TRENDEFRARPadişahlar Atlası · 12 / 39 · padişah
Döneminde yapılmış portre — Tiziano çevresi · 1530'lar
Kanuni

Kırk altı yıllık saltanatıyla en uzun süre hüküm süren padişah. Devleti askerî, hukuki ve kültürel zirvesine taşıdı; ama Şehzade Mustafa ve Bayezid'in öldürülmesi hanedan içi şiddetin en ağır örneğidir.
Haritada I. Süleyman dönemini aç▶ Bu padişahın 1 dakikalık videosu: YouTube · Instagram · TikTok
Kırk altı yıllık hükümdarlığıyla tahtta en uzun kalan Osmanlı padişahıdır ve saltanatı sefer sırasında, savaş meydanında ölümüyle sona erdi. “Muhibbi” mahlasıyla şiirler yazdı; “Muhib” ve “Meftuni” mahlaslarını da kullandı.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “SÜLEYMAN I” maddesi
Süleyman 6 Kasım 1494'te Trabzon'da doğdu (bazı kaynaklar farklı tarih verir). Babası o sırada Trabzon sancak beyi olan Yavuz Sultan Selim, annesi Hafsa Sultan'dır; TDV maddesi annesinin Kırım hanının ya da Dulkadıroğullarının kızı olduğu yolundaki bilgilerin doğru olmadığını belirtir. Gençliğinde Ömer Efendi'nin oğlu Yahya (Beşiktaşlı Yahya Efendi) ile birlikte bir Rum ustadan kuyumculuk öğrendi.
1509'da Kefe sancağına gönderildi. Babası tahta çıkınca kardeşlerle yapılan taht mücadelesi sırasında başkenti korumakla görevlendirildi; ardından tek taht varisi olarak Nisan 1513'te Manisa'ya sancak beyi oldu. Yanında annesi, hocası Hayreddin, lalası Kasım ve sonradan veziriazam yapacağı yakın arkadaşı İbrahim vardı; ilk oğlu Mustafa'nın annesi Mahidevran da bu listede geçer. Ömrü boyunca bağlı kalacağı eşi Hürrem Sultan'ı da Manisa'daki son yıllarında tanımış olmalıdır.
Babasının ölüm haberini alınca Manisa'dan yola çıktı ve 30 Eylül 1520'de İstanbul'da tahta oturdu. Batıda iki hedef seçti: Orta Avrupa'nın kilidi Belgrad ve Akdeniz hâkimiyeti için kritik Rodos. Belgrad, büyük dedesi Fatih'in alamadığı kaleydi; Süleyman onu 1521'de aldı. Rodos'u kuşattı; kanlı çarpışmalardan sonra şövalyeler 20 Aralık 1522'de teslim oldu ve Süleyman, şövalyelerin başı Villiers de l'Isle-Adam'ı kabul edip adayı terk etmelerine izin verdi.
Ardından Macaristan'a yöneldi. 29 Ağustos 1526'da Mohaç ovasındaki meydan savaşı kısa sürdü; Macar kralı II. Lajos savaşta öldü ve bu yenilgi Macar Krallığı'nın sonunu getirdi. Süleyman Macaristan'ı Erdel voyvodası Szapolyai'ye bıraktı; Habsburg Ferdinand da Macar tahtını isteyince 1529'da yeniden sefere çıktı ve Viyana önlerine kadar geldi. TDV maddesine göre bu seferde önceliği Budin'i kurtarmak ve Szapolyai'yi desteklemekti; doğrudan Viyana'yı alıp Habsburgları dize getirmeyi hedeflediği görüşü tam doğru değildir. Ferdinand'ın 1541'de Budin'i kuşatması üzerine Süleyman yeniden sefere çıktı ve 2 Eylül 1541'de Budin'e girdi; şehir artık doğrudan bir Osmanlı beylerbeyilik merkeziydi.
