TRENDEFRARPadişahlar Atlası · 26 / 39 · padişah

III. Ahmed portresi

Döneminde yapılmış portre — Jean-Baptiste Vanmour

III. Ahmed

Paylaş: WhatsApp · X

Doğum 1673 · Ölüm 1736 · Saltanat 1703–1730 (27 yıl) · Tahta çıkış 1703, 30 yaşında · Saltanatın sonu: Tahttan indirildi (hal') · Başkent: İstanbul

Tuğrası
III. Ahmed tuğrası

Lale Devri'nin padişahı: matbaa, itfaiye, elçilik raporları ve Batı'yı tanıma çabası onun dönemindedir. Mora ve Azak geri alındı ama Pasarofça ile Banat ve Belgrad verildi; ayaklanmayla son buldu.

Haritada III. Ahmed dönemini aç

▶ Bu padişahın 1 dakikalık videosu: YouTube · Instagram · TikTok

İlginç bilgi

Onun fermanıyla 1727’de İbrahim Müteferrika’nın ilk Türkçe kitap basan matbaası kuruldu. Usta bir hattattı: Topkapı Sarayı’nın Bab-ı Hümayun kapısı önündeki ünlü çeşmenin kitabesi onun el yazısıdır.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “AHMED III” maddesi

Hayatı

Gençliği

Ahmed 31 Aralık 1673'te doğdu. Babası IV. Mehmed, annesi Rabia Emetullah Gülnuş Sultan'dır; II. Mustafa'nın küçük kardeşidir. İlk hocası İmam-ı Sultani Mehmed Efendi'ydi, sonra Seyyid Feyzullah Efendi'nin öğrencisi oldu. On dört yaşındayken babası tahttan indirilince babası ve ağabeyiyle birlikte Topkapı Sarayı'ndaki Şimşirlik dairesine kapatıldı; ardından Edirne'ye nakledilip amcalarının ve ağabeyinin saltanatları boyunca orada kaldı.

Edirne vakasıyla tahta

1703 Edirne vakasında II. Mustafa'yı tahttan indirmek için Edirne'ye yürüyen isyancılar onu padişah ilan etti; ağabeyi tahtı ona bıraktı. Ahmed İstanbul'a gelip Eyüp Sultan'da kılıç kuşandı. İlk iş olarak eski padişahın ve çocuklarının Edirne Sarayı'na kapatılmasını emretti; isyancıların elebaşlarını zamanla etkisiz hâle getirdi ve sürgündeki ya da gizlenmiş bilginlere, eski vezirlere yeni görevler verdi. Saltanatının ilk yıllarında daha çok iç meselelerle uğraştı.

Prut, Mora ve Pasarofça

Rus Çarı Büyük Petro'ya yenilen İsveç Kralı XII. Karl'ın Osmanlı topraklarına sığınması ve Rusya'nın antlaşma hükümlerine uymaması, Kırım hanının da kışkırtmasıyla savaşa yol açtı. 9 Nisan 1711'de İstanbul'dan çıkan Baltacı Mehmed Paşa komutasındaki ordu, Prut kıyısında Çar Petro'nun ordusunu kuşattı; yapılan antlaşmayla Azak geri alındı.

1715'te Venedik'e karşı açılan seferde Mora geri alındı ve Girit'te hâlâ Venedik elinde kalan kaleler de ele geçirildi. Ama 1716'da Avusturya savaşa katıldı; Sadrazam Damad Ali Paşa'nın Petervaradin'de şehit düşmesi ordunun dağılmasına ve Korfu kuşatmasının kaldırılmasına yol açtı. Belgrad Avusturyalıların eline geçti. Nevşehirli Damad İbrahim Paşa'nın sadrazamlığında 21 Temmuz 1718'de imzalanan Pasarofça Antlaşması'yla Mora Osmanlı'da kaldı, ama Belgrad ve Sırbistan'ın bir bölümü Avusturya'ya bırakıldı.

