TRENDEFRARPadişahlar Atlası · 34 / 39 · padişah

I. Abdülmecid portresi

Döneminde yapılmış portre — 19. yy ortası

I. Abdülmecid

Paylaş: WhatsApp · X

Doğum 1823 · Ölüm 1861 · Saltanat 1839–1861 (22 yıl) · Tahta çıkış 1839, 16 yaşında · Saltanatın sonu: Görevdeyken öldü · Başkent: İstanbul

Tuğrası
I. Abdülmecid tuğrası

Tanzimat'ın padişahı: hukuk önünde eşitlik, modern kanunlar, telgraf, demiryolu ve üniversite kararı onun dönemindedir. Kırım Harbi kazanıldı, toprak kaybedilmedi; ama ilk dış borç da aynı dönemde alındı ve mali bağımlılık başladı.

Haritada I. Abdülmecid dönemini aç

▶ Bu padişahın 1 dakikalık videosu: YouTube · Instagram · TikTok

İlginç bilgi

Avrupalı bir prens gibi yetiştirildi; Fransızca okuyup konuşabiliyor, Batı musikisine ilgi duyuyordu. 1839’da on altı yaşında tahta çıktı; Dolmabahçe Sarayı (1856) ve Küçüksu Kasrı (1857) onun döneminde yapıldı.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “ABDÜLMECİD” maddesi

◆ Osmanlı arması onun döneminde, 1857'de kabul edildi. Osmanlı armasını parça parça, üç boyutlu inceleyin →

Hayatı

Avrupalı bir prens gibi

Abdülmecid 25 Nisan 1823'te İstanbul'da doğdu. Babası II. Mahmud, annesi Bezmialem Valide Sultan'dır. Eğitimine özen gösterildi ve TDV maddesinin deyişiyle “tıpkı Avrupalı bir prens gibi” yetiştirildi. Konuşacak ve okuduğunu anlayacak kadar iyi Fransızca öğrendi; Avrupa'daki gelişmeleri yakından izler, tanıştığı yabancılarla çeşitli konuları tartışırdı. Batı musikisine ve yaşam tarzına hayrandı.

Babası 28 Haziran 1839'da ölünce, 1 Temmuz 1839'da on altı yaşında tahta çıktı. Devlet en zor günlerinden birini yaşıyordu: Nizip'te ordu Mısır kuvvetlerine yenilmiş, Kaptanıderya Ahmed Fevzi Paşa donanmayı Mısır'a götürüp Mehmed Ali Paşa'ya teslim etmişti. Deneyimsiz olduğunu bilen genç padişah, devlet büyüklerine onların öğütlerini dinleyeceğine dair söz verdi.

Tanzimat Fermanı

Londra ve Paris'te temaslarda bulunan Hariciye Nazırı Mustafa Reşid Paşa hemen İstanbul'a döndü. Mısır meselesinde Avrupa'nın desteğini kazanmak için onları memnun edecek bir reform programının ilan edilmesine genç padişahı razı etti. Mustafa Reşid Paşa'nın hazırladığı Gülhane Hatt-ı Hümayunu, yani Tanzimat Fermanı, 3 Kasım 1839'da bütün cemaat liderlerinin ve yabancı elçilerin önünde okundu. Ferman can, mal ve namus güvenliğini, vergilerin adil toplanmasını ve düzenli askerlik usulünü vaat ediyordu. TDV maddesine göre bununla Osmanlı tarihinde yeni bir dönem başladı; ama devlet bir bakıma Avrupa devletlerinin vesayeti altına da girdi.

Mısır meselesi, Fransa dışarıda bırakılarak İngiltere, Rusya, Avusturya ve Prusya arasında imzalanan 15 Temmuz 1840 Londra Antlaşması'yla çözüldü: Mısır valiliği babadan oğula geçmek üzere Mehmed Ali Paşa'ya bırakıldı, işgal ettiği topraklar ve Osmanlı donanması geri alındı. 13 Temmuz 1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi ile Boğazlar barış zamanında savaş gemilerine kapatıldı. 1848 ihtilallerinden sonra Avusturya'ya karşı bağımsızlık mücadelesi veren Macar milliyetçileri Osmanlı topraklarına sığındı; Abdülmecid, Avusturya ve Rusya'nın savaş tehditlerine rağmen mültecileri geri vermedi ve bu tutum Avrupa'da Osmanlı lehine büyük yankı uyandırdı.