Bu iki büyük seferin arasında ve ardından Orta Avrupa'daki baskıyı sürdürdü. 1532'de Osmanlı kaynaklarında “Alaman seferi” diye anılan harekâtla yeniden Macaristan'a girdi, Güns (Köszeg) kalesini alıp Gratz yönüne ilerledi; TDV maddesine göre bu sefer Viyana'yı doğrudan almaktan çok imparator V. Karl'a gözdağı vermeyi amaçlıyordu. 1538'de Boğdan seferine çıktı, başşehir Suceava'ya girdi; isyancı voyvoda Petru Rareş kaçtı ve Karadeniz hâkimiyeti için önemli kıyı şeridi Osmanlı denetimine geçti. Budin'den sonra 1543'te Valpo, Peçuy ve Şikloş'u, 10 Ağustos'ta Estergon'u, ardından Tata ve İstolni Belgrad'ı aldı. 1552'de vezir Ahmed Paşa'nın Tımışvar'ı (Temeşvar) ele geçirmesiyle Osmanlı sınırı Erdel'e dayandı. Bu siyasetin arka planında Habsburglara karşı Fransa ile kurulan yakınlık vardı: 1525'te V. Karl'a esir düşen Fransa Kralı I. François'nın annesi Süleyman'dan yardım istemiş, sonraki yıllarda Barbaros Fransız donanmasıyla birlikte Nice kalesini kuşatmış, 1553'te Osmanlı-Fransız donanması Korsika'ya çıkarma yapmıştı.
Yakın arkadaşı İbrahim Paşa'yı, teamüllere aykırı bir hızla veziriazamlığa getirdi. 1534'te başlayan Irakeyn seferinde İbrahim Paşa Tebriz'e girdi, Süleyman da Bağdat'ı aldı; sefer bir buçuk yıl sürdü ve Safevilerin kolayca bertaraf edilemeyeceğini gösterdi. Dönüşten sonra Süleyman, aile içi çekişmelerin de etkisiyle İbrahim Paşa'yı 14-15 Mart 1536 gecesi sarayda ansızın idam ettirdi; TDV maddesi bu olayın padişahın ruh dünyasında derin bir değişime yol açmış olabileceğini belirtir.
Akdeniz'de Habsburg donanmasına karşı Barbaros Hayreddin'i Osmanlı donanmasının başına getirdi. Barbaros 28 Eylül 1538'de Preveze'de ezelî rakibi Andrea Doria'yı yendi. 1538'de Hadım Süleyman Paşa'yı, Portekizlilerin Hint sularındaki faaliyetlerine karşı Süveyş'teki donanmayla Hindistan'a gönderdi; yardım isteyen küçük Müslüman sultanlıklar bu seferin gerekçesiydi. 1551'de Trablusgarp alındı, 1560'ta Cerbe adasının fethi İstanbul'da sevinçle karşılandı. Doğuda Şah Tahmasb'ın kardeşi Elkas Mirza'nın Osmanlılara sığınması onu yeniden İran seferine yöneltti; 1554'teki seferde Revan ve Nahcıvan çevresini tahrip ettirdi. Safevilerle uzun savaşlar, 1 Haziran 1555'teki Amasya Antlaşması ile barışa bağlandı.
Saltanatının ikinci yarısını oğulları arasındaki rekabet karartı. 1553'te İran seferine çıkan Süleyman, yolda sürekli Şehzade Mustafa aleyhine haberler aldı; Ekim 1553'te Konya Ereğlisi'nde babasının huzuruna çıkmak için otağa giren Mustafa orada boğduruldu. Nisan 1558'de çok sevdiği eşi Hürrem Sultan öldü; bu, Şehzade Bayezid için en güçlü koruyucusunu kaybetmek demekti.
Bayezid ile Selim arasındaki gerginlik savaşa döndü: 30 Mayıs 1559'da Konya ovasında yenilen Bayezid önce Amasya'ya, sonra oğullarıyla birlikte Safevi İran'ına kaçtı. Uzun görüşmelerden sonra Şah Tahmasb onu Osmanlı elçilerine teslim etti ve Bayezid oğullarıyla birlikte öldürüldü. Tahtın yolu Selim'e kaldı.
