TRENDEFRARPadişahlar Atlası · 22 / 39 · padişah

IV. Mehmed portresi

Temsilî portre (sonradan yapılmış) — ressamı ve tarihi belirsiz

IV. Mehmed

Avcı

Paylaş: WhatsApp · X

Doğum 1642 · Ölüm 1693 · Saltanat 1648–1687 (39 yıl) · Tahta çıkış 1648, 6 yaşında · Saltanatın sonu: Tahttan indirildi (hal') · Başkent: İstanbul

Tuğrası
IV. Mehmed tuğrası

Devletin son büyük genişlemesi de, en ağır dönüşü de onun saltanatındadır. Köprülüler döneminde toparlanan devlet, II. Viyana Kuşatması'ndan sonra dört yılda Macaristan ve Erdel'i kaybetti.

Haritada IV. Mehmed dönemini aç

▶ Bu padişahın 1 dakikalık videosu: YouTube · Instagram · TikTok

İlginç bilgi

1648’de yedi yaşında tahta çıktı. Çocukken başlayan av merakı büyük bir tutkuya dönüştü; bu yüzden “Avcı” lakabıyla anılır.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “MEHMED IV” maddesi

Hayatı

Yedi yaşında bir padişah

Mehmed 2 Ocak 1642'de İstanbul'da doğdu. Babası Sultan İbrahim, annesi Hatice Turhan Sultan'dır. Ava olan tutkusu yüzünden “Avcı” lakabıyla anılır. Çocukluğunu sarayda geçirdi ve hünkâr imamları tarafından eğitildi.

Babasının dengesiz davranışları sürünce büyükannesi Kösem Sultan'ın, devlet adamlarının ve yeniçerilerin onayıyla 8 Ağustos 1648'de, yedi yaşındayken tahta çıkarıldı. Saltanatının ilk yılları, yönetimin büyükanne Kösem Sultan ile annesi Turhan Sultan arasında bölündüğü, kapıkulu ağalarının devleti avuçlarına aldığı bir kargaşa içinde geçti. 1648'de İbrahim'in öldürülmesini protesto eden sipahilerin ayaklanması (Sultan Ahmed Camii vakası) bunların ilkiydi.

Saray kavgaları ve Çınar vakası

Kösem Sultan, yeniçeri ağalarının desteğini alan genç rakibi Turhan Sultan'dan kurtulmak için Mehmed'i tahttan indirip kardeşi Süleyman'ı tahta çıkarmayı tasarladı; ama bunu gerçekleştiremeden 2 Eylül 1651'de saray ağaları tarafından öldürüldü. Turhan Sultan Valide Sultan olarak yönetimde söz sahibi oldu.

Hazinenin boşluğu ve maaşların ödenememesi yeni isyanlara yol açtı. 1652'de malî kararlarına kimsenin karışmaması şartıyla sadrazam yapılan Tarhuncu Ahmed Paşa gümrükleri, saray mutfağı ve tersane masraflarını denetleyerek israfı önlemeye ve bütçe açığını kapatmaya çalıştı; ama koyduğu yeni vergilerin yarattığı hoşnutsuzluk yüzünden Mart 1653'te öldürüldü. Mart 1656'da ayaklanan sipahi ve yeniçerilerin baskısıyla genç padişah, onların istediği saray ağalarını öldürtmek zorunda kaldı; cesetleri Sultanahmet Meydanı'ndaki bir çınara asıldı. Tarihlerde bu olaya “Çınar Vakası” ya da “Vak'a-i Vakvakıyye” denir. Girit'te Venedik ile süren savaş da Osmanlılar aleyhine gidiyordu; Venedik donanması Çanakkale Boğazı'nı abluka altına almıştı.