Tanzimat'la birlikte devlet teşkilatı da yeniden kuruldu. Eğitim işleri için 1845'te Meclis-i Maarif-i Umumiyye, ilk ve orta öğretim için 1847'de Mekatib-i Umumiyye Nezareti oluşturuldu; 1857'de Maarif Nezareti kuruldu. Müslüman ve gayrimüslim üyelerin birlikte görev yaptığı nizamiye mahkemeleri açıldı; Batı'dan tercüme ve uyarlama yoluyla 1840'ta ceza kanunu, 1850'de ticaret kanunu ve 6 Haziran 1858'de arazi kanunu çıkarıldı. Bakanlardan oluşan Meclis-i Vükela'nın önemi arttı ve memurların devlete sadakat yemini etmesi usulü getirildi.

Kırım Savaşı ve Islahat Fermanı

Rusya, Osmanlı Ortodokslarının koruyuculuğunu isteyip reddedilince Eflak ve Boğdan'ı işgal etti; 4 Ekim 1853'te Rusya'ya savaş ilan edildi. Kırım Savaşı denen bu savaşta İngiltere, Fransa ve Piyemonte Osmanlı'nın yanında yer aldı. Savaşın ağır masrafları için 24 Ağustos 1854'te ilk kez dışarıdan borç alındı; bunu başka borçlar izledi.

Avrupa devletleri, Paris Kongresi başlamadan önce Tanzimat'ı tamamlayan bir ıslahat fermanı ilan ettirdi (18 Şubat 1856). 30 Mart 1856 Paris Antlaşması ile savaş sona erdi ve Osmanlı Devleti Avrupa devletler topluluğuna dahil edildi. Bu dönemde Abdülmecid, Kraliçe Victoria'nın isteğiyle hazırlanan Osmanlı armasını 1857'de birkaç küçük değişiklikle kabul etti. Bir padişah olarak ilk kez Fransız elçiliğine gidip ziyaret iade etti ve ilk kez yabancı bir hükümdarın nişanını, III. Napolyon'un Légion d'Honneur nişanını kabul etti.

Okullar, saraylar ve borçlar

Abdülmecid döneminde eğitimde büyük adımlar atıldı: rüşdiyeler açıldı, 1848'de ilk öğretmen okulu (Darülmuallimin) kuruldu, 1858'de İstanbul'da ilk kız rüşdiyesi açıldı. Ziraat, Orman ve Telgraf mektepleri ile Ebe Mektebi kuruldu; 1851'de ilk bilim akademisi sayılan Encümen-i Daniş toplandı. Darülfünun (üniversite) açma girişimi ise başarılı olamadı.

Dışarıdan alınan borçların bir bölümüyle saraylar ve köşkler yaptırıldı: Dolmabahçe Sarayı (1856), Beykoz Kasrı (1855), Küçüksu Kasrı (1857). Küçük Mecidiye (1849) ve Teşvikiye (1854) camileri de dönemin önemli yapılarıdır; annesi Bezmialem Valide Sultan 1845'te Gureba Hastanesi'ni yaptırdı, aynı yıl yeni Galata Köprüsü hizmete girdi. 1848'den itibaren Osmanlı maliyesi sürekli bunalımlar dönemine girdi. 1859'da padişahı tahttan indirip yerine Abdülaziz'i getirmeyi amaçlayan “Kuleli vakası” başlamadan bastırıldı.

Ölümü

Abdülmecid de babası gibi tüberküloza yakalandı ve 25 Haziran 1861'de, henüz otuz sekiz yaşındayken Ihlamur Köşkü'nde öldü. Yavuz Sultan Selim Türbesi'nin yanına gömüldü. Yerine kardeşi Abdülaziz geçti. Oğullarından V. Murad, II. Abdülhamid, V. Mehmed Reşad ve VI. Mehmed Vahdeddin sonradan padişah oldu; Osmanlı tahtına çıkan son dört padişah onun oğullarıdır.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Abdülmecid” (Cevdet Küçük); Lutfi Efendi, Cevdet Paşa'nın Tezakir'i ve Maruzat'ı ile Osmanlı arşiv belgeleri bu maddenin başlıca kaynaklarıdır. Arma bilgisi: Selman Can, Türklük Bilgisi Araştırmaları 24 (2000).

