TRENDEFRARPadişahlar Atlası · 34 / 39 · padişah
Döneminde yapılmış portre — 19. yy ortası

Tanzimat'ın padişahı: hukuk önünde eşitlik, modern kanunlar, telgraf, demiryolu ve üniversite kararı onun dönemindedir. Kırım Harbi kazanıldı, toprak kaybedilmedi; ama ilk dış borç da aynı dönemde alındı ve mali bağımlılık başladı.
Haritada I. Abdülmecid dönemini aç▶ Bu padişahın 1 dakikalık videosu: YouTube · Instagram · TikTok
Avrupalı bir prens gibi yetiştirildi; Fransızca okuyup konuşabiliyor, Batı musikisine ilgi duyuyordu. 1839’da on altı yaşında tahta çıktı; Dolmabahçe Sarayı (1856) ve Küçüksu Kasrı (1857) onun döneminde yapıldı.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “ABDÜLMECİD” maddesi
◆ Osmanlı arması onun döneminde, 1857'de kabul edildi. Osmanlı armasını parça parça, üç boyutlu inceleyin →
Abdülmecid 25 Nisan 1823'te İstanbul'da doğdu. Babası II. Mahmud, annesi Bezmialem Valide Sultan'dır. Eğitimine özen gösterildi ve TDV maddesinin deyişiyle “tıpkı Avrupalı bir prens gibi” yetiştirildi. Konuşacak ve okuduğunu anlayacak kadar iyi Fransızca öğrendi; Avrupa'daki gelişmeleri yakından izler, tanıştığı yabancılarla çeşitli konuları tartışırdı. Batı musikisine ve yaşam tarzına hayrandı.
Babası 28 Haziran 1839'da ölünce, 1 Temmuz 1839'da on altı yaşında tahta çıktı. Devlet en zor günlerinden birini yaşıyordu: Nizip'te ordu Mısır kuvvetlerine yenilmiş, Kaptanıderya Ahmed Fevzi Paşa donanmayı Mısır'a götürüp Mehmed Ali Paşa'ya teslim etmişti. Deneyimsiz olduğunu bilen genç padişah, devlet büyüklerine onların öğütlerini dinleyeceğine dair söz verdi.
Londra ve Paris'te temaslarda bulunan Hariciye Nazırı Mustafa Reşid Paşa hemen İstanbul'a döndü. Mısır meselesinde Avrupa'nın desteğini kazanmak için onları memnun edecek bir reform programının ilan edilmesine genç padişahı razı etti. Mustafa Reşid Paşa'nın hazırladığı Gülhane Hatt-ı Hümayunu, yani Tanzimat Fermanı, 3 Kasım 1839'da bütün cemaat liderlerinin ve yabancı elçilerin önünde okundu. Ferman can, mal ve namus güvenliğini, vergilerin adil toplanmasını ve düzenli askerlik usulünü vaat ediyordu. TDV maddesine göre bununla Osmanlı tarihinde yeni bir dönem başladı; ama devlet bir bakıma Avrupa devletlerinin vesayeti altına da girdi.
Mısır meselesi, Fransa dışarıda bırakılarak İngiltere, Rusya, Avusturya ve Prusya arasında imzalanan 15 Temmuz 1840 Londra Antlaşması'yla çözüldü: Mısır valiliği babadan oğula geçmek üzere Mehmed Ali Paşa'ya bırakıldı, işgal ettiği topraklar ve Osmanlı donanması geri alındı. 13 Temmuz 1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi ile Boğazlar barış zamanında savaş gemilerine kapatıldı. 1848 ihtilallerinden sonra Avusturya'ya karşı bağımsızlık mücadelesi veren Macar milliyetçileri Osmanlı topraklarına sığındı; Abdülmecid, Avusturya ve Rusya'nın savaş tehditlerine rağmen mültecileri geri vermedi ve bu tutum Avrupa'da Osmanlı lehine büyük yankı uyandırdı.
Tanzimat'la birlikte devlet teşkilatı da yeniden kuruldu. Eğitim işleri için 1845'te Meclis-i Maarif-i Umumiyye, ilk ve orta öğretim için 1847'de Mekatib-i Umumiyye Nezareti oluşturuldu; 1857'de Maarif Nezareti kuruldu. Müslüman ve gayrimüslim üyelerin birlikte görev yaptığı nizamiye mahkemeleri açıldı; Batı'dan tercüme ve uyarlama yoluyla 1840'ta ceza kanunu, 1850'de ticaret kanunu ve 6 Haziran 1858'de arazi kanunu çıkarıldı. Bakanlardan oluşan Meclis-i Vükela'nın önemi arttı ve memurların devlete sadakat yemini etmesi usulü getirildi.
Rusya, Osmanlı Ortodokslarının koruyuculuğunu isteyip reddedilince Eflak ve Boğdan'ı işgal etti; 4 Ekim 1853'te Rusya'ya savaş ilan edildi. Kırım Savaşı denen bu savaşta İngiltere, Fransa ve Piyemonte Osmanlı'nın yanında yer aldı. Savaşın ağır masrafları için 24 Ağustos 1854'te ilk kez dışarıdan borç alındı; bunu başka borçlar izledi.
Avrupa devletleri, Paris Kongresi başlamadan önce Tanzimat'ı tamamlayan bir ıslahat fermanı ilan ettirdi (18 Şubat 1856). 30 Mart 1856 Paris Antlaşması ile savaş sona erdi ve Osmanlı Devleti Avrupa devletler topluluğuna dahil edildi. Bu dönemde Abdülmecid, Kraliçe Victoria'nın isteğiyle hazırlanan Osmanlı armasını 1857'de birkaç küçük değişiklikle kabul etti. Bir padişah olarak ilk kez Fransız elçiliğine gidip ziyaret iade etti ve ilk kez yabancı bir hükümdarın nişanını, III. Napolyon'un Légion d'Honneur nişanını kabul etti.
Abdülmecid döneminde eğitimde büyük adımlar atıldı: rüşdiyeler açıldı, 1848'de ilk öğretmen okulu (Darülmuallimin) kuruldu, 1858'de İstanbul'da ilk kız rüşdiyesi açıldı. Ziraat, Orman ve Telgraf mektepleri ile Ebe Mektebi kuruldu; 1851'de ilk bilim akademisi sayılan Encümen-i Daniş toplandı. Darülfünun (üniversite) açma girişimi ise başarılı olamadı.
Dışarıdan alınan borçların bir bölümüyle saraylar ve köşkler yaptırıldı: Dolmabahçe Sarayı (1856), Beykoz Kasrı (1855), Küçüksu Kasrı (1857). Küçük Mecidiye (1849) ve Teşvikiye (1854) camileri de dönemin önemli yapılarıdır; annesi Bezmialem Valide Sultan 1845'te Gureba Hastanesi'ni yaptırdı, aynı yıl yeni Galata Köprüsü hizmete girdi. 1848'den itibaren Osmanlı maliyesi sürekli bunalımlar dönemine girdi. 1859'da padişahı tahttan indirip yerine Abdülaziz'i getirmeyi amaçlayan “Kuleli vakası” başlamadan bastırıldı.
Abdülmecid de babası gibi tüberküloza yakalandı ve 25 Haziran 1861'de, henüz otuz sekiz yaşındayken Ihlamur Köşkü'nde öldü. Yavuz Sultan Selim Türbesi'nin yanına gömüldü. Yerine kardeşi Abdülaziz geçti. Oğullarından V. Murad, II. Abdülhamid, V. Mehmed Reşad ve VI. Mehmed Vahdeddin sonradan padişah oldu; Osmanlı tahtına çıkan son dört padişah onun oğullarıdır.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Abdülmecid” (Cevdet Küçük); Lutfi Efendi, Cevdet Paşa'nın Tezakir'i ve Maruzat'ı ile Osmanlı arşiv belgeleri bu maddenin başlıca kaynaklarıdır. Arma bilgisi: Selman Can, Türklük Bilgisi Araştırmaları 24 (2000).
Kaynaklar: britannica.com [1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] [11] [12] [13]
| Babası | II. Mahmud |
|---|---|
| Annesi | Bezmialem Sultan |
| Eşleri | Servetseza Kadın, Tirimüjgan Kadın, Rahime Perestu Kadın, Şevkefza Kadın, Gülcemal Kadın, Düzdidil Kadın (çok sayıda) |
| Çocukları | V. Murad, II. Abdülhamid, V. Mehmed (Reşad), VI. Mehmed (Vahdeddin), Cemile Sultan, Refia Sultan, Fatma Sultan (çok sayıda) |
| Ad | Göreve geliş | Ayrılış | Süre |
|---|---|---|---|
| Mehmed Emin Rauf Paşa (2. kez) | 18 Şubat 1833 | 2 Temmuz 1839 | 6 yıl, 134 gün |
| Koca Hüsrev Mehmed Paşa | 2 Temmuz 1839 | 8 Haziran 1840 | 342 gün |
| Mehmed Emin Rauf Paşa (3. kez) | 8 Haziran 1840 | 4 Aralık 1841 | 1 yıl, 179 gün |
| Topal İzzet Mehmed Paşa (2. kez) | 5 Aralık 1841 | 30 Ağustos 1842 | 268 gün |
| Mehmed Emin Rauf Paşa (4. kez) | 30 Ağustos 1842 | 28 Eylül 1846 | 4 yıl, 29 gün |
| Mustafa Reşid Paşa | 28 Eylül 1846 | 28 Nisan 1848 | 1 yıl, 213 gün |
| İbrahim Sarım Paşa | 30 Nisan 1848 | 12 Ağustos 1848 | 104 gün |
| Mustafa Reşid Paşa (2. kez) | 12 Ağustos 1848 | 26 Ocak 1852 | 3 yıl, 167 gün |
| Mehmed Emin Rauf Paşa (5. kez) | 26 Ocak 1852 | 5 Mart 1852 | 39 gün |
| Mustafa Reşid Paşa (3. kez) | 5 Mart 1852 | 5 Ağustos 1852 | 153 gün |
| Ali Paşa | 5 Ağustos 1852 | 3 Ekim 1852 | 59 gün |
| Damad Mehmed Ali Paşa | 3 Ekim 1852 | 14 Mayıs 1853 | 223 gün |
| Mustafa Naili Paşa | 15 Mayıs 1853 | 29 Mayıs 1854 | 1 yıl, 14 gün |
| Kıbrıslı Mehmed Emin Paşa | 29 Mayıs 1854 | 23 Kasım 1854 | 178 gün |
| Mustafa Reşid Paşa (4. kez) | 23 Kasım 1854 | 2 Mayıs 1855 | 160 gün |
| Ali Paşa (2. kez) | 2 Mayıs 1855 | 1 Kasım 1856 | 1 yıl, 183 gün |
| Mustafa Reşid Paşa (5. kez) | 1 Kasım 1856 | 1 Ağustos 1857 | 273 gün |
| Mustafa Naili Paşa (2. kez) | 2 Ağustos 1857 | 22 Ekim 1857 | 81 gün |
| Mustafa Reşid Paşa (6. kez) | 22 Ekim 1857 | 7 Ocak 1858 | 77 gün |
| Ali Paşa (3. kez) | 11 Ocak 1858 | 18 Ekim 1859 | 1 yıl, 280 gün |
| Kıbrıslı Mehmed Emin Paşa (2. kez) | 18 Ekim 1859 | 23 Aralık 1859 | 66 gün |
| Mütercim Mehmed Rüşdü Paşa | 24 Aralık 1859 | 27 Mayıs 1860 | 155 gün |
| Kıbrıslı Mehmed Emin Paşa (3. kez) | 28 Mayıs 1860 | 6 Ağustos 1861 | 1 yıl, 70 gün |
| Yıl | Olay | Sonuç / taraflar |
|---|---|---|
| 1841 | Antlaşma: Londra Boğazlar Sözleşmesi | Osmanlı İmparatorluğu, Birleşik Krallık, Fransa, Rus İmparatorluğu |
| 1847 | Antlaşma: İkinci Erzurum Antlaşması | Osmanlı Devleti, Kaçarlar (İran) |
| 1852 | Savaş: Karadağ seferleri (1852–1862) | 1853'te eski sınırlara dönüldü; 1858'de Grahova yenilgisi; 1862'de Karadağ Osmanlı şartlarını kabul etti |
| 1853 | Deniz savaşı: Sinop Baskını | Limandaki Osmanlı filosu ağır kayba uğradı: on iki gemi battı, 2000'in üzerinde şehid |
| 1854 | Kuşatma: Silistre müdafaası (1854) | Rus kuşatması başarısız oldu; şehir savunuldu |
| 1855 | Kuşatma: Sivastopol Kuşatması | Sivastopol müttefiklerin eline geçti; barış görüşmelerinin yolu açıldı |
| 1856 | Antlaşma: Paris Antlaşması | Birleşik Krallık, Fransa, Osmanlı İmparatorluğu |
| 1859 | İsyan: Kuleli Vakası (1859) | Darbe girişimi ortaya çıkarıldı; idam cezaları müebbet kalebendliğe çevrildi |
Ayrıntılı bilgi kutuları sitedeki “Savaşlar ve Antlaşmalar” sekmesindedir; kaynak TDV İslâm Ansiklopedisi.
1861'de otuz sekiz yaşında verem hastalığından öldü.
Bu dönemde el değiştiren topraklar ve onları getiren savaş ya da antlaşmalar haritada görülebilir: I. Abdülmecid dönemi haritası.
Atıf: Padişahlar Atlası, “I. Abdülmecid Dönemi: Harita, Savaşlar ve Fetihler (1839–1861)”, https://padisahlaratlasi.com/padisah/i-abdulmecid/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları
Bu sayfadaki terimler: Ferman · Tanzimat
Bu dönemin sadrazamları: Mustafa Reşid Paşa · Ali Paşa
Bu dönemin eserleri: Ayasofya · Galata Mevlevihanesi · Yıldız Sarayı · Teşvikiye Camii · Mehmed Ali Paşa Camii · Dolmabahçe Camii · Küçük Mecidiye Camii · II. Mahmud Türbesi · Dolmabahçe Sarayı · Hırka-i Şerif Camii · Ihlamur Kasrı · Ortaköy Camii
Bu dönemin hanedan kadınları: Bezmialem Valide Sultan
Bu dönemin payitahtı: İstanbul
Devlet teşkilatı: Sadaret ve Babıali · Enderun ve saray teşkilatı · Tanzimat ve yönetimin yenileşmesi