Köprülüler dönemi

Bu bunalım, Mimar Kasım Ağa'nın önerisiyle ve Turhan Sultan'ın kabul ettiği bazı şartlarla 15 Eylül 1656'da sadrazamlığa getirilen Köprülü Mehmed Paşa ile aşıldı. Köprülü, devleti geniş yetkilerle ve sert yöntemlerle yeniden düzene soktu. Venedik donanması yenilerek Çanakkale Boğazı açıldı ve boğaz ağzındaki adalar geri alındı; Erdel meselesi Osmanlı lehine çözüldü, Abaza Hasan Paşa'nın Anadolu'daki büyük isyanı bastırıldı. 1660'taki büyük yangından sonra, altmış üç yıldır yarım kalan Yeni Cami Külliyesi'nin tamamlanmasına başlandı. 30 Ekim 1661'de onun tavsiyesiyle oğlu Fazıl Ahmed Paşa sadrazam oldu; TDV maddesi bu dönemi Osmanlı Devleti'nin yükseliş devrini hatırlatan bir dönem olarak tanımlar.

Fazıl Ahmed Paşa döneminde Uyvar fethedildi ve 1664'te Avusturya ile yirmi yıllık Vasvar Antlaşması imzalandı. 1669'da Kandiye'nin alınmasıyla yirmi beş yıldır süren Girit savaşı sona erdi. Padişah bu kuşatma sırasında Mora'da bekledi. 5 Haziran 1672'de görkemli bir törenle Lehistan seferine çıktı, Kamaniçe'nin kuşatmasına kıyafet değiştirip askerlerle birlikte katıldığı anlatılır; Bucaş Antlaşması ile Podolya Osmanlı'ya geçti. Atlasa göre Osmanlı Devleti 1683'te hâlâ 5 milyon km²'yi aşan son büyük genişliğindeydi.

Viyana ve tahttan indirilme

Fazıl Ahmed Paşa'nın 1676'da ölümü üzerine Köprülü okulundan yetişen Merzifonlu Kara Mustafa Paşa sadrazam oldu. Ukrayna Kazakları yüzünden Rusya ile ilk Osmanlı-Rus savaşı çıktı; 1678 Çehrin seferinde padişah Tuna'yı geçmeyip Silistre'de avlanmayı tercih etti. Kara Mustafa Paşa büyük bir başarı için Viyana'yı hedef seçti; 1683'teki Viyana bozgunu Osmanlı tarihinde yeni ve çok zor bir dönemi başlattı.

Savaş; Avusturya, Lehistan, Venedik ve Rusya'nın katılmasıyla çok cepheli bir mücadeleye dönüştü. TDV maddesine göre IV. Mehmed bu olumsuzluklara rağmen av eğlencelerinden vazgeçmedi ve annesinin 1683'teki ölümünden sonra çevresindeki kişilerin etkisiyle yanlış kararlar aldı. 1686'da Budin düştü; halkın tepkisi üzerine avı bıraktığını ilan ettiyse de hakkındaki kanaat değişmedi. Ağustos 1687'deki Mohaç yenilgisinden sonra maaşları ödenmeyen ordu isyan edip İstanbul'a yürüdü ve IV. Mehmed 8 Kasım 1687'de tahttan indirildi; yerine kardeşi II. Süleyman geçti.

Son yılları ve ölümü

Tahttan indirildikten sonra sarayda gözetim altında yaşadı; II. Süleyman 1689'da Macaristan seferine çıkınca Edirne'ye götürüldü ve diğer kardeşi II. Ahmed'in saltanatını da gördü. 6 Ocak 1693'te çok sevdiği Edirne'de öldü. Naaşı İstanbul'a getirilip annesi Turhan Sultan'ın Yeni Cami yanındaki türbesine gömüldü.

