TRENDEFRARPadişahlar Atlası · 14 / 39 · padişah

III. Murad portresi

Temsilî portre (sonradan yapılmış) — ressamı ve tarihi belirsiz

III. Murad

Paylaş: WhatsApp · X

Doğum 1546 · Ölüm 1595 · Saltanat 1574–1595 (21 yıl) · Tahta çıkış 1574, 28 yaşında · Saltanatın sonu: Görevdeyken öldü · Başkent: İstanbul

Tuğrası
III. Murad tuğrası

Sınırlar onun döneminde tarihteki en geniş noktasına ulaştı, ama aynı yıllarda uzun savaşların maliyeti, paranın değer kaybı ve saray içi nüfuz kavgaları başladı. Zirve ile çözülmenin aynı döneme sığması saltanatının çelişkisidir.

Haritada III. Murad dönemini aç

▶ Bu padişahın 1 dakikalık videosu: YouTube · Instagram · TikTok

İlginç bilgi

1595’te öldüğünde kırk dokuz çocuğu hayattaydı ve cariyelerinden yedisi hamileydi.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “MURAD III” maddesi

Hayatı

Manisa'da büyüyen şehzade

Murad 4 Temmuz 1546'da, babası II. Selim'in Saruhan sancak beyi olduğu yıllarda Manisa'nın Bozdağ yaylasında doğdu. Annesi TDV maddesine göre asıl adı Cecilia Baffo olan Venedik asıllı Nurbanu Sultan'dır. İlk eğitimini Manisa sarayında aldı; Nisan 1557'de sünnet düğünü burada yapıldı. Küçük yaşta Aydın sancağına bey oldu; babası 1558'de Karaman'a geçince ona eşlik etti ve Akşehir sancak beyliğini aldı.

Babası tahta çıkınca Manisa'ya sancak beyi olarak gönderildi. Ömrü boyunca bağlı kalacağı Arnavut asıllı haseki Safiye Sultan ile burada tanıştı; ondan olan oğlu, sonraki III. Mehmed, 1566'da Manisa'da doğdu. Venedik elçilerinin raporları onu yetenekli, iyi eğitim görmüş, dinine bağlı ve çevresince çok sevilen bir şehzade olarak tanıtır.

Tahta çıkış ve Sokullu

Babasının ölüm haberini Veziriazam Sokullu Mehmed Paşa'dan ve annesinin gönderdiği adamlardan alan Murad aceleyle yola çıktı; zor bir yolculuktan sonra Sarayburnu'nda Sokullu ile buluştu ve gece yarısı saraya girdi. 22 Aralık 1574'te tahta çıkışı ilan edildi. Aynı gece, saltanat düzeni gereği beş kardeşi boğduruldu; babasının ve kardeşlerinin cenaze törenleri aynı güne denk geldi. İlk işi askere cülus bahşişi dağıtmak ve Kâbe'nin duvarlarının onarılmasını emretmek oldu.

Murad, Sokullu'yu görevde tuttu ve onun tecrübesinden yararlandı, ama zamanla gücünü zayıflatıp onu etkisizleştirdi. Saray çevresi, annesi Nurbanu Sultan, hasekisi Safiye Sultan ve gözdesi Halveti şeyhi Şüca' gibi kişiler devlet işlerinde giderek daha etkili oldu. Sokullu 1579'da bir suikastle öldürüldü.

Uzun İran savaşı

Safevi İran'ının iç karışıklıklarından yararlanmak isteyen Murad, muhtemelen Sokullu'nun karşı çıkmasına rağmen 1578'de yeni bir savaşa karar verdi. Lala Mustafa Paşa Gürcistan üzerinden Şirvan'ı fethetmekle görevlendirildi ve Safevileri iki kez yendi. Özdemiroğlu Osman Paşa Şirvan'ı korudu; veziriazam olunca 1585'te Tebriz'i aldı ve şehirde padişah adına hutbe okundu, ama kısa süre sonra orada hastalanıp öldü.

On iki yıl süren savaş, Şah Abbas'ın elçisi Haydar Mirza'nın İstanbul'a gelmesiyle sona erdi: 1590'da yapılan barışla fethedilen yerler Osmanlı'da kaldı. Atlasa göre Osmanlı devleti en geniş sınırlarına bu barışla ulaştı. Ama savaşın malî yükü ağırdı: 1589'da ayarı düşük akçeyle ödenen maaşlar yüzünden kapıkulu askerleri İstanbul'da ayaklandı ve Rumeli Beylerbeyi Mehmed Paşa ile Başdefterdar Mahmud Efendi'nin öldürülmesini isteyip sonunda bunu sağladılar.

Avrupa ile ilişkiler ve Uzun Savaş

Murad döneminde İngiltere ile ilişkiler büyük ölçüde gelişti. 1579'da İngiliz tüccarlarına ticaret izni verildi, bu izin sonra bir ahidnameye dönüştü; Murad ile Kraliçe I. Elizabeth arasında resmî mektuplar gidip geldi ve İspanya'ya karşı ortak bir harekât bile planlandı. Kuzey Afrika'da Fas üzerinde İspanya ve Portekiz ile nüfuz mücadelesi yaşandı; Lehistan tahtına çıkan krallar Osmanlı onayıyla kabul edildi.

1593'te Bosna kuvvetlerinin Kulpa'da bozguna uğraması üzerine Koca Sinan Paşa'nın ısrarıyla Habsburglara savaş açıldı. On üç yıl sürecek bu Uzun Savaş devletin temel yapısını derinden sarstı. Sinan Paşa 1594'te Yanıkkale'yi aldı, ama aynı kış Erdel, Eflak ve Boğdan voyvodaları Osmanlı karşıtı ittifaka katıldı ve Eflak ordusu Ocak 1595'te İbrail Kalesi'ni yaktı.

