TRENDEFRARPadişahlar Atlası · 28 / 39 · padişah

III. Osman portresi

Temsilî portre (sonradan yapılmış) — Konstantin Kapıdağlı · y. 1804–06

III. Osman

Paylaş: WhatsApp · X

Doğum 1699 · Ölüm 1757 · Saltanat 1754–1757 (3 yıl) · Tahta çıkış 1754, 55 yaşında · Saltanatın sonu: Görevdeyken öldü · Başkent: İstanbul

Tuğrası
III. Osman tuğrası

Üç yıllık saltanatında sefere çıkılmadı ve sınırlar değişmedi. Elli bir yıllık kafes hayatının izleri yönetim tarzına yansıdı; sık sadrazam değişiklikleriyle anılır.

Haritada III. Osman dönemini aç

▶ Bu padişahın 1 dakikalık videosu: YouTube · Instagram · TikTok

İlginç bilgi

Osmanlı tarihinde Şimşirlik Dairesi’nde (“kafes”) en uzun süre kalan şehzadedir ve 1754’te elli sekiz yaşında tahta çıktı. Kafeste geçen yıllarında piştahta denilen küçük taşınabilir yazı masaları yapardı.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “OSMAN III” maddesi

Hayatı

Elli yıl kafeste

Osman 3 Ocak 1699'da Edirne Sarayı'nda doğdu. Babası II. Mustafa, annesi Şehsuvar Valide Sultan'dır. Babası 1703 Edirne vakasıyla tahttan indirilince dört yaşındayken Topkapı Sarayı'ndaki Şimşirlik dairesine gönderildi ve ağabeyi I. Mahmud'un saltanatı da dahil yaklaşık elli yıl orada kaldı.

Bu uzun kapalı hayat hakkında, “piştahta” denilen taşınabilir küçük yazı masaları ve çekmeceler yaptığından başka pek az şey biliniyor. TDV maddesine göre Osmanlı tarihinde Şimşirlik'te en uzun süre kalan şehzadedir.

Elli sekiz yaşında padişah

Ağabeyi I. Mahmud 13 Aralık 1754'te ölünce elli sekiz yaşında tahta çıktı. İlk işi birlikte çalışacağı görevlileri seçmek oldu; ama üç yıllık saltanatı boyunca sadrazamlık başta olmak üzere üst düzey görevlerde çok sık değişiklik yaptı. Bu değişiklikleri sadrazamların ağırlığını azaltma girişimi olarak görmek mümkündür. Hekimoğlu Ali Paşa elli üç gün sonra Ayvansaray yangınıyla birlikte görevden alındı ve idamdan valide sultanın ricasıyla kurtuldu; başka bir sadrazam idam edildi. Saltanatının son sadrazamı, 1757'de göreve gelen Koca Ragıb Paşa'ydı.

Taşrada da sert tedbirler alındı: Erzurum ve Sivas çevresindeki eşkıyaya karşı önlemler alındı, ünlü ayan Karaosmanoğlu Hacı Mustafa Ağa yakalanıp idam edildi.

Sıkı bir düzen

Osman toplum hayatını sıkı kurallarla düzenlemek istedi. Kadınların giyimi ve sokağa çıkışlarıyla ilgili yasaklar sürdü; özellikle genç kadınların “moda” kıyafetlerle dolaşmamaları, bol ferace giyip yalnız işleri için sokağa çıkmaları istendi. Gayrimüslimlerin kıyafetlerine ve binitlerine dair eski kurallar yeniden hatırlatıldı. Vak'anüvis Hâkim Mehmed Efendi, padişahın kılık değiştirerek yaptığı gezilerde bu kurallara uymayan bazı kişileri astırdığını yazar.

Kısa saltanatı büyük yangınlarla geçti. 1755'te İstanbul'da dört büyük yangın çıktı; bunlardan Hocapaşa ve Cibali yangınları sur içi İstanbul'u için bir felaket oldu. Padişah dört büyük yangında da yangın yerinde bulundu. Tersane'yi ve top dökümü için Tophane'yi de ziyaret etti.

Nuruosmaniye ve ölümü

Osman kısa saltanatına rağmen pek çok hayır eseri yaptırdı. Ağabeyi I. Mahmud'un temelini attığı Nuruosmaniye Camii ve Külliyesi'nin eksiklerini tamamlattı ve 5 Aralık 1755'te büyük bir törenle açtırdı; cami onun adıyla anıldı. Osmanlı barokunun ilk büyük eseri sayılan bu yapı, İstanbul'un mimari görünümünde yeni bir dönemi başlattı.