Kırk yıla yakın saltanatıyla en uzun süre tahtta kalan padişahlardan biridir. Saltanatının büyük bölümünü geçirdiği Edirne onun döneminde eski parlak günlerini yaşadı; 1675'te burada düzenlettiği büyük düğün şenlikleriyle yakından ilgilendi. Döneminde besteci ve icracıların sayısı arttı; Hafız Post ve Buhurizade Mustafa Itri'nin bestelerinin bir kısmı günümüze ulaştı. TDV maddesi onu, Osmanlı tarihinin çok kritik bir döneminde hüküm süren ama devlet işlerinde etkili bir rol oynamayan bir padişah olarak değerlendirir; döneminin başarıları büyük ölçüde Köprülü sadrazamlarının eseriydi.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Mehmed IV” (Abdülkadir Özcan); Naima, Karaçelebizade, Abdi Paşa'nın Vekayi'namesi, Silahdar Fındıklılı Mehmed Ağa ve Defterdar Sarı Mehmed Paşa bu maddenin başlıca kaynaklarıdır.

O sırada dünyada

Çağdaş hükümdarlar

  • XIV. LouisFransa Kralı · 1643–1715Güneş Kral; mutlak monarşinin simgesi, Versay Sarayı'nı yaptırdı
  • I. LeopoldKutsal Roma-Germen İmparatoru · 1658–1705Habsburg hükümdarı; uzun saltanatı Fransa ile rekabet içinde geçti
  • II. Charlesİngiltere, İskoçya ve İrlanda Kralı · 1660–1685Cumhuriyet döneminden sonra monarşiyi geri getiren Restorasyon kralı
  • Aleksey MihayloviçRus Çarı · 1645–16761649 kanunnamesiyle serfliği hukuken tanımlayan Romanov çarı
  • II. AbbasSafevi Şahı (İran) · 1642–1666I. Abbas'tan sonraki en yetenekli Safevi hükümdarı sayılır
  • EvrengzibBabür İmparatoru (Hindistan) · 1658–1707Büyük Babür hükümdarlarının sonuncusu; devlet en geniş sınırlarına ulaştı
  • KangxiÇin İmparatoru (Qing hanedanı) · 1661–172261 yıllık saltanatı Çin tarihinin en uzun saltanatı sayılır

Dünyada neler oluyordu?

  1. 1648
    Vestfalya Barışı Otuz Yıl Savaşları'nı bitirdi; Hollanda ve İsviçre'nin bağımsızlığı tanındı.
  2. 1649
    İngiltere Kralı I. Charles iç savaşın ardından Londra'da idam edildi; ülkede cumhuriyet (Commonwealth) ilan edildi.
  3. 1666
    Büyük Londra Yangını şehrin büyük bölümünü, eski St Paul Katedrali'ni ve yaklaşık 13.000 evi yaktı.
  4. 1682
    XIV. Louis, Versay Sarayı'nı Fransız sarayının ve hükümetinin kalıcı merkezi yaptı.
  5. 1687
    Isaac Newton, hareket yasalarını ve evrensel çekim yasasını ortaya koyan Principia'yı yayımladı.

Kaynaklar: britannica.com [1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] [11] [12] · iranicaonline.org [1]

Ailesi

Babasıİbrahim
AnnesiTurhan Hatice Sultan
EşleriEmetullah Rabia Gülnuş Sultan, Afife Kadın
ÇocuklarıII. Mustafa, III. Ahmed, Hatice Sultan

Önemli işleri

Antlaşmalar

Sadrazamları (veziriazamlar)