Yaşlı padişah ağır nikris (gut) ağrıları çekiyordu. 1565'teki Malta bozgunundan sonra, kızı Mihrimah Sultan'ın ve veziriazam Sokullu Mehmed Paşa'nın da etkisiyle herkesi şaşırtan bir kararla son kez sefere çıktı. Sigetvar kuşatması sürerken 6-7 Eylül 1566 gecesi otağında öldü ve kalenin alındığını göremedi. Ölümü ustalıkla gizlendi; II. Selim Belgrad'a gelince resmen duyuruldu. Cenaze namazını Şeyhülislam Ebüssuud Efendi kıldırdı ve Süleymaniye Camii'nin yanındaki türbesine gömüldü.
“Muhibbi” mahlasıyla şiirler yazdı ve bir divan bıraktı. Döneminde bürokrasi klasik biçimini aldı, kanunlar bütün ülkede yaygınlaştırıldı ve kanun derlemelerinde örfî uygulamalar şer'î temelle açıklanmaya başlandı. Mimar Sinan'a pek çok cami ve külliye yaptırdı: medresesiyle eğitim düzenini de yenileyen Süleymaniye Külliyesi bunların başında gelir. Oğulları Mehmed ve Cihangir için camiler, Hürrem Sultan adına Haseki Külliyesi, İstanbul'a su getiren Kırkçeşme su yolları ve Büyükçekmece Köprüsü de onun eserleridir; babası adına başlatılan Sultan Selim Camii'ni de tamamladı. Bağdat'ta İmam-ı Azam Türbesi'ni ve yanındaki cami ile imareti yaptırdı. Bugün en çok “Kanuni” unvanıyla tanınır; TDV maddesine göre bu sıfat ilk kez XVIII. yüzyılda Dimitrie Cantemir'in Osmanlı tarihinde geçmiş, XIX. yüzyılda yaygınlaşmıştır. Kırk altı yıllık saltanatıyla en uzun süre hüküm süren Osmanlı padişahıdır; atlasın hesabına göre döneminde kazanılan topraklar da bütün padişahlar arasında en büyüğüdür.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Süleyman I” (Feridun M. Emecen); Lokman'ın Hünernamesi, Celalzade Mustafa, Feridun Bey'in Nüzhetü'l-esrar'ı, sefer ruznameleri ve Venedik elçi raporları bu maddenin başlıca kaynaklarıdır.
Kaynaklar: britannica.com [1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] [11] [12] · arxiv.org [1]
| Babası | I. Selim |
|---|---|
| Annesi | Ayşe Hafsa Sultan |
| Eşleri | Mahidevran Sultan, Hürrem Sultan (Roxelana) |
| Çocukları | Şehzade Mustafa, Şehzade Mehmed, Mihrimah Sultan, Şehzade Abdullah, II. Selim, Şehzade Bayezid, Şehzade Cihangir |
| Ad | Göreve geliş | Ayrılış | Süre |
|---|---|---|---|
| Piri Mehmed Paşa | 25 Ocak 1518 | 27 Haziran 1523 | 5 yıl, 153 gün |
| Pargalı İbrahim Paşa | 27 Haziran 1523 | 15 Mart 1536 | 12 yıl, 262 gün |
| Ayas Paşa | 15 Mart 1536 | 13 Temmuz 1539 | 3 yıl, 120 gün |
| Lutfi Paşa | 13 Temmuz 1539 | Mayıs 1541? | 1-2 yıl |
| Hadım Süleyman Paşa | Mayıs 1541? | 28 Kasım 1544 | 3-4 yıl |
| Rüstem Paşa | 2 Aralık 1544 | 6 Ekim 1553 | 8 yıl, 308 gün |
| Kara Ahmed Paşa | 6 Ekim 1553 | 29 Eylül 1555 | 1 yıl, 358 gün |