O sırada dünyada

Çağdaş hükümdarlar

  • VictoriaBirleşik Krallık Kraliçesi · 1837–1901Britanya'nın dünya gücü olarak zirveye çıktığı dönemin kraliçesi
  • I. NikolaRusya İmparatoru · 1825–1855Otuz yıl boyunca sıkı bir mutlakiyetle hüküm süren çar
  • II. AleksandrRusya İmparatoru · 1855–18811861'de serfliği kaldıran reformcu çar
  • III. NapolyonFransızların İmparatoru · 1852–1870I. Napolyon'un yeğeni; İkinci İmparatorluğu kuran hükümdar
  • Franz JosephAvusturya İmparatoru · 1848–19161848 devrimleri sırasında tahta çıkan Habsburg imparatoru
  • Nasıreddin Şahİran Şahı (Kaçar hanedanı) · 1848–1896Telgraf, posta ve Batı tarzı okulu İran'a getiren Kaçar şahı
  • XianfengÇin İmparatoru (Qing hanedanı) · 1850–1861Taiping isyanı ve İngiliz-Fransız baskısıyla sarsılan Qing imparatoru

Dünyada neler oluyordu?

  1. 1848
    Avrupa'da 1848 devrimleri: Paris, Viyana, Berlin ve İtalyan şehirlerinde halk ayaklanmaları patlak verdi.
  2. 1851
    Londra'da Kristal Saray'da ilk modern dünya fuarı sayılan Büyük Sergi açıldı.
  3. 1853
    ABD'li Komodor Matthew Perry'nin gemileri Japonya'ya geldi; ülke dış ticarete açılmaya zorlandı.
  4. 1857
    Hindistan'da Meerut'ta başlayan büyük isyan, Britanya yönetimine karşı geniş bölgelere yayıldı.
  5. 1859
    Charles Darwin, doğal seçilimle evrim kuramını ortaya koyan Türlerin Kökeni'ni yayımladı.
  6. 1861
    Rusya'da II. Aleksandr'ın fermanıyla serflik kaldırıldı.

Kaynaklar: britannica.com [1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] [11] [12] [13]

Ailesi

BabasıII. Mahmud
AnnesiBezmialem Sultan
EşleriServetseza Kadın, Tirimüjgan Kadın, Rahime Perestu Kadın, Şevkefza Kadın, Gülcemal Kadın, Düzdidil Kadın (çok sayıda)
ÇocuklarıV. Murad, II. Abdülhamid, V. Mehmed (Reşad), VI. Mehmed (Vahdeddin), Cemile Sultan, Refia Sultan, Fatma Sultan (çok sayıda)

Önemli işleri

Antlaşmalar

Sadrazamları (veziriazamlar)

