yapmaya karar verdi; medrese öğrencilerinin (softaların) gösterileri 10 Mayıs 1876'da başladı.
29-30 Mayıs gecesi Dolmabahçe Sarayı karadan ve denizden kuşatıldı. Harekâtın öne alındığından haberi olmayan veliaht, tutuklanacağından korkup dairesinden çıkmak istemedi; zorla ikna edilip fırtına ve sağanak yağmur altında bir kayıkla Sirkeci'ye, oradan Beyazıt'taki Serasker Kapısı'na götürüldü ve burada biat aldı. Resmî duyuruda Abdülaziz'in “genel bir uzlaşmayla” tahttan indirildiği söylendiyse de TDV maddesine göre bu, birkaç kişinin düzenlediği bir darbeydi. Gelenek gereği Topkapı'daki altın tahta oturması gerekirken Dolmabahçe'de yaldızlı bir koltuğa oturtularak biat töreni yapıldı.
Murad, Ziya Paşa'yı başkatip yaptı ve Abdülaziz'in sürgüne gönderdiği Namık Kemal ile arkadaşlarının geri çağrılmasını istedi; ama bu isteği yerine getirilmedi. Onu tahta çıkaran dört devlet adamı arasında kısa sürede ayrılık başladı; Serasker Hüseyin Avni Paşa diktatör gibi davranıyor, padişahla görüşmeyi bile izne bağlıyordu.
Eskiden beri rahatsızlığı bilinen Murad'ın sinirleri, birbiri ardına gelen olaylarla iyice bozuldu: tahta çıkışındaki korkulu gece, 4 Haziran'da amcası Abdülaziz'in ölü bulunması ve 15-16 Haziran gecesi Çerkez Hasan'ın Bakanlar Kurulu toplantısını basarak Hüseyin Avni Paşa ile Hariciye Nazırı'nı öldürmesi. Doktorlar ve Viyanalı psikiyatr Leidesdorf iyileşme ihtimalinin çok az olduğunu bildirdi. Bunun üzerine alınan fetvayla Murad 31 Ağustos 1876'da tahttan indirildi ve yerine kardeşi II. Abdülhamid geçti. Kaynaklara göre doksan üç günlük saltanatının ancak yedi gününde kendinde olabildi.
Tahttan indirildikten sonra Çırağan Sarayı'nda oturmasına izin verildi; tedavisi için her yola başvurulduysa da sonuç alınamadı. Mason çevreleri başta olmak üzere taraftarları, sağlığının iyi olduğunu ve haksız yere tahttan indirildiğini öne sürüp onu yeniden tahta çıkarmak için girişimlerde bulundular. Bunlardan en bilineni, Ali Suavi'nin 20 Mayıs 1878'de Çırağan Sarayı'nı basmasıdır; “Çırağan vakası” Ali Suavi'nin öldürülmesiyle sona erdi.
Bu girişimlerden sonra daha sıkı koruma altına alınan Murad, yirmi sekiz yıl boyunca tam bir mahpus hayatı yaşadı. 29 Ağustos 1904'te şeker hastalığından öldü ve Yeni Cami'deki Cedid Havatin Türbesi'nde annesinin yanına gömüldü.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Murad V” (Cevdet Küçük); Mahmud Celaleddin Paşa'nın Mir'at-ı Hakikat'i, Abdurrahman Şeref, Ali Haydar Midhat ve dönemin yabancı elçi raporları bu maddenin başlıca kaynaklarıdır.
Kaynaklar: britannica.com [1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] · nps.gov [1] · bayreuther-festspiele.de [1]
| Babası | I. Abdülmecid |
|---|---|
| Annesi | Şevkefza Kadın |
| Eşleri | Elaru Mevhibe Kadın, Reftarıdil Kadın, Şayan Kadın, Meyliservet Kadın |
| Çocukları | Mehmed Selahaddin, Hatice Sultan, Fehime Sultan, Fatma Sultan |
Kayda geçen yok.
| Ad | Göreve geliş | Ayrılış | Süre |
|---|---|---|---|
| Mütercim Mehmed Rüşdü Paşa (4. kez) | 12 Mayıs 1876 | 19 Aralık 1876 | 221 gün |
| Yıl | Olay | Sonuç / taraflar |
|---|---|---|
| 1876 | Savaş: Osmanlı-Sırp ve Karadağ savaşı (1876) | Osmanlı orduları kesin galibiyet kazandı |
Ayrıntılı bilgi kutuları sitedeki “Savaşlar ve Antlaşmalar” sekmesindedir; kaynak TDV İslâm Ansiklopedisi.
1904'te, tahttan indirildikten yirmi sekiz yıl sonra Çırağan Sarayı'nda göz hapsinde şeker hastalığından öldü.
Bu dönemde el değiştiren topraklar ve onları getiren savaş ya da antlaşmalar haritada görülebilir: V. Murad dönemi haritası.
Atıf: Padişahlar Atlası, “V. Murad Dönemi: Harita, Savaşlar ve Fetihler (1876–1876)”, https://padisahlaratlasi.com/padisah/v-murad/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları
Bu dönemin eserleri: Çırağan Sarayı
Devlet teşkilatı: Tanzimat ve yönetimin yenileşmesi