| Rüstem Paşa (2. kez) | 29 Eylül 1555 | 12 Temmuz 1561 | 5 yıl, 286 gün |
| Semiz Ali Paşa | 12 Temmuz 1561 | 29 Haziran 1565 | 3 yıl, 352 gün |
| Sokullu Mehmed Paşa | 29 Haziran 1565 | 12 Ekim 1579 | 14 yıl, 105 gün |
| Yıl | Olay | Sonuç / taraflar |
|---|---|---|
| 1520 | İsyan: Canbirdi Gazali İsyanı | Mastaba'da yenildi ve kaçarken öldürüldü; Şam yeniden Osmanlı denetimine girdi |
| 1521 | Kuşatma: Belgrad'ın fethi | Belgrad fethedildi; Macaristan'ın yolu açıldı |
| 1522 | Kuşatma: Rodos Kuşatması | Rodos şövalyeleri teslim oldu ve adayı terk etti; Rodos Osmanlılara geçti |
| 1524 | İsyan: Hain Ahmed Paşa İsyanı | Bastırıldı; Ahmed Paşa yakalanıp öldürüldü. Düzeni sağlamak için Veziriazam İbrahim Paşa Mısır'a gönderildi (Ekim 1524) |
| 1526 | Savaş: Mohaç | Kesin Osmanlı zaferi; Kral II. Lajos öldü, Budin direnişsiz alındı |
| 1527 | İsyan: Kalender Şah İsyanı | Anadolu Beylerbeyi Behram Paşa'yı iki kez yendi (Cincife, 8 Haziran 1527); Veziriazam İbrahim Paşa, Türkmen beylerini yanına çekerek Kalender'i Başsaz … |
| 1529 | Kuşatma: I. Viyana Kuşatması | Kuşatma kaldırıldı; Budin geri alınıp Szapolyai'ye verildi |
| 1530 | Kuşatma: Penyon kalesinin alınışı (Cezayir) | İspanyol kalesi alındı; Cezayir'in korunaklı limanı kuruldu |
| 1532 | Sefer: Alman seferi ve Güns kuşatması | Güns alındı; V. Karl meydan savaşına çıkmadı, ordu geri döndü |
| 1533 | Antlaşma: İstanbul Antlaşması | Osmanlı İmparatorluğu, Avusturya Arşidüklüğü |
| 1534 | Sefer: Bağdat'ın fethi | Bağdat savaşsız alındı; Tebriz elde tutulamadı |
| 1534 | Kuşatma: Tunus'un alınışı ve kaybı (1534–1535) | Şehir alındı, ertesi yıl V. Karl'ın seferiyle kaybedildi |
| 1536 | Antlaşma: Fransa ile ticaret ahidnamesi | |
| 1537 | Kuşatma: Korfu kuşatması (1537) | Ada ele geçirildi ama kale alınamadı; kuşatma kaldırıldı |
| 1538 | Deniz savaşı: Preveze | Kesin Osmanlı zaferi; Haçlı donanması çekildi, Akdeniz'de Osmanlı üstünlüğü kuruldu |
| 1538 | Kuşatma: Diu Kuşatması | Kuşatma kaldırıldı; Diu Portekizlilerde kaldı |
| 1539 | Kuşatma: Nova'nın (Castelnuovo) geri alınışı | Şehir İspanyollardan geri alındı |
| 1541 | Savaş: V. Karl'ın Cezayir seferi (1541) | İspanyol seferi fırtına ve savunma karşısında hezimetle sonuçlandı |
| 1541 | Sefer: Budin'in ilhakı (1541) | Budin eyaleti kuruldu; Orta Macaristan doğrudan Osmanlı idaresine girdi |
| 1543 | Kuşatma: Nice kuşatması (1543) | Şehir alındı, kale alınamadı; donanma kışı Toulon'da geçirdi |
| 1551 | Kuşatma: Trablus'un fethi | Şehir Osmanlılara geçti; Trablusgarp eyaleti kuruldu |
| 1552 | Kuşatma: Temeşvar'ın fethi | Tımışvar fethedildi ve Osmanlı topraklarına katıldı |