AdGöreve gelişAyrılışSüre
Mehmed Emin Rauf Paşa (2. kez)18 Şubat 18332 Temmuz 18396 yıl, 134 gün
Koca Hüsrev Mehmed Paşa2 Temmuz 18398 Haziran 1840342 gün
Mehmed Emin Rauf Paşa (3. kez)8 Haziran 18404 Aralık 18411 yıl, 179 gün
Topal İzzet Mehmed Paşa (2. kez)5 Aralık 184130 Ağustos 1842268 gün
Mehmed Emin Rauf Paşa (4. kez)30 Ağustos 184228 Eylül 18464 yıl, 29 gün
Mustafa Reşid Paşa28 Eylül 184628 Nisan 18481 yıl, 213 gün
İbrahim Sarım Paşa30 Nisan 184812 Ağustos 1848104 gün
Mustafa Reşid Paşa (2. kez)12 Ağustos 184826 Ocak 18523 yıl, 167 gün
Mehmed Emin Rauf Paşa (5. kez)26 Ocak 18525 Mart 185239 gün
Mustafa Reşid Paşa (3. kez)5 Mart 18525 Ağustos 1852153 gün
Ali Paşa5 Ağustos 18523 Ekim 185259 gün
Damad Mehmed Ali Paşa3 Ekim 185214 Mayıs 1853223 gün
Mustafa Naili Paşa15 Mayıs 185329 Mayıs 18541 yıl, 14 gün
Kıbrıslı Mehmed Emin Paşa29 Mayıs 185423 Kasım 1854178 gün
Mustafa Reşid Paşa (4. kez)23 Kasım 18542 Mayıs 1855160 gün
Ali Paşa (2. kez)2 Mayıs 18551 Kasım 18561 yıl, 183 gün
Mustafa Reşid Paşa (5. kez)1 Kasım 18561 Ağustos 1857273 gün
Mustafa Naili Paşa (2. kez)2 Ağustos 185722 Ekim 185781 gün
Mustafa Reşid Paşa (6. kez)22 Ekim 18577 Ocak 185877 gün
Ali Paşa (3. kez)11 Ocak 185818 Ekim 18591 yıl, 280 gün
Kıbrıslı Mehmed Emin Paşa (2. kez)18 Ekim 185923 Aralık 185966 gün
Mütercim Mehmed Rüşdü Paşa24 Aralık 185927 Mayıs 1860155 gün
Kıbrıslı Mehmed Emin Paşa (3. kez)28 Mayıs 18606 Ağustos 18611 yıl, 70 gün

Savaşları ve antlaşmaları

YılOlaySonuç / taraflar
1841Antlaşma: Londra Boğazlar SözleşmesiOsmanlı İmparatorluğu, Birleşik Krallık, Fransa, Rus İmparatorluğu
1847Antlaşma: İkinci Erzurum AntlaşmasıOsmanlı Devleti, Kaçarlar (İran)
1852Savaş: Karadağ seferleri (1852–1862)1853'te eski sınırlara dönüldü; 1858'de Grahova yenilgisi; 1862'de Karadağ Osmanlı şartlarını kabul etti
1853Deniz savaşı: Sinop BaskınıLimandaki Osmanlı filosu ağır kayba uğradı: on iki gemi battı, 2000'in üzerinde şehid
1854Kuşatma: Silistre müdafaası (1854)Rus kuşatması başarısız oldu; şehir savunuldu
1855Kuşatma: Sivastopol KuşatmasıSivastopol müttefiklerin eline geçti; barış görüşmelerinin yolu açıldı
1856Antlaşma: Paris AntlaşmasıBirleşik Krallık, Fransa, Osmanlı İmparatorluğu
1859İsyan: Kuleli Vakası (1859)Darbe girişimi ortaya çıkarıldı; idam cezaları müebbet kalebendliğe çevrildi

Ayrıntılı bilgi kutuları sitedeki “Savaşlar ve Antlaşmalar” sekmesindedir; kaynak TDV İslâm Ansiklopedisi.

Ölümü

1861'de otuz sekiz yaşında verem hastalığından öldü.

Toprak değişimi

Bu dönemde el değiştiren topraklar ve onları getiren savaş ya da antlaşmalar haritada görülebilir: I. Abdülmecid dönemi haritası.

Atıf: Padişahlar Atlası, “I. Abdülmecid Dönemi: Harita, Savaşlar ve Fetihler (1839–1861)”, https://padisahlaratlasi.com/padisah/i-abdulmecid/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları

Bu sayfadaki terimler: Ferman · Tanzimat

Bu dönemin sadrazamları: Mustafa Reşid Paşa · Ali Paşa

Bu dönemin eserleri: Ayasofya · Galata Mevlevihanesi · Yıldız Sarayı · Teşvikiye Camii · Mehmed Ali Paşa Camii · Dolmabahçe Camii · Küçük Mecidiye Camii · II. Mahmud Türbesi · Dolmabahçe Sarayı · Hırka-i Şerif Camii · Ihlamur Kasrı · Ortaköy Camii

Bu dönemin hanedan kadınları: Bezmialem Valide Sultan

Bu dönemin payitahtı: İstanbul

Devlet teşkilatı: Sadaret ve Babıali · Enderun ve saray teşkilatı · Tanzimat ve yönetimin yenileşmesi

Bizi takip edin: YouTubeInstagramTikTok