Midesindeki rahatsızlık yüzünden son haftalarda cuma selamlığına güçlükle katılabildi. 30 Ekim 1757'de öldü; bazı Batı kaynakları uyluğundaki bir uru aldırdığı ameliyattan sonra öldüğünü yazar. Nuruosmaniye'deki türbesi yerine Yeni Cami'deki Turhan Valide Sultan türbesine gömüldü. Yerine amcazadesi, III. Ahmed'in oğlu III. Mustafa geçti.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Osman III” (Fikret Sarıcaoğlu); Vak'anüvis Hâkim Mehmed Efendi, Şem'danizade, Ruzmerre kayıtları ve Başbakanlık Osmanlı Arşivi belgeleri bu maddenin başlıca kaynaklarıdır.

O sırada dünyada

Çağdaş hükümdarlar

  • XV. LouisFransa Kralı · 1715–1774XIV. Louis'nin halefi; Yedi Yıl Savaşı'nda sömürgelerin çoğunu yitirdi
  • Maria TheresiaAvusturya Arşidüşesi, Macaristan ve Bohemya Kraliçesi · 1740–1780Habsburg hükümdarı; kapsamlı idari reformlarıyla tanınır
  • II. Friedrich (Büyük Friedrich)Prusya Kralı · 1740–1786Silezya'yı aldı; Prusya'yı Avrupa'nın büyük güçlerinden biri yaptı
  • Yelizaveta PetrovnaRusya İmparatoriçesi · 1741–1762I. Petro'nun kızı; 1741'de bir saray darbesiyle tahta çıktı
  • II. GeorgeBüyük Britanya Kralı · 1727–1760Hannover hanedanından ikinci İngiliz kral; aynı zamanda Hannover elektörü
  • Ahmed Şah DürraniAfgan Hükümdarı (Dürrani hanedanı) · 1747–1772Modern Afganistan devletinin kurucusu sayılır
  • QianlongÇin İmparatoru (Qing hanedanı) · 1735–1796Qing hanedanının dördüncü imparatoru; altmış yıl hüküm sürdü

Dünyada neler oluyordu?

  1. 1754
    Kuzey Amerika'da Britanya ile Fransa arasında Fransız ve Kızılderili Savaşı başladı (1754–1763).
  2. 1755
    Samuel Johnson'ın iki ciltlik İngilizce sözlüğü Londra'da yayımlandı.
  3. 1755
    1 Kasım'daki Lizbon depremi ve tsunamisi şehrin yaklaşık üçte ikisini yıktı; on binlerce kişi öldü.
  4. 1756
    Fransa ile Avusturya'nın ittifakının ardından II. Friedrich Saksonya'ya girdi ve Yedi Yıl Savaşı başladı.
  5. 1757
    Robert Clive, Plassey'de Bengal Nevvabı'nı yendi; bu zafer Britanya'nın Hindistan'daki üstünlüğünün başlangıcı sayılır.

Kaynaklar: britannica.com [1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] [11] [12]

Ailesi

BabasıII. Mustafa
AnnesiŞehsuvar Sultan
EşleriFerhunde Kadın, Leyla Kadın
ÇocuklarıÇocuğu olmadı

Önemli işleri

Antlaşmalar

Kayda geçen yok.

Sadrazamları (veziriazamlar)

AdGöreve gelişAyrılışSüre
Köse Bahir Mustafa Paşa1 Temmuz 175216 Şubat 17552 yıl, 230 gün
Hekimoğlu Ali Paşa (3. kez)15 Şubat 175518 Mayıs 175592 gün
Naili Abdullah Paşa18 Mayıs 175524 Ağustos 175598 gün
Bıyıklı Ali Paşa24 Ağustos 175525 Ekim 175562 gün
Yirmisekizçelebizade Mehmed Said Paşa25 Ekim 17551 Nisan 1756159 gün
Köse Bahir Mustafa Paşa (2. kez)1 Nisan 175612 Ocak 1757286 gün
Koca Ragıb Paşa28 Şubat 17578 Nisan 17636 yıl, 39 gün

Ölümü

1757'de Topkapı Sarayı'nda inme sonucu öldü.

Toprak değişimi

Bu dönemde el değiştiren topraklar ve onları getiren savaş ya da antlaşmalar haritada görülebilir: III. Osman dönemi haritası.

Atıf: Padişahlar Atlası, “III. Osman Dönemi: Harita, Savaşlar ve Fetihler (1754–1757)”, https://padisahlaratlasi.com/padisah/iii-osman/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları

Bu sayfadaki terimler: Sadrazam · Kafes

Bu dönemin sadrazamları: Hekimoğlu Ali Paşa · Koca Ragıb Paşa

Bu dönemin eserleri: Mahmutpaşa Camii · Nuruosmaniye Külliyesi · Süleymaniye Medresesi (Tunus)

Bizi takip edin: YouTubeInstagramTikTok