TRENDEFRARPadişahlar Atlası · 26 / 39 · padişah
Döneminde yapılmış portre — Jean-Baptiste Vanmour

Lale Devri'nin padişahı: matbaa, itfaiye, elçilik raporları ve Batı'yı tanıma çabası onun dönemindedir. Mora ve Azak geri alındı ama Pasarofça ile Banat ve Belgrad verildi; ayaklanmayla son buldu.
Haritada III. Ahmed dönemini aç▶ Bu padişahın 1 dakikalık videosu: YouTube · Instagram · TikTok
Onun fermanıyla 1727’de İbrahim Müteferrika’nın ilk Türkçe kitap basan matbaası kuruldu. Usta bir hattattı: Topkapı Sarayı’nın Bab-ı Hümayun kapısı önündeki ünlü çeşmenin kitabesi onun el yazısıdır.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “AHMED III” maddesi
Ahmed 31 Aralık 1673'te doğdu. Babası IV. Mehmed, annesi Rabia Emetullah Gülnuş Sultan'dır; II. Mustafa'nın küçük kardeşidir. İlk hocası İmam-ı Sultani Mehmed Efendi'ydi, sonra Seyyid Feyzullah Efendi'nin öğrencisi oldu. On dört yaşındayken babası tahttan indirilince babası ve ağabeyiyle birlikte Topkapı Sarayı'ndaki Şimşirlik dairesine kapatıldı; ardından Edirne'ye nakledilip amcalarının ve ağabeyinin saltanatları boyunca orada kaldı.
1703 Edirne vakasında II. Mustafa'yı tahttan indirmek için Edirne'ye yürüyen isyancılar onu padişah ilan etti; ağabeyi tahtı ona bıraktı. Ahmed İstanbul'a gelip Eyüp Sultan'da kılıç kuşandı. İlk iş olarak eski padişahın ve çocuklarının Edirne Sarayı'na kapatılmasını emretti; isyancıların elebaşlarını zamanla etkisiz hâle getirdi ve sürgündeki ya da gizlenmiş bilginlere, eski vezirlere yeni görevler verdi. Saltanatının ilk yıllarında daha çok iç meselelerle uğraştı.
Rus Çarı Büyük Petro'ya yenilen İsveç Kralı XII. Karl'ın Osmanlı topraklarına sığınması ve Rusya'nın antlaşma hükümlerine uymaması, Kırım hanının da kışkırtmasıyla savaşa yol açtı. 9 Nisan 1711'de İstanbul'dan çıkan Baltacı Mehmed Paşa komutasındaki ordu, Prut kıyısında Çar Petro'nun ordusunu kuşattı; yapılan antlaşmayla Azak geri alındı.
1715'te Venedik'e karşı açılan seferde Mora geri alındı ve Girit'te hâlâ Venedik elinde kalan kaleler de ele geçirildi. Ama 1716'da Avusturya savaşa katıldı; Sadrazam Damad Ali Paşa'nın Petervaradin'de şehit düşmesi ordunun dağılmasına ve Korfu kuşatmasının kaldırılmasına yol açtı. Belgrad Avusturyalıların eline geçti. Nevşehirli Damad İbrahim Paşa'nın sadrazamlığında 21 Temmuz 1718'de imzalanan Pasarofça Antlaşması'yla Mora Osmanlı'da kaldı, ama Belgrad ve Sırbistan'ın bir bölümü Avusturya'ya bırakıldı.
Pasarofça'dan sonra Ahmed ile damadı Nevşehirli İbrahim Paşa'nın yönetiminde, sonraları “Lale Devri” diye anılacak on iki yıllık bir barış ve yenilik dönemi başladı. Yirmisekiz Çelebi Mehmed Efendi'nin Paris elçiliğinden dönüşte sunduğu raporla Batı'ya açılma fiilen başladı. Paris'ten getirilen planlara göre Kâğıthane'de, Haliç ve Boğaziçi kıyılarında köşkler ve bahçeler yapıldı; Sadabad diye anılan Kâğıthane arazisi vezirler arasında paylaştırıldı ve yalnız burada köşk ve kasırların sayısı 120'yi geçti. Yirmisekiz Çelebi'nin sefaretnamesinden sonra deniz yoluyla gelen yolcuları sağlık bakımından denetleyen karantina usulü de önem kazandı; çiçekçilik bir meslek hâline geldi ve lale çok değerli bir çiçek oldu.
Bu dönemin en önemli yeniliği, İbrahim Müteferrika'nın Yirmisekiz Çelebi'nin oğlu Said Efendi ile birlikte kurduğu ve ilk kez Türkçe kitap basan matbaadır. Fransız asıllı Gerçek Davud Ağa 1722'de İstanbul'da ilk itfaiye örgütü olan Tulumbacı Ocağı'nı kurdu. Ahmed, Topkapı Sarayı'nda müstakil bir kütüphane, annesi için Üsküdar'da Yeni Valide Camii yaptırdı; Bahçekapı'da Turhan Sultan Türbesi yanında ikinci bir kütüphane, Üsküdar İskele Meydanı'nda ve Kâğıthane'de birer büyük çeşme yaptırdı; Topkapı Sarayı'nın Bab-ı Hümayun kapısı önündeki dört cepheli ünlü III. Ahmed Çeşmesi de onun eseridir.
Doğuda Safevi devletinin çöküşünden yararlanılarak Gence, Revan, Hoy, Kirmanşah ve Hemedan'a kadar uzanan yerler alındı ve Fransız elçisinin aracılığıyla 24 Haziran 1724'te İstanbul'da Rusya ile İran topraklarını paylaşan bir antlaşma (İran Mukasemenamesi) imzalandı. Ama İran'da Nadir'in yükselmesiyle bu kazançlar tehlikeye girdi.
İran'da kayıplar başlarken padişahın ve sadrazamın yeni bir sefere istekli görünmemesi, İstanbul'daki hoşnutsuzlukla birleşti ve 28 Eylül 1730'da Patrona Halil isyanı patlak verdi. Ahmed, isyancılarla başa çıkamayınca damadı Sadrazam İbrahim Paşa'yı ve onun damatlarını boğdurup isyancılara teslim etmek zorunda kaldı. Bir gün sonra tahttan zorla çekilmesi sağlandı ve yerine yeğeni I. Mahmud geçti.
Ahmed oğulları Mustafa ve Abdülhamid ile birlikte sarayın tahttan indirilmiş padişahlara ayrılan dairesine gönderildi ve hayatının son altı yılını burada geçirdi. 24 Haziran 1736'da altmış üç yaşında öldü ve Yeni Cami yanındaki babaannesi Turhan Sultan'ın türbesine gömüldü. Oğullarından III. Mustafa ve I. Abdülhamid sonradan padişah oldu.
Ahmed sanatı seven ve sanatçıyı koruyan bir padişahtı. Ünlü hattat Hafız Osman'dan sülüs ve nesih öğrenip iyi bir hattat oldu; “Necib” mahlasıyla şiirler yazdı ve Nedim gibi dönemin pek çok şairini himaye etti.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Ahmed III” (M. Münir Aktepe); Raşid, Çelebizade Asım, Silahdar Fındıklılı Mehmed Ağa ve Abdi Efendi'nin Patrona isyanını anlatan eseri bu maddenin başlıca kaynaklarıdır.
Kaynaklar: britannica.com [1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] [11] [12] [13]
| Babası | IV. Mehmed |
|---|---|
| Annesi | Emetullah Rabia Gülnuş Sultan |
| Eşleri | Emetullah Kadın, Rukiye Kadın, Mihrişah Kadın, Şermi Kadın, Musli Kadın (çok sayıda) |
| Çocukları | III. Mustafa, I. Abdülhamid, Şehzade Süleyman, Şehzade Mehmed, Fatma Sultan, Atike Sultan |
| Ad | Göreve geliş | Ayrılış | Süre |
|---|---|---|---|
| Kavanoz Ahmed Paşa | 22 Ağustos 1703 | 17 Kasım 1703 | 87 gün |
| Damad Hasan Paşa | 17 Kasım 1703 | 28 Eylül 1704 | 316 gün |
| Kalaylıkoz Ahmed Paşa | 28 Eylül 1704 | 25 Aralık 1704 | 88 gün |
| Baltacı Mehmed Paşa | 25 Aralık 1704 | 3 Mayıs 1706 | 1 yıl, 129 gün |
| Çorlulu Ali Paşa | 3 Mayıs 1706 | 15 Haziran 1710 | 4 yıl, 43 gün |
| Köprülüzade Numan Paşa | 16 Haziran 1710 | 16 Ağustos 1710 | 61 gün |
| Baltacı Mehmed Paşa (2. kez) | 18 Ağustos 1710 | 20 Kasım 1711 | 1 yıl, 94 gün |
| Ağa Yusuf Paşa | 20 Kasım 1711 | Kasım 1712 | 1-2 yıl |
| Silahdar Süleyman Paşa | Kasım 1712 | Nisan 1713 | |
| Hoca İbrahim Paşa | Nisan 1713 | Nisan 1713 | |
| Şehid Ali Paşa | 27 Nisan 1713 | 5 Ağustos 1716 | 3 yıl, 100 gün |
| Arnavut Halil Paşa | 22 Ağustos 1716 | 26 Ağustos 1717 | 1 yıl, 4 gün |
| Nişancı Mehmed Paşa | 26 Ağustos 1717 | 9 Mayıs 1718 | 256 gün |
| Nevşehirli Damad İbrahim Paşa | 9 Mayıs 1718 | 1 Ekim 1730? | 12-13 yıl |
| Silahdar Damad Mehmed Paşa | 1 Ekim 1730? | 22 Ocak 1731 |
| Yıl | Olay | Sonuç / taraflar |
|---|---|---|
| 1711 | Savaş: Prut Savaşı | Rus ordusu kuşatıldı; Çar I. Petro barış istedi ve Prut Antlaşması yapıldı |
| 1713 | Antlaşma: Edirne Antlaşması | Osmanlı İmparatorluğu, Rus Çarlığı |
| 1715 | Sefer: Mora'nın geri alınışı (1715) | Mora yarımadası ve çevresindeki adalar Venedik'ten geri alındı; Mora eyaleti yeniden kuruldu |
| 1716 | Savaş: Petervaradin (Varadin) Savaşı (1716) | Osmanlı ordusu ağır yenildi; Sadrazam Ali Paşa şehit düştü |
| 1716 | Kuşatma: Korfu kuşatması (1716) | Kale alınamadı; Petervaradin yenilgisinden sonra kuşatma kaldırıldı |
| 1717 | Deniz savaşı: Matapan | Kesin sonuç alınamadı; iki taraf da gemi kaybetmedi |
| 1717 | Kuşatma: Belgrad'ın kaybı (1717) | Kurtarma ordusu yenildi; Belgrad Avusturyalılara teslim oldu |
| 1718 | Antlaşma: Pasarofça Antlaşması | Avusturya Arşidüklüğü, Venedik Cumhuriyeti, Osmanlı İmparatorluğu, Büyük Britanya (arabulucu), Hollanda (arabulucu) |
| 1723 | Sefer: İran seferleri (1723–1726) | Revan, Gence, Hemedan ve Kirmanşah dahil Batı İran şehirleri alındı; 1726'da Afganlılara yenilgi |
| 1727 | Antlaşma: Hemedan Antlaşması | Osmanlı İmparatorluğu, Hotaki Devleti |
| 1730 | İsyan: Patrona Halil İsyanı | Sadrazam Nevşehirli İbrahim Paşa ve damatları boğdurulup asilere teslim edildi; III. Ahmed tahtı yeğeni I. Mahmud'a bıraktı, Lale Devri sona erdi |
Ayrıntılı bilgi kutuları sitedeki “Savaşlar ve Antlaşmalar” sekmesindedir; kaynak TDV İslâm Ansiklopedisi.
1730 Patrona Halil ayaklanmasıyla tahttan indirildi; 1736'da Topkapı Sarayı'nda öldü.
| Yıl | Bölge | Olay | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 1711 | + Azak (Don ağzı) | Prut Savaşı (1711) ve Edirne Antlaşması (1713) — Azak geri alındı | TDV İA, “AHMED III” |
| 1715 | + Mora (Peloponez) | Venedik Seferi (1715) — Mora on altı yıl sonra geri alındı | TDV İA, “AHMED III” |
| 1716 | − Banat (Temeşvar) | Petrovaradin yenilgisi ve Temeşvar'ın düşüşü (Ekim 1716) — Banat Avusturya'ya; Pasarofça Antlaşması (1718) | TDV İA, “AHMED III” |
| 1717 | − Belgrad–Böğürdelen | Belgrad'ın düşüşü (Ağustos 1717) — Kuzey Sırbistan Avusturya'ya; Pasarofça Antlaşması (1718) | TDV İA, “BELGRAD” |
| 1717 | − Semendire–Şumadiya | Belgrad'ın düşüşü (Ağustos 1717) — Kuzey Sırbistan Avusturya'ya; Pasarofça Antlaşması (1718) | TDV İA, “AHMED III” |
| 1724 | + Azerbaycan–Şirvan–Revan | İran Seferi (1723–1727), Hemedan Antlaşması — Tebriz ve Revan | TDV İA, “AHMED III” |
Bu dönemde el değiştiren topraklar ve onları getiren savaş ya da antlaşmalar haritada görülebilir: III. Ahmed dönemi haritası.
Atıf: Padişahlar Atlası, “III. Ahmed Dönemi: Harita, Savaşlar ve Fetihler (1703–1730)”, https://padisahlaratlasi.com/padisah/iii-ahmed/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları
Bu sayfadaki terimler: Şehzade · Lale Devri
Bu dönemin sadrazamları: Baltacı Mehmed Paşa · Şehid Ali Paşa · Nevşehirli Damad İbrahim Paşa
Bu dönemin eserleri: Yeni Valide Camii · III. Ahmed Kütüphanesi · III. Ahmed Çeşmesi (İstanbul) · III. Ahmed Çeşmesi (Üsküdar)
Bu dönemin hanedan kadınları: Gülnuş Emetullah Sultan
Doğru bilinen yanlışlar: Lale Devri kendi döneminde bu adla mı anılıyordu? · Tuğra padişahın kendi eliyle attığı imza mıydı? · Osmanlı 1683 Viyana bozgunundan sonra hemen mi çöktü?