TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Hanedan Kadınları

Gülnuş Emetullah Sultan

Hanedan kadını · IV. Mehmed'in hasekisi, II. Mustafa ile III. Ahmed'in annesi, Valide Sultan, ö. 1715

Girit'ten saraya

Mehmet İpşirli'ye göre Gülnuş Emetullah Sultan Venedikli Verzizzi ailesindendir ve 1640'lı yıllarda Girit'te doğduğu sanılır. Kaynaklarda Rabia Emetullah Gülnuş ve Emetullah Gülnuş adlarıyla da geçer. Girit serdarı Deli Hüseyin Paşa Resmo'yu fethettiğinde esir düşmüş, İstanbul'a götürülüp saraya sunulmuştur; Gülnuş adı ona güzelliği yüzünden verilmiştir.

IV. Mehmed'in başkadını

Kısa sürede IV. Mehmed'in gönlünü kazanarak sarayda başkadın oldu. 1664'te Şehzade Mustafa'yı (sonraki II. Mustafa), 1673'te Şehzade Ahmed'i (sonraki III. Ahmed) doğurması mevkiini iyice sağlamlaştırdı. Tahtın kendi oğullarına kalması için bir ara saray entrikalarına girerek padişahın kardeşleri Şehzade Süleyman ile Şehzade Ahmed'i ortadan kaldırmak istediyse de Valide Hatice Turhan Sultan buna izin vermedi. TDV'nin Turhan Sultan maddesi de aynı olayı doğrular: oğulları doğduktan sonra Gülnuş'un etkisiyle kardeşlerini boğdurmak isteyen IV. Mehmed'i annesi Turhan Sultan durdurmuştur. Valide Sultan'la iyi geçinmeye özen gösterdi ve onun 1683'teki ölümünden sonra haremin tek hâkimi oldu.

Ava meraklı IV. Mehmed, sık sık gidip uzun süre kaldığı Balkan şehirlerine onu da yanında götürürdü; Gülnuş da bu yüzden günlerinin çoğunu İstanbul'dan uzakta, Edirne Sarayı'nda geçirdi. Hem hasekiliği hem de Valide Sultanlığı boyunca Edirne, hayatının merkezlerinden biri olarak kaldı.

Eski Saray'dan Valide Sultanlığa

1687'de IV. Mehmed tahttan indirilince mevkii sarsıldı; Topkapı Sarayı'ndan alınıp Beyazıt'taki Eski Saray'a gönderildi. II. Süleyman ve II. Ahmed dönemlerini burada mütevazı bir hayatla geçirdi. 1695'te oğlu II. Mustafa tahta çıkınca Valide Sultan olarak yeniden nüfuz kazandı ve 13 Şubat 1695'te padişahın bulunduğu Edirne'ye gitti. Bu unvanı öteki oğlu III. Ahmed'in saltanatında da korudu; Valide Sultanlığı aralıksız yirmi yıl sürdü. Böylece iki ayrı padişahın annesi olarak bu makamı taşıyan Valide Sultanlardan biri oldu.

İpşirli, güçlü konumuna rağmen genellikle siyasetten ve büyük ölçüde saray entrikalarından uzak durduğunu, muhtemelen bu yüzden Osmanlı kroniklerinde hayır eserleri dışında faaliyetlerine pek yer verilmediğini belirtir.

Hayratı, ölümü ve türbesi

Hasekiliği sırasında, yani IV. Mehmed henüz tahttayken, Mekke'de Hasekiye İmareti'ni, hac yolu üzerinde çeşme ve kuyular yaptırdı. II. Mustafa zamanında Galata'da yanmış eski bir kilisenin yerine Yenicami ile çeşmesini; III. Ahmed döneminde de Üsküdar İskelesi'nin sağında cami, sebil, çeşme, imaret, sıbyan mektebi ve medreseden oluşan Yeni Valide Külliyesi'ni inşa ettirdi.

6 Kasım 1715'te, Silahdar'a göre ise bir gün önce, 5 Kasım'da, Edirne'de öldü; Valide Sultanlığı ancak ölümüyle sona erdi. Naaşı İstanbul'a getirilerek Üsküdar'da yaptırdığı Yeni Valide Camii'nin önündeki türbesine defnedildi.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “GÜLNÛŞ EMETULLAH SULTAN” (Mehmet İpşirli)

İlgili padişahlar

Şehir: İstanbul

Atıf: Padişahlar Atlası, “Gülnuş Emetullah Sultan · Hanedan Kadınları”, https://padisahlaratlasi.com/hanedan-kadinlari/gulnus-emetullah-sultan/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları