TRENDEFRARPadişahlar Atlası · 32 / 39 · padişah

IV. Mustafa portresi

Döneminde yapılmış portre — Konstantin Kapıdağlı'ya atfedilir

IV. Mustafa

Paylaş: WhatsApp · X

Doğum 1779 · Ölüm 1808 · Saltanat 1807–1808 (1 yıl) · Tahta çıkış 1807, 28 yaşında · Saltanatın sonu: Tahttan indirildi (hal') · Başkent: İstanbul

Tuğrası
IV. Mustafa tuğrası

Bir yıllık saltanatı, III. Selim'in reformlarının geri alındığı aradır. Tahta ayaklanmayla çıktı, ayaklanmayla indi ve idam edildi — ocak vesayetinin en çıplak örneği.

Haritada IV. Mustafa dönemini aç

▶ Bu padişahın 1 dakikalık videosu: YouTube · Instagram · TikTok

İlginç bilgi

Yalnızca bir yıl (1807–1808) tahtta kaldı. Alemdar Mustafa Paşa saraya yürüyünce tahttan indirildi ve 17 Kasım 1808’de kardeşi II. Mahmud’un emriyle boğularak öldürüldü.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “MUSTAFA IV” maddesi

Hayatı

Şehzadeliği

Mustafa 8 Eylül 1779'da doğdu. Babası I. Abdülhamid, annesi Ayşe Sineperver Sultan'dır. Sarayda klasik eğitim aldı; kardeşi Mahmud ile birlikte babasının şehirdeki teftiş gezilerine katılarak saray dışındaki dünyayı tanımaya çalıştı. Babası ölünce tahta çıkan amcazadesi III. Selim'in çocuğu olmadığı için ondan şefkat gördü ve görece rahat bir şehzadelik geçirdi.

Ancak TDV maddesine göre Mustafa, şehzadeliğinden beri Selim'e karşı yürütülen muhalefetin içindeydi. Kız kardeşi Esma Sultan dahil yakınları, özellikle yeniçeriler arasında onun tahta çıkması için çalıştı.

Kabakçı isyanıyla tahta

III. Selim'in Nizam-ı Cedid reformları yeniçeri ve ulema muhalefetiyle karşılaştı. Mayıs 1807'de çıkan Kabakçı Mustafa isyanı sonunda Selim tahttan indirildi ve Mustafa 29 Mayıs 1807'de padişah oldu. İsyanı düzenleyen Kaymakam Köse Musa Paşa, Şeyhülislam Topal Ataullah Efendi ve Kabakçı Mustafa devlet işlerine karışıp istediklerini zorla yaptırdılar ve bunun önüne geçilemedi.

TDV maddesine göre IV. Mustafa'nın kısa saltanatı, kısa sürede Selim'in tahttan indirilmesine pişman olunacak kadar büyük bir kargaşa, asayişsizlik ve reformcularla karşıtları arasında amansız bir mücadele içinde geçti. 1806'da başlayan Rus savaşı sürüyordu; cephedeki orduya da isyan yayıldı, yeniçeriler sadrazamı kovaladı. Ağustos 1807'de Ruslarla yapılan mütareke, iç hesaplaşmalara zaman kazandırmaktan öteye geçmedi.

Alemdar Mustafa Paşa ve 28 Temmuz 1808

Selim'i yeniden tahta çıkarmak isteyen eski devlet adamları Rusçuk ayanı Alemdar Mustafa Paşa'nın çevresinde toplandı. Alemdar 19 Temmuz 1808'de ordusuyla İstanbul'a geldi, Kabakçı Mustafa'yı öldürttü ve Ataullah Efendi'yi görevden aldırdı. Ardından Babıali'yi basıp sadrazamı tutukladı ve Selim'i tahta çıkarmak için saraya yürüdü.

Mustafa saray kapılarını kapattırdı ve amcazadesi Selim ile kardeşi Mahmud'un öldürülmesini emretti. Selim öldürüldü; Mahmud ise yaralı olarak kurtuldu ve hanedanın hayattaki son erkek üyesi olarak 28 Temmuz 1808'de tahta çıkarıldı. Bir rivayete göre Mahmud'a Mustafa'nın kendisi de saldırmıştı. Tahttan indirildiğini kabullenmeyen Mustafa'nın “Ben tahttan inmedim, Mahmud'u kim çıkarttı?” diye söylendiği aktarılır.

Ölümü ve değerlendirme

Saraydaki dairesine kapatılan Mustafa, yeniden tahta çıkmak için dışarıya haber göndermekten vazgeçmedi. Üç ay sonra Alemdar Mustafa Paşa yeniçerilerin baskınıyla öldürülüp isyancılar saraya yürümek isteyince, kardeşi II. Mahmud'un emriyle 17 Kasım 1808'de boğduruldu. Cenazesi törenle kaldırılıp Bahçekapı'da babası I. Abdülhamid'in türbesine gömüldü.