| 1552 | Kuşatma: Eğri kuşatması (1552) | Kuşatma kaldırıldı; Osmanlı kuvvetleri geri çekildi |
| 1553 | Sefer: Nahçıvan seferi (1553–1554) | Revan ve Nahçıvan çevresi tahrip edildi; Safeviler barış istedi (Amasya, 1555) |
| 1554 | Deniz savaşı: Hürmüz Deniz Muharebesi | İlk çarpışmada Portekiz filosu çekildi; ikinci çarpışma Maskat açıklarında yaşandı |
| 1555 | Antlaşma: Amasya Antlaşması | Osmanlı İmparatorluğu, Safevi Devleti |
| 1559 | İsyan: Şehzade Bayezid İsyanı | Konya önünde Şehzade Selim'e yenildi (30 Mayıs 1559); İran'a sığındı, 1562'de Osmanlı elçilerine teslim edilip Kazvin'de oğullarıyla birlikte öldürüldü |
| 1560 | Deniz savaşı: Cerbe | Kesin Osmanlı zaferi; Haçlı donanması dağıtıldı, Cerbe Kalesi alındı |
| 1565 | Kuşatma: Malta Kuşatması | Kuşatma başarısız oldu ve kaldırıldı; Turgut Paşa öldü |
| 1566 | Kuşatma: Zigetvar Kuşatması | Kale alındı; Kanuni kuşatma sırasında öldü |
Ayrıntılı bilgi kutuları sitedeki “Savaşlar ve Antlaşmalar” sekmesindedir; kaynak TDV İslâm Ansiklopedisi.
1566'da Zigetvar Kuşatması sırasında çadırında doğal sebeplerle öldü. Ordu dağılmasın diye ölümü Sokullu Mehmed Paşa tarafından günlerce saklandı.
| Yıl | Bölge | Olay | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 1521 | + Belgrad–Böğürdelen | Belgrad'ın fethi (1521) ve Böğürdelen | TDV İA, “BELGRAD” |
| 1522 | + Rodos ve On İki Ada | Rodos Kuşatması (1522) — Sen Jan şövalyeleri adadan çıkarıldı | TDV İA, “SÜLEYMAN I” |
| 1526 | + Doğu Slavonya ve Sirem (Ösek–Vukovar) | Mohaç Muharebesi (1526) sonrası Ösek ve Sirem | TDV İA, “SLAVONYA” |
| 1527 | + Lika–Krbava | Obrovac'ın alınışı ve Lika–Krbava'yı kapsayan sancağın kuruluşu (1527) | TDV İA, “KIRKA” |
| 1534 | + Bağdat–Basra | Irakeyn Seferi (1534–1535) — Bağdat'ın fethi | TDV İA, “SÜLEYMAN I” |
| 1537 | + Pojega (Orta Slavonya) | Pojega'nın Semendire sancak beyi Mehmed Bey tarafından fethi (1537) | TDV İA, “POJEGA” |
| 1537 | + Kars–Ardahan–Artvin | Kars kesin olarak Osmanlı topraklarına katıldı (1537); 1565 sınır düzenlemesiyle İran'a bırakıldı | TDV İA, “KARS” |
| 1538 | + Yemen–Asir | Yemen Seferi (1538) ve Aden'in alınışı | TDV İA, “YEMEN”; Ágoston – Masters, Encyclopedia of the Ottoman Empire, s. 428; Iorga, Geschichte des osmanischen Reiches, II, 365 |
| 1538 | + Özi (Yedisan) | Karaboğdan seferi (1538) — Özi (Cankirman) kalesinin alınışı | TDV İA, “ÖZÜ”; Ágoston – Masters, Encyclopedia of the Ottoman Empire, s. 491 |
| 1541 | + Budin (Orta Macaristan) | Mohaç Muharebesi (1526) ve Budin'in ilhakı (1541) | TDV İA, “SÜLEYMAN I” |