Lale Devri

Pasarofça'dan sonra Ahmed ile damadı Nevşehirli İbrahim Paşa'nın yönetiminde, sonraları “Lale Devri” diye anılacak on iki yıllık bir barış ve yenilik dönemi başladı. Yirmisekiz Çelebi Mehmed Efendi'nin Paris elçiliğinden dönüşte sunduğu raporla Batı'ya açılma fiilen başladı. Paris'ten getirilen planlara göre Kâğıthane'de, Haliç ve Boğaziçi kıyılarında köşkler ve bahçeler yapıldı; Sadabad diye anılan Kâğıthane arazisi vezirler arasında paylaştırıldı ve yalnız burada köşk ve kasırların sayısı 120'yi geçti. Yirmisekiz Çelebi'nin sefaretnamesinden sonra deniz yoluyla gelen yolcuları sağlık bakımından denetleyen karantina usulü de önem kazandı; çiçekçilik bir meslek hâline geldi ve lale çok değerli bir çiçek oldu.

Bu dönemin en önemli yeniliği, İbrahim Müteferrika'nın Yirmisekiz Çelebi'nin oğlu Said Efendi ile birlikte kurduğu ve ilk kez Türkçe kitap basan matbaadır. Fransız asıllı Gerçek Davud Ağa 1722'de İstanbul'da ilk itfaiye örgütü olan Tulumbacı Ocağı'nı kurdu. Ahmed, Topkapı Sarayı'nda müstakil bir kütüphane, annesi için Üsküdar'da Yeni Valide Camii yaptırdı; Bahçekapı'da Turhan Sultan Türbesi yanında ikinci bir kütüphane, Üsküdar İskele Meydanı'nda ve Kâğıthane'de birer büyük çeşme yaptırdı; Topkapı Sarayı'nın Bab-ı Hümayun kapısı önündeki dört cepheli ünlü III. Ahmed Çeşmesi de onun eseridir.

Doğuda Safevi devletinin çöküşünden yararlanılarak Gence, Revan, Hoy, Kirmanşah ve Hemedan'a kadar uzanan yerler alındı ve Fransız elçisinin aracılığıyla 24 Haziran 1724'te İstanbul'da Rusya ile İran topraklarını paylaşan bir antlaşma (İran Mukasemenamesi) imzalandı. Ama İran'da Nadir'in yükselmesiyle bu kazançlar tehlikeye girdi.

Patrona isyanı ve son yılları

İran'da kayıplar başlarken padişahın ve sadrazamın yeni bir sefere istekli görünmemesi, İstanbul'daki hoşnutsuzlukla birleşti ve 28 Eylül 1730'da Patrona Halil isyanı patlak verdi. Ahmed, isyancılarla başa çıkamayınca damadı Sadrazam İbrahim Paşa'yı ve onun damatlarını boğdurup isyancılara teslim etmek zorunda kaldı. Bir gün sonra tahttan zorla çekilmesi sağlandı ve yerine yeğeni I. Mahmud geçti.

Ahmed oğulları Mustafa ve Abdülhamid ile birlikte sarayın tahttan indirilmiş padişahlara ayrılan dairesine gönderildi ve hayatının son altı yılını burada geçirdi. 24 Haziran 1736'da altmış üç yaşında öldü ve Yeni Cami yanındaki babaannesi Turhan Sultan'ın türbesine gömüldü. Oğullarından III. Mustafa ve I. Abdülhamid sonradan padişah oldu.

Ahmed sanatı seven ve sanatçıyı koruyan bir padişahtı. Ünlü hattat Hafız Osman'dan sülüs ve nesih öğrenip iyi bir hattat oldu; “Necib” mahlasıyla şiirler yazdı ve Nedim gibi dönemin pek çok şairini himaye etti.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Ahmed III” (M. Münir Aktepe); Raşid, Çelebizade Asım, Silahdar Fındıklılı Mehmed Ağa ve Abdi Efendi'nin Patrona isyanını anlatan eseri bu maddenin başlıca kaynaklarıdır.

O sırada dünyada

Çağdaş hükümdarlar

  • XIV. LouisFransa Kralı · 1643–1715Güneş Kral; mutlak monarşinin simgesi, Versay Sarayı'nı yaptırdı
  • I. Petro (Büyük Petro)Rus Çarı, 1721'den İmparator · 1682–1725Rusya'yı Batı Avrupa örneğine göre köklü biçimde yeniden düzenledi
  • VI. KarlKutsal Roma-Germen İmparatoru · 1711–1740Pragmatik Sanksiyon ile tahtı kızı Maria Theresia'ya bırakmaya çalıştı
  • I. GeorgeBüyük Britanya Kralı · 1714–1727Hannover hanedanından ilk İngiliz kral; aynı zamanda Hannover elektörü
  • Şah Sultan HüseyinSafevi Şahı (İran) · 1694–1722Son bağımsız Safevi hükümdarı; 1722'de İsfahan Afganlara düştü
  • KangxiÇin İmparatoru (Qing hanedanı) · 1661–172261 yıllık saltanatı Çin tarihinin en uzun saltanatı sayılır
  • Tokugawa YoşimuneJaponya Şogunu · 1716–1745Sekizinci Tokugawa şogunu; Kyoho reformlarını başlattı

Dünyada neler oluyordu?

  1. 1707
    Birlik Yasası İngiltere ve İskoçya parlamentolarını birleştirdi; Büyük Britanya Krallığı doğdu.
  2. 1709
    Poltava Muharebesi'nde I. Petro, XII. Karl'ın İsveç ordusunu yok etti; İsveç büyük güç olmaktan çıktı.
  3. 1712
    Thomas Newcomen, madenlerden su çekmek için ilk ticari başarılı buhar makinesini kurdu.
  4. 1713
    Utrecht antlaşmaları İspanya Veraset Savaşı'nı sona erdirdi; Cebelitarık ve Menorka Britanya'ya geçti.
  5. 1721
    Nystad Barışı Büyük Kuzey Savaşı'nı bitirdi; İsveç Baltık kıyısındaki topraklarını Rusya'ya bıraktı.
  6. 1726
    Jonathan Swift'in hiciv romanı Gulliver'in Gezileri yazar adı olmadan yayımlandı.

Kaynaklar: britannica.com [1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] [11] [12] [13]

Ailesi

BabasıIV. Mehmed
AnnesiEmetullah Rabia Gülnuş Sultan
EşleriEmetullah Kadın, Rukiye Kadın, Mihrişah Kadın, Şermi Kadın, Musli Kadın (çok sayıda)
ÇocuklarıIII. Mustafa, I. Abdülhamid, Şehzade Süleyman, Şehzade Mehmed, Fatma Sultan, Atike Sultan

Önemli işleri

Antlaşmalar

Sadrazamları (veziriazamlar)

AdGöreve gelişAyrılışSüre
Kavanoz Ahmed Paşa22 Ağustos 170317 Kasım 170387 gün
Damad Hasan Paşa17 Kasım 170328 Eylül 1704316 gün
Kalaylıkoz Ahmed Paşa28 Eylül 170425 Aralık 170488 gün
Baltacı Mehmed Paşa25 Aralık 17043 Mayıs 17061 yıl, 129 gün
Çorlulu Ali Paşa3 Mayıs 170615 Haziran 17104 yıl, 43 gün
Köprülüzade Numan Paşa16 Haziran 171016 Ağustos 171061 gün
Baltacı Mehmed Paşa (2. kez)18 Ağustos 171020 Kasım 17111 yıl, 94 gün
Ağa Yusuf Paşa20 Kasım 1711Kasım 17121-2 yıl
Silahdar Süleyman PaşaKasım 1712Nisan 1713
Hoca İbrahim PaşaNisan 1713Nisan 1713
Şehid Ali Paşa27 Nisan 17135 Ağustos 17163 yıl, 100 gün
Arnavut Halil Paşa22 Ağustos 171626 Ağustos 17171 yıl, 4 gün
Nişancı Mehmed Paşa26 Ağustos 17179 Mayıs 1718256 gün
Nevşehirli Damad İbrahim Paşa9 Mayıs 17181 Ekim 1730?12-13 yıl
Silahdar Damad Mehmed Paşa1 Ekim 1730?22 Ocak 1731

Savaşları ve antlaşmaları

YılOlaySonuç / taraflar
1711Savaş: Prut SavaşıRus ordusu kuşatıldı; Çar I. Petro barış istedi ve Prut Antlaşması yapıldı
1713Antlaşma: Edirne AntlaşmasıOsmanlı İmparatorluğu, Rus Çarlığı
1715Sefer: Mora'nın geri alınışı (1715)Mora yarımadası ve çevresindeki adalar Venedik'ten geri alındı; Mora eyaleti yeniden kuruldu
1716Savaş: Petervaradin (Varadin) Savaşı (1716)Osmanlı ordusu ağır yenildi; Sadrazam Ali Paşa şehit düştü
1716Kuşatma: Korfu kuşatması (1716)Kale alınamadı; Petervaradin yenilgisinden sonra kuşatma kaldırıldı
1717Deniz savaşı: MatapanKesin sonuç alınamadı; iki taraf da gemi kaybetmedi
1717Kuşatma: Belgrad'ın kaybı (1717)Kurtarma ordusu yenildi; Belgrad Avusturyalılara teslim oldu
1718Antlaşma: Pasarofça AntlaşmasıAvusturya Arşidüklüğü, Venedik Cumhuriyeti, Osmanlı İmparatorluğu, Büyük Britanya (arabulucu), Hollanda (arabulucu)
1723Sefer: İran seferleri (1723–1726)Revan, Gence, Hemedan ve Kirmanşah dahil Batı İran şehirleri alındı; 1726'da Afganlılara yenilgi
1727Antlaşma: Hemedan AntlaşmasıOsmanlı İmparatorluğu, Hotaki Devleti
1730İsyan: Patrona Halil İsyanıSadrazam Nevşehirli İbrahim Paşa ve damatları boğdurulup asilere teslim edildi; III. Ahmed tahtı yeğeni I. Mahmud'a bıraktı, Lale Devri sona erdi

Ayrıntılı bilgi kutuları sitedeki “Savaşlar ve Antlaşmalar” sekmesindedir; kaynak TDV İslâm Ansiklopedisi.

Ölümü

1730 Patrona Halil ayaklanmasıyla tahttan indirildi; 1736'da Topkapı Sarayı'nda öldü.

Toprak değişimi

YılBölgeOlayKaynak
1711+ Azak (Don ağzı)Prut Savaşı (1711) ve Edirne Antlaşması (1713) — Azak geri alındıTDV İA, “AHMED III”
1715+ Mora (Peloponez)Venedik Seferi (1715) — Mora on altı yıl sonra geri alındıTDV İA, “AHMED III”
1716− Banat (Temeşvar)Petrovaradin yenilgisi ve Temeşvar'ın düşüşü (Ekim 1716) — Banat Avusturya'ya; Pasarofça Antlaşması (1718)TDV İA, “AHMED III”
1717− Belgrad–BöğürdelenBelgrad'ın düşüşü (Ağustos 1717) — Kuzey Sırbistan Avusturya'ya; Pasarofça Antlaşması (1718)TDV İA, “BELGRAD”
1717− Semendire–ŞumadiyaBelgrad'ın düşüşü (Ağustos 1717) — Kuzey Sırbistan Avusturya'ya; Pasarofça Antlaşması (1718)TDV İA, “AHMED III”
1724+ Azerbaycan–Şirvan–Revanİran Seferi (1723–1727), Hemedan Antlaşması — Tebriz ve RevanTDV İA, “AHMED III”

Bu dönemde el değiştiren topraklar ve onları getiren savaş ya da antlaşmalar haritada görülebilir: III. Ahmed dönemi haritası.

Atıf: Padişahlar Atlası, “III. Ahmed Dönemi: Harita, Savaşlar ve Fetihler (1703–1730)”, https://padisahlaratlasi.com/padisah/iii-ahmed/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları

Bu sayfadaki terimler: Şehzade · Lale Devri

Bu dönemin sadrazamları: Baltacı Mehmed Paşa · Şehid Ali Paşa · Nevşehirli Damad İbrahim Paşa

Bu dönemin eserleri: Yeni Valide Camii · III. Ahmed Kütüphanesi · III. Ahmed Çeşmesi (İstanbul) · III. Ahmed Çeşmesi (Üsküdar)

Bu dönemin hanedan kadınları: Gülnuş Emetullah Sultan

Doğru bilinen yanlışlar: Lale Devri kendi döneminde bu adla mı anılıyordu? · Tuğra padişahın kendi eliyle attığı imza mıydı? · Osmanlı 1683 Viyana bozgunundan sonra hemen mi çöktü?

Bizi takip edin: YouTubeInstagramTikTok