Tarihçilerin çoğu onu reform düşmanı olarak mahkûm eder. TDV maddesi ise Mustafa'nın, yenilikler hakkındaki gerçek düşüncelerini gösterecek bir iş yapmasına fırsat bulamadan tahttan indirildiğini, bu yüzden amcazadesinin ya da kardeşinin yolunu izleyip izlemeyeceği sorusuna kesin bir cevap verilemeyeceğini ve hakkındaki olumsuz yargının düzeltilmeye muhtaç olduğunu belirtir.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Mustafa IV” (Kemal Beydilli); Mustafa Necib, Cabi Ömer Efendi, Cevdet Paşa ve Feridun M. Emecen'in incelemesi bu maddenin başlıca kaynaklarıdır.

O sırada dünyada

Çağdaş hükümdarlar

  • I. NapolyonFransızların İmparatoru · 1804–1815Gücünün doruğunda Avrupa'nın büyük kısmına hükmeden imparator
  • I. AleksandrRusya İmparatoru · 1801–1825Napolyon'la dönem dönem savaşıp dönem dönem anlaşan çar
  • III. GeorgeBüyük Britanya ve İrlanda Kralı · 1760–1820Napolyon'a karşı direnen Britanya'nın uzun ömürlü kralı
  • I. FranzAvusturya İmparatoru · 1804–1835Kutsal Roma-Germen imparatorluğunun son hükümdarı; Avusturya imparatorluğunun ilki
  • Feth Ali Şahİran Şahı (Kaçar hanedanı) · 1797–1834Fransa, Britanya ve Rusya rekabeti ortasında kalan Kaçar şahı
  • JiaqingÇin İmparatoru (Qing hanedanı) · 1796–1820Yolsuzluk ve korsanlıkla mücadele eden Qing imparatoru
  • Thomas JeffersonABD Başkanı · 1801–1809Louisiana'yı satın alarak ülke topraklarını iki katına çıkaran başkan

Dünyada neler oluyordu?

  1. 1807
    Britanya Parlamentosu, imparatorlukta köle ticaretini yasaklayan yasayı kabul etti.
  2. 1807
    Robert Fulton'ın buharlı gemisi Clermont, Hudson Nehri'nde New York'tan Albany'ye ilk seferini yaptı.
  3. 1807
    Napolyon'un işgali üzerine Portekiz kraliyet ailesi Brezilya'ya yelken açtı; Rio de Janeiro yönetim merkezi oldu.
  4. 1808
    Madrid halkı 2 Mayıs'ta Fransız işgaline karşı ayaklandı; İspanya Bağımsızlık Savaşı başladı.
  5. 1808
    Beethoven'ın Beşinci Senfonisi Viyana'da ilk kez seslendirildi.

Kaynaklar: britannica.com [1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] [11] [12] · history.com [1]

Ailesi

BabasıI. Abdülhamid
AnnesiAyşe Sineperver Sultan
EşleriDilpezir Kadın, Seyyare Kadın, Peykidil Kadın
ÇocuklarıEmine Sultan (küçük yaşta öldü)

Önemli işleri

Antlaşmalar

Kayda geçen yok.

Sadrazamları (veziriazamlar)

AdGöreve gelişAyrılışSüre
İbrahim Hilmi Paşa14 Eylül 18063 Haziran 1807262 gün
Çelebi Mustafa Paşa19 Haziran 180728 Temmuz 18081 yıl, 39 gün

Savaşları ve antlaşmaları

YılOlaySonuç / taraflar
1807Deniz savaşı: Limni (Aynaroz)Osmanlı donanması ağır yenildi: 3 kalyon, 3 firkateyn ve 2 küçük gemi kaybedildi
1808İsyan: Alemdar'ın İstanbul'a yürüyüşü (Rusçuk Yaranı)III. Selim sarayda öldürüldü; IV. Mustafa tahttan indirildi, II. Mahmud tahta çıktı ve Alemdar sadrazam oldu (28 Temmuz 1808)

Ayrıntılı bilgi kutuları sitedeki “Savaşlar ve Antlaşmalar” sekmesindedir; kaynak TDV İslâm Ansiklopedisi.

Ölümü

1808'de tahttan indirildi; Alemdar Vakası'nın ardından aynı yıl Topkapı Sarayı'nda idam edildi.

Toprak değişimi

Bu dönemde el değiştiren topraklar ve onları getiren savaş ya da antlaşmalar haritada görülebilir: IV. Mustafa dönemi haritası.

Atıf: Padişahlar Atlası, “IV. Mustafa Dönemi: Harita, Savaşlar ve Fetihler (1807–1808)”, https://padisahlaratlasi.com/padisah/iv-mustafa/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları

Bu dönemin sadrazamları: Alemdar Mustafa Paşa

Bizi takip edin: YouTubeInstagramTikTok