AdGöreve gelişAyrılışSüre
Sofu Mehmed Paşa7 Ağustos 164819 Mayıs 1649285 gün
Kara Murad Paşa21 Mayıs 16495 Ağustos 16501 yıl, 76 gün
Melek Ahmed Paşa5 Ağustos 165021 Ağustos 16511 yıl, 16 gün
Abaza Siyavuş Paşa21 Ağustos 16511 Ekim 165141 gün
Gürcü Mehmed PaşaEkim 165120 Haziran 1652
Tarhuncu Ahmed Paşa20 Haziran 165221 Mart 1653274 gün
Koca Derviş Mehmed Paşa21 Mart 165328 Ekim 16541 yıl, 221 gün
İpşir Mustafa Paşa28 Ekim 165411 Mayıs 1655195 gün
Kara Murad Paşa (2. kez)11 Mayıs 165519 Ağustos 1655100 gün
Malatyalı Süleyman Paşa19 Ağustos 165527 Şubat 1656192 gün
Deli Hüseyin Paşa28 Şubat 16565 Mart 16566 gün
Zurnazen Mustafa Paşa5 Mart 16565 Mart 16560 gün
Abaza Siyavuş Paşa (2. kez)5 Mart 165625 Nisan 165651 gün
Boynueğri Mehmed Paşa26 Nisan 1656?14 Eylül 1656
Köprülü Mehmed Paşa15 Eylül 165631 Ekim 16615 yıl, 46 gün
Köprülüzade Fazıl Ahmed Paşa1 Kasım 16613 Kasım 167615 yıl, 2 gün
Merzifonlu Kara Mustafa Paşa5 Kasım 1676Aralık 16837-8 yıl
Kara İbrahim PaşaAralık 168318 Aralık 16852-3 yıl
Sarı Süleyman Paşa18 Aralık 168519 Eylül 16871 yıl, 275 gün
Köprülü Damadı Siyavuş Paşa23 Eylül 16871 Mart 1688160 gün

Savaşları ve antlaşmaları

YılOlaySonuç / taraflar
1656Deniz savaşı: Çanakkale Deniz SavaşıOsmanlı donanması ağır bir yenilgiye uğradı
1656İsyan: Çınar VakasıAskerin istediği saray ağaları ve otuz kadar devlet adamı öldürülüp Sultanahmet Meydanı'ndaki çınarlara asıldı; sadrazam ve şeyhülislam değiştirildi
1658İsyan: Abaza Hasan Paşa İsyanıIlgın'da Anadolu serdarı Murtaza Paşa'yı yendi; kışın Halep'e çekildi ve bir komplo sonucu maiyetindeki vezirlerle birlikte öldürüldü (1659)
1663Kuşatma: Uyvar'ın fethi (1663)Kale anlaşmayla teslim alındı; çevredeki kaleler de fethedildi
1664Antlaşma: Vasvar AntlaşmasıOsmanlı İmparatorluğu, Avusturya Arşidüklüğü
1664Savaş: Saint Gotthard (Mogersdorf) Savaşı (1664)Osmanlı aleyhine geçti, tam bozgun olmadı; ardından Vasvár Antlaşması imzalandı
1669Kuşatma: Kandiye'nin fethiKandiye anlaşmayla teslim oldu; Girit'in fethi tamamlandı
1672Kuşatma: Kamaniçe'nin fethiKamaniçe fethedildi; Podolya eyaleti kuruldu
1672Antlaşma: Bucaş AntlaşmasıOsmanlı İmparatorluğu, Lehistan-Litvanya Birliği
1673Savaş: Hotin Savaşı (1673)Osmanlı ordusu yenildi, Hotin Lehlere geçti; kale 1674'te geri alındı
1677Sefer: Çehrin seferleri (1677–1678)1677 kuşatması başarısız oldu; 1678'de kale alınıp yıkıldı
1681Antlaşma: Bahçesaray AntlaşmasıOsmanlı İmparatorluğu, Rus Çarlığı
1683Kuşatma: II. Viyana KuşatmasıOsmanlı ordusu yenildi ve çekildi; Kutsal İttifak savaşları başladı
1685Sefer: Mora'nın Venedik işgali (1684–1686)Bütün yarımada Venedik eline geçti; Karlofça'da (1699) Venedik'e bırakıldı
1686Kuşatma: Budin'in kaybıBudin Kutsal İttifak ordusunun eline geçti
1687İsyan: 1687 Ordu İsyanıIV. Mehmed tahttan indirildi, II. Süleyman tahta çıkarıldı (8 Kasım 1687)

Ayrıntılı bilgi kutuları sitedeki “Savaşlar ve Antlaşmalar” sekmesindedir; kaynak TDV İslâm Ansiklopedisi.

Ölümü

1687'de Viyana yenilgisinin ardından tahttan indirildi; 1693'te Edirne'de gözetim altında öldü.

Toprak değişimi

YılBölgeOlayKaynak
1663+ UyvarUyvar'ın fethi (Eylül 1663) — Uyvar eyaleti kuruldu; Viyana yenilgisinden sonra Habsburglar geri aldı (1685)TDV İA, “UYVAR”
1669+ GiritGirit Savaşı'nın sonu — Kandiye'nin fethi (1669), yirmi dört yıllık kuşatmaTDV İA, “MEHMED IV”
1672+ Podolya (Kamaniçe)Lehistan Seferi ve Kamaniçe'nin fethi (1672), Bucaş AntlaşmasıTDV İA, “MEHMED IV”
1672− Lahsa (Doğu Arabistan–Katar)Lahsa'nın Beni Halid idaresine bırakılması (1672)Kurşun, “Osmanlı Devleti’nin Basra Körfezi Siyaseti”, FSMİAD 12 (2018), s. 24
1685− UyvarUyvar'ın fethi (Eylül 1663) — Uyvar eyaleti kuruldu; Viyana yenilgisinden sonra Habsburglar geri aldı (1685)TDV İA, “UYVAR”
1686− Budin (Orta Macaristan)Budin'in düşüşü (2 Eylül 1686) — Orta Macaristan Habsburglara geçti; Karlofça Antlaşması (1699) tanıdıTDV İA, “MEHMED IV”
1687− Doğu Slavonya ve Sirem (Ösek–Vukovar)İkinci Mohaç yenilgisi (Ağustos 1687) — Ösek ve Doğu Slavonya Habsburglara geçti; Karlofça (1699)TDV İA, “SLAVONYA”
1687− Batı Slavonya (Virovitika–Çazma)İkinci Mohaç yenilgisinden (1687) sonra Virovitika ve Batı Slavonya Habsburglara geçti; Karlofça (1699)TDV İA, “SLAVONYA”
1687− Mora (Peloponez)Venedik'in Mora seferi (1685–1687) — Koron, Navarin, Anabolu, Patras ve Mistra düştü; Karlofça Antlaşması (1699) Mora'yı Venedik'e bıraktıTDV İA, “MEHMED IV”

Bu dönemde el değiştiren topraklar ve onları getiren savaş ya da antlaşmalar haritada görülebilir: IV. Mehmed dönemi haritası.

Atıf: Padişahlar Atlası, “IV. Mehmed (Avcı) Dönemi: Harita, Savaşlar ve Fetihler (1648–1687)”, https://padisahlaratlasi.com/padisah/iv-mehmed/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları

Bu sayfadaki terimler: Eyalet

Bu dönemin sadrazamları: Köprülü Mehmed Paşa · Köprülüzade Fazıl Ahmed Paşa · Merzifonlu Kara Mustafa Paşa

Bu dönemin eserleri: Yeni Cami ve Külliyesi (Eminönü) · Aynalıkavak Kasrı · Mısır Çarşısı · Köprülü Kütüphanesi · Hammude Paşa Camii · Sultan Murad Türbesi · Merzifonlu Kara Mustafa Paşa Camii

Bu dönemin hanedan kadınları: Kösem Sultan · Turhan Sultan · Gülnuş Emetullah Sultan

Bu dönemin payitahtı: Edirne · İstanbul

Doğru bilinen yanlışlar: Osmanlı'nın başkenti hep İstanbul muydu? · Osmanlı en geniş sınırlarına Kanuni döneminde mi ulaştı? · “Kadınlar Saltanatı” döneminde devleti kadınlar mı yönetti? · Osmanlı 1683 Viyana bozgunundan sonra hemen mi çöktü?

Bizi takip edin: YouTubeInstagramTikTok