| 1549 | + Batı Gürcistan (Megrel–İmeret) | Batı Gürcistan seferleri (1549–1550) | TDV İA, “GÜRCİSTAN” |
| 1550 | + Lahsa (Doğu Arabistan–Katar) | Lahsa eyaletinin kurulması (1550'ler), Basra'dan Katif'e inilmesi | TDV İA, “LAHS” (bir yıl farkla: TDV: 1547'de Basra'ya bağlandı, 1553'ten sonra beylerbeyilik) |
| 1551 | + Bingazi–Barka | Trablusgarp seferiyle Barka'nın Osmanlı hâkimiyetine girişi (1551) | TDV İA, “BİNGAZİ” |
| 1551 | + Trablusgarp | Turgut Reis'in Trablus'u fethi (1551) | TDV İA, “SÜLEYMAN I” |
| 1551 | + Fizan | Trablus sonrası Fizan'ın tabiiyeti | TDV İA, “TRABLUSGARP” |
| 1552 | + Batı Slavonya (Virovitika–Çazma) | Virovitika ve Çazma'nın alınışı (1552) — Slavonya'nın fethi tamamlandı | TDV İA, “SLAVONYA” |
| 1552 | + Banat (Temeşvar) | Temeşvar Seferi (1552) | TDV İA, “MACARİSTAN” |
| 1555 | + Habeş–Sevakin (Kızıldeniz kıyısı) | Habeş eyaletinin kurulması (1555), Sevakin ve Masavva | TDV İA, “HABEŞ EYALETİ” |
| 1565 | − Kars–Ardahan–Artvin | Kars kesin olarak Osmanlı topraklarına katıldı (1537); 1565 sınır düzenlemesiyle İran'a bırakıldı | TDV İA, “KARS” |
| 1566 | + Sakız | Piyale Paşa'nın Sakız'ı Cenevizlilerden alışı (1566) | TDV İA, “SAKIZ ADASI” |
Bu dönemde el değiştiren topraklar ve onları getiren savaş ya da antlaşmalar haritada görülebilir: I. Süleyman dönemi haritası.
Atıf: Padişahlar Atlası, “I. Süleyman (Kanuni) Dönemi: Harita, Savaşlar ve Fetihler (1520–1566)”, https://padisahlaratlasi.com/padisah/i-suleyman/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları
Bu sayfadaki terimler: Şehzade · Eyalet · Sancak
Bu dönemin sadrazamları: Piri Mehmed Paşa · Pargalı İbrahim Paşa · Lutfi Paşa · Rüstem Paşa · Semiz Ali Paşa · Sokullu Mehmed Paşa
Bu dönemin eserleri: Küçükçekmece Köprüsü · Kilitbahir Kalesi · Topkapı Sarayı · Kurşunlu Külliyesi (Eskişehir) · Edirnekapı Mihrimah Sultan Camii · Karagöz Bey Camii · Sinan Paşa Camii (İstanbul) · Gazi Kasım Paşa Camii · Süleymaniye Camii (Rodos) · Bosnalı Mehmed Paşa Camii · Hüsreviye Camii · Selimiye Camii (Konya) · tümü (50) →
Bu dönemin hanedan kadınları: Hafsa Sultan · Hürrem Sultan · Mihrimah Sultan
Bu dönemin payitahtı: İstanbul
Devlet teşkilatı: Divan-ı Hümayun · Sadaret ve Babıali · Nişancılık ve Kalemiye · Defterdarlık ve Osmanlı Maliyesi · Şeyhülislamlık · İlmiye teşkilatı ve kadılık · Eyalet ve sancak sistemi · Tımar sistemi · Devşirme sistemi · Enderun ve saray teşkilatı · Osmanlı'da vakıf sistemi
Doğru bilinen yanlışlar: Osmanlı en geniş sınırlarına Kanuni döneminde mi ulaştı? · Kırım, Eflak ve Boğdan Osmanlı toprağı mıydı? · Osmanlı ordusu çoğunlukla yeniçerilerden mi oluşurdu?