Kişiliği ve ölümü

Murad, savaşlara bizzat çıkmayan ve saraydan pek ayrılmayan bir padişahtı; Venedik elçilerine göre bunun bir sebebi, oğlu Mehmed'e halkın gösterdiği sevgiden çekinmesiydi. 1582'de oğlu Mehmed için düzenlettiği sünnet düğünü, sarayın bütün ihtişamının sergilendiği uzun ve görkemli bir şenlik oldu.

“Muradi” mahlasıyla dinî ve tasavvufi şiirler yazdı. Schweigger, kitap okumayı, özellikle tarih kitaplarını sevdiğini, astronomiye ilgi duyduğunu ve bir rasathane yapılmasına izin verdiğini yazar. Döneminde pek çok tarih ve coğrafya eseri ona sunuldu; TDV maddesi bu dönemi Osmanlı kültürünün klasik biçiminin zirvesine ulaştığı bir devir olarak tanımlar. En önemli eseri, şehzadeliğinde Manisa'da yaptırdığı mescidin yerine Mimar Sinan'ın planlarıyla kurulan Muradiye Külliyesi'dir: camisi 1586'da, medrese, imaret, han ve tabhanesi 1592–93'te tamamlandı. Mekke ve Medine'de birer medrese, imaret ve mektep yaptırdı; Ayasofya'ya kuzeydeki iki minare ile minber, kürsü ve mahfil eklendi, Mora'da Modon ve Navarin'de camiler onun adına inşa edildi.

Murad, Uzun Savaş'ın en sıkıntılı günlerinde, 17 Ocak 1595'te İstanbul'da öldü ve Ayasofya'nın haziresine gömüldü.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Murad III” (Bekir Kütükoğlu); Selaniki, Gelibolulu Ali, Hoca Sadeddin, Venedik elçi raporları ve Salomon Schweigger'in seyahatnamesi bu maddenin başlıca kaynaklarıdır.

O sırada dünyada

Çağdaş hükümdarlar

  • II. RudolfKutsal Roma-Germen İmparatoru · 1576–1612Saltanatındaki dini çekişmeler Otuz Yıl Savaşları'na zemin hazırladı
  • II. Felipeİspanya ve Portekiz Kralı · 1556–1598Armada'yı İngiltere'ye gönderen Habsburg kralı
  • I. Elizabethİngiltere Kraliçesi · 1558–1603Saltanatı İngiltere'nin altın çağı sayılan son Tudor hükümdarı
  • IV. HenriFransa Kralı · 1589–1610Bourbon hanedanından ilk Fransa kralı
  • I. AbbasSafevi Şahı · 1588–1629Orduyu yeniden düzenledi, başkenti İsfahan'a taşıdı
  • EkberBabür İmparatoru · 1556–1605Babür hükümdarlarının en büyüğü sayılan imparator
  • Wanli İmparatoruMing Çin İmparatoru · 1572–1620Saltanatında Matteo Ricci Çin'de Cizvit misyonlarını kurdu

Dünyada neler oluyordu?

  1. 1580
    Francis Drake, üç yıl süren dünya çevresi yolculuğunu tamamlayarak Plymouth'a döndü.
  2. 1581
    Kuzey Hollanda eyaletleri Feragat Bildirisi ile II. Felipe'nin egemenliğini reddetti.
  3. 1582
    Papa XIII. Gregorius, Jülyen takvimindeki kaymayı düzelten Gregoryen takvimini yürürlüğe koydu.
  4. 1588
    II. Felipe'nin İngiltere'yi istila için gönderdiği İspanyol Armadası, İngiliz donanmasınca püskürtüldü.
  5. 1590
    Toyotomi Hideyoshi, Kyushu'dan Tohoku'ya kadar bütün Japonya'yı denetimi altına aldı.
  6. 1592
    Hideyoshi'nin ordusu Busan'a çıkarak Kore'yi istila etti; Japon kuvvetleri 1598'de geri çekildi.

Kaynaklar: britannica.com [1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] [11] [12] [13]

Ailesi

BabasıII. Selim
AnnesiNurbanu Sultan
EşleriSafiye Sultan
ÇocuklarıIII. Mehmed ve yirmiden fazla şehzade ile sultan (kayıtlar tam değildir)

Önemli işleri

Antlaşmalar

Sadrazamları (veziriazamlar)

AdGöreve gelişAyrılışSüre
Sokullu Mehmed Paşa29 Haziran 156512 Ekim 157914 yıl, 105 gün
Semiz Ahmed Paşa13 Ekim 157927 Nisan 1580197 gün
Koca Sinan Paşa31 Temmuz 15806 Aralık 15822 yıl, 128 gün
Kanijeli Siyavuş Paşa24 Aralık 158225 Temmuz 15841 yıl, 214 gün
Özdemiroğlu Osman Paşa28 Temmuz 158429 Ekim 15851 yıl, 93 gün
Hadım Mesih Paşa1 Aralık 158515 Nisan 1586135 gün
Kanijeli Siyavuş Paşa (2. kez)15 Nisan 15862 Nisan 15892 yıl, 352 gün
Koca Sinan Paşa (2. kez)2 Nisan 15891 Ağustos 15912 yıl, 121 gün
Ferhad Paşa1 Ağustos 15914 Nisan 1592247 gün
Kanijeli Siyavuş Paşa (3. kez)4 Nisan 159228 Ocak 1593299 gün
Koca Sinan Paşa (3. kez)28 Ocak 159316 Şubat 15952 yıl, 19 gün

Savaşları ve antlaşmaları

YılOlaySonuç / taraflar
1578Savaş: ÇıldırOsmanlı zaferi; Tiflis'e ve Şirvan'a yol açıldı
1585Sefer: Tebