TRENDEFRARPadişahlar Atlası · 22 / 39 · padişah
Temsilî portre (sonradan yapılmış) — ressamı ve tarihi belirsiz
Avcı

Devletin son büyük genişlemesi de, en ağır dönüşü de onun saltanatındadır. Köprülüler döneminde toparlanan devlet, II. Viyana Kuşatması'ndan sonra dört yılda Macaristan ve Erdel'i kaybetti.
Haritada IV. Mehmed dönemini aç▶ Bu padişahın 1 dakikalık videosu: YouTube · Instagram · TikTok
1648’de yedi yaşında tahta çıktı. Çocukken başlayan av merakı büyük bir tutkuya dönüştü; bu yüzden “Avcı” lakabıyla anılır.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “MEHMED IV” maddesi
Mehmed 2 Ocak 1642'de İstanbul'da doğdu. Babası Sultan İbrahim, annesi Hatice Turhan Sultan'dır. Ava olan tutkusu yüzünden “Avcı” lakabıyla anılır. Çocukluğunu sarayda geçirdi ve hünkâr imamları tarafından eğitildi.
Babasının dengesiz davranışları sürünce büyükannesi Kösem Sultan'ın, devlet adamlarının ve yeniçerilerin onayıyla 8 Ağustos 1648'de, yedi yaşındayken tahta çıkarıldı. Saltanatının ilk yılları, yönetimin büyükanne Kösem Sultan ile annesi Turhan Sultan arasında bölündüğü, kapıkulu ağalarının devleti avuçlarına aldığı bir kargaşa içinde geçti. 1648'de İbrahim'in öldürülmesini protesto eden sipahilerin ayaklanması (Sultan Ahmed Camii vakası) bunların ilkiydi.
Kösem Sultan, yeniçeri ağalarının desteğini alan genç rakibi Turhan Sultan'dan kurtulmak için Mehmed'i tahttan indirip kardeşi Süleyman'ı tahta çıkarmayı tasarladı; ama bunu gerçekleştiremeden 2 Eylül 1651'de saray ağaları tarafından öldürüldü. Turhan Sultan Valide Sultan olarak yönetimde söz sahibi oldu.
Hazinenin boşluğu ve maaşların ödenememesi yeni isyanlara yol açtı. 1652'de malî kararlarına kimsenin karışmaması şartıyla sadrazam yapılan Tarhuncu Ahmed Paşa gümrükleri, saray mutfağı ve tersane masraflarını denetleyerek israfı önlemeye ve bütçe açığını kapatmaya çalıştı; ama koyduğu yeni vergilerin yarattığı hoşnutsuzluk yüzünden Mart 1653'te öldürüldü. Mart 1656'da ayaklanan sipahi ve yeniçerilerin baskısıyla genç padişah, onların istediği saray ağalarını öldürtmek zorunda kaldı; cesetleri Sultanahmet Meydanı'ndaki bir çınara asıldı. Tarihlerde bu olaya “Çınar Vakası” ya da “Vak'a-i Vakvakıyye” denir. Girit'te Venedik ile süren savaş da Osmanlılar aleyhine gidiyordu; Venedik donanması Çanakkale Boğazı'nı abluka altına almıştı.
Bu bunalım, Mimar Kasım Ağa'nın önerisiyle ve Turhan Sultan'ın kabul ettiği bazı şartlarla 15 Eylül 1656'da sadrazamlığa getirilen Köprülü Mehmed Paşa ile aşıldı. Köprülü, devleti geniş yetkilerle ve sert yöntemlerle yeniden düzene soktu. Venedik donanması yenilerek Çanakkale Boğazı açıldı ve boğaz ağzındaki adalar geri alındı; Erdel meselesi Osmanlı lehine çözüldü, Abaza Hasan Paşa'nın Anadolu'daki büyük isyanı bastırıldı. 1660'taki büyük yangından sonra, altmış üç yıldır yarım kalan Yeni Cami Külliyesi'nin tamamlanmasına başlandı. 30 Ekim 1661'de onun tavsiyesiyle oğlu Fazıl Ahmed Paşa sadrazam oldu; TDV maddesi bu dönemi Osmanlı Devleti'nin yükseliş devrini hatırlatan bir dönem olarak tanımlar.
Fazıl Ahmed Paşa döneminde Uyvar fethedildi ve 1664'te Avusturya ile yirmi yıllık Vasvar Antlaşması imzalandı. 1669'da Kandiye'nin alınmasıyla yirmi beş yıldır süren Girit savaşı sona erdi. Padişah bu kuşatma sırasında Mora'da bekledi. 5 Haziran 1672'de görkemli bir törenle Lehistan seferine çıktı, Kamaniçe'nin kuşatmasına kıyafet değiştirip askerlerle birlikte katıldığı anlatılır; Bucaş Antlaşması ile Podolya Osmanlı'ya geçti. Atlasa göre Osmanlı Devleti 1683'te hâlâ 5 milyon km²'yi aşan son büyük genişliğindeydi.
Fazıl Ahmed Paşa'nın 1676'da ölümü üzerine Köprülü okulundan yetişen Merzifonlu Kara Mustafa Paşa sadrazam oldu. Ukrayna Kazakları yüzünden Rusya ile ilk Osmanlı-Rus savaşı çıktı; 1678 Çehrin seferinde padişah Tuna'yı geçmeyip Silistre'de avlanmayı tercih etti. Kara Mustafa Paşa büyük bir başarı için Viyana'yı hedef seçti; 1683'teki Viyana bozgunu Osmanlı tarihinde yeni ve çok zor bir dönemi başlattı.
Savaş; Avusturya, Lehistan, Venedik ve Rusya'nın katılmasıyla çok cepheli bir mücadeleye dönüştü. TDV maddesine göre IV. Mehmed bu olumsuzluklara rağmen av eğlencelerinden vazgeçmedi ve annesinin 1683'teki ölümünden sonra çevresindeki kişilerin etkisiyle yanlış kararlar aldı. 1686'da Budin düştü; halkın tepkisi üzerine avı bıraktığını ilan ettiyse de hakkındaki kanaat değişmedi. Ağustos 1687'deki Mohaç yenilgisinden sonra maaşları ödenmeyen ordu isyan edip İstanbul'a yürüdü ve IV. Mehmed 8 Kasım 1687'de tahttan indirildi; yerine kardeşi II. Süleyman geçti.
Tahttan indirildikten sonra sarayda gözetim altında yaşadı; II. Süleyman 1689'da Macaristan seferine çıkınca Edirne'ye götürüldü ve diğer kardeşi II. Ahmed'in saltanatını da gördü. 6 Ocak 1693'te çok sevdiği Edirne'de öldü. Naaşı İstanbul'a getirilip annesi Turhan Sultan'ın Yeni Cami yanındaki türbesine gömüldü.
Kırk yıla yakın saltanatıyla en uzun süre tahtta kalan padişahlardan biridir. Saltanatının büyük bölümünü geçirdiği Edirne onun döneminde eski parlak günlerini yaşadı; 1675'te burada düzenlettiği büyük düğün şenlikleriyle yakından ilgilendi. Döneminde besteci ve icracıların sayısı arttı; Hafız Post ve Buhurizade Mustafa Itri'nin bestelerinin bir kısmı günümüze ulaştı. TDV maddesi onu, Osmanlı tarihinin çok kritik bir döneminde hüküm süren ama devlet işlerinde etkili bir rol oynamayan bir padişah olarak değerlendirir; döneminin başarıları büyük ölçüde Köprülü sadrazamlarının eseriydi.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Mehmed IV” (Abdülkadir Özcan); Naima, Karaçelebizade, Abdi Paşa'nın Vekayi'namesi, Silahdar Fındıklılı Mehmed Ağa ve Defterdar Sarı Mehmed Paşa bu maddenin başlıca kaynaklarıdır.
Kaynaklar: britannica.com [1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] [11] [12] · iranicaonline.org [1]
| Babası | İbrahim |
|---|---|
| Annesi | Turhan Hatice Sultan |
| Eşleri | Emetullah Rabia Gülnuş Sultan, Afife Kadın |
| Çocukları | II. Mustafa, III. Ahmed, Hatice Sultan |
| Ad | Göreve geliş | Ayrılış | Süre |
|---|---|---|---|
| Sofu Mehmed Paşa | 7 Ağustos 1648 | 19 Mayıs 1649 | 285 gün |
| Kara Murad Paşa | 21 Mayıs 1649 | 5 Ağustos 1650 | 1 yıl, 76 gün |
| Melek Ahmed Paşa | 5 Ağustos 1650 | 21 Ağustos 1651 | 1 yıl, 16 gün |
| Abaza Siyavuş Paşa | 21 Ağustos 1651 | 1 Ekim 1651 | 41 gün |
| Gürcü Mehmed Paşa | Ekim 1651 | 20 Haziran 1652 | |
| Tarhuncu Ahmed Paşa | 20 Haziran 1652 | 21 Mart 1653 | 274 gün |
| Koca Derviş Mehmed Paşa | 21 Mart 1653 | 28 Ekim 1654 | 1 yıl, 221 gün |
| İpşir Mustafa Paşa | 28 Ekim 1654 | 11 Mayıs 1655 | 195 gün |
| Kara Murad Paşa (2. kez) | 11 Mayıs 1655 | 19 Ağustos 1655 | 100 gün |
| Malatyalı Süleyman Paşa | 19 Ağustos 1655 | 27 Şubat 1656 | 192 gün |
| Deli Hüseyin Paşa | 28 Şubat 1656 | 5 Mart 1656 | 6 gün |
| Zurnazen Mustafa Paşa | 5 Mart 1656 | 5 Mart 1656 | 0 gün |
| Abaza Siyavuş Paşa (2. kez) | 5 Mart 1656 | 25 Nisan 1656 | 51 gün |
| Boynueğri Mehmed Paşa | 26 Nisan 1656? | 14 Eylül 1656 | |
| Köprülü Mehmed Paşa | 15 Eylül 1656 | 31 Ekim 1661 | 5 yıl, 46 gün |
| Köprülüzade Fazıl Ahmed Paşa | 1 Kasım 1661 | 3 Kasım 1676 | 15 yıl, 2 gün |
| Merzifonlu Kara Mustafa Paşa | 5 Kasım 1676 | Aralık 1683 | 7-8 yıl |
| Kara İbrahim Paşa | Aralık 1683 | 18 Aralık 1685 | 2-3 yıl |
| Sarı Süleyman Paşa | 18 Aralık 1685 | 19 Eylül 1687 | 1 yıl, 275 gün |
| Köprülü Damadı Siyavuş Paşa | 23 Eylül 1687 | 1 Mart 1688 | 160 gün |
| Yıl | Olay | Sonuç / taraflar |
|---|---|---|
| 1656 | Deniz savaşı: Çanakkale Deniz Savaşı | Osmanlı donanması ağır bir yenilgiye uğradı |
| 1656 | İsyan: Çınar Vakası | Askerin istediği saray ağaları ve otuz kadar devlet adamı öldürülüp Sultanahmet Meydanı'ndaki çınarlara asıldı; sadrazam ve şeyhülislam değiştirildi |
| 1658 | İsyan: Abaza Hasan Paşa İsyanı | Ilgın'da Anadolu serdarı Murtaza Paşa'yı yendi; kışın Halep'e çekildi ve bir komplo sonucu maiyetindeki vezirlerle birlikte öldürüldü (1659) |
| 1663 | Kuşatma: Uyvar'ın fethi (1663) | Kale anlaşmayla teslim alındı; çevredeki kaleler de fethedildi |
| 1664 | Antlaşma: Vasvar Antlaşması | Osmanlı İmparatorluğu, Avusturya Arşidüklüğü |
| 1664 | Savaş: Saint Gotthard (Mogersdorf) Savaşı (1664) | Osmanlı aleyhine geçti, tam bozgun olmadı; ardından Vasvár Antlaşması imzalandı |
| 1669 | Kuşatma: Kandiye'nin fethi | Kandiye anlaşmayla teslim oldu; Girit'in fethi tamamlandı |
| 1672 | Kuşatma: Kamaniçe'nin fethi | Kamaniçe fethedildi; Podolya eyaleti kuruldu |
| 1672 | Antlaşma: Bucaş Antlaşması | Osmanlı İmparatorluğu, Lehistan-Litvanya Birliği |
| 1673 | Savaş: Hotin Savaşı (1673) | Osmanlı ordusu yenildi, Hotin Lehlere geçti; kale 1674'te geri alındı |
| 1677 | Sefer: Çehrin seferleri (1677–1678) | 1677 kuşatması başarısız oldu; 1678'de kale alınıp yıkıldı |
| 1681 | Antlaşma: Bahçesaray Antlaşması | Osmanlı İmparatorluğu, Rus Çarlığı |
| 1683 | Kuşatma: II. Viyana Kuşatması | Osmanlı ordusu yenildi ve çekildi; Kutsal İttifak savaşları başladı |
| 1685 | Sefer: Mora'nın Venedik işgali (1684–1686) | Bütün yarımada Venedik eline geçti; Karlofça'da (1699) Venedik'e bırakıldı |
| 1686 | Kuşatma: Budin'in kaybı | Budin Kutsal İttifak ordusunun eline geçti |
| 1687 | İsyan: 1687 Ordu İsyanı | IV. Mehmed tahttan indirildi, II. Süleyman tahta çıkarıldı (8 Kasım 1687) |
Ayrıntılı bilgi kutuları sitedeki “Savaşlar ve Antlaşmalar” sekmesindedir; kaynak TDV İslâm Ansiklopedisi.
1687'de Viyana yenilgisinin ardından tahttan indirildi; 1693'te Edirne'de gözetim altında öldü.
| Yıl | Bölge | Olay | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 1663 | + Uyvar | Uyvar'ın fethi (Eylül 1663) — Uyvar eyaleti kuruldu; Viyana yenilgisinden sonra Habsburglar geri aldı (1685) | TDV İA, “UYVAR” |
| 1669 | + Girit | Girit Savaşı'nın sonu — Kandiye'nin fethi (1669), yirmi dört yıllık kuşatma | TDV İA, “MEHMED IV” |
| 1672 | + Podolya (Kamaniçe) | Lehistan Seferi ve Kamaniçe'nin fethi (1672), Bucaş Antlaşması | TDV İA, “MEHMED IV” |
| 1672 | − Lahsa (Doğu Arabistan–Katar) | Lahsa'nın Beni Halid idaresine bırakılması (1672) | Kurşun, “Osmanlı Devleti’nin Basra Körfezi Siyaseti”, FSMİAD 12 (2018), s. 24 |
| 1685 | − Uyvar | Uyvar'ın fethi (Eylül 1663) — Uyvar eyaleti kuruldu; Viyana yenilgisinden sonra Habsburglar geri aldı (1685) | TDV İA, “UYVAR” |
| 1686 | − Budin (Orta Macaristan) | Budin'in düşüşü (2 Eylül 1686) — Orta Macaristan Habsburglara geçti; Karlofça Antlaşması (1699) tanıdı | TDV İA, “MEHMED IV” |
| 1687 | − Doğu Slavonya ve Sirem (Ösek–Vukovar) | İkinci Mohaç yenilgisi (Ağustos 1687) — Ösek ve Doğu Slavonya Habsburglara geçti; Karlofça (1699) | TDV İA, “SLAVONYA” |
| 1687 | − Batı Slavonya (Virovitika–Çazma) | İkinci Mohaç yenilgisinden (1687) sonra Virovitika ve Batı Slavonya Habsburglara geçti; Karlofça (1699) | TDV İA, “SLAVONYA” |
| 1687 | − Mora (Peloponez) | Venedik'in Mora seferi (1685–1687) — Koron, Navarin, Anabolu, Patras ve Mistra düştü; Karlofça Antlaşması (1699) Mora'yı Venedik'e bıraktı | TDV İA, “MEHMED IV” |
Bu dönemde el değiştiren topraklar ve onları getiren savaş ya da antlaşmalar haritada görülebilir: IV. Mehmed dönemi haritası.
Atıf: Padişahlar Atlası, “IV. Mehmed (Avcı) Dönemi: Harita, Savaşlar ve Fetihler (1648–1687)”, https://padisahlaratlasi.com/padisah/iv-mehmed/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları
Bu sayfadaki terimler: Eyalet
Bu dönemin sadrazamları: Köprülü Mehmed Paşa · Köprülüzade Fazıl Ahmed Paşa · Merzifonlu Kara Mustafa Paşa
Bu dönemin eserleri: Yeni Cami ve Külliyesi (Eminönü) · Aynalıkavak Kasrı · Mısır Çarşısı · Köprülü Kütüphanesi · Hammude Paşa Camii · Sultan Murad Türbesi · Merzifonlu Kara Mustafa Paşa Camii
Bu dönemin hanedan kadınları: Kösem Sultan · Turhan Sultan · Gülnuş Emetullah Sultan
Bu dönemin payitahtı: Edirne · İstanbul
Doğru bilinen yanlışlar: Osmanlı'nın başkenti hep İstanbul muydu? · Osmanlı en geniş sınırlarına Kanuni döneminde mi ulaştı? · “Kadınlar Saltanatı” döneminde devleti kadınlar mı yönetti? · Osmanlı 1683 Viyana bozgunundan sonra hemen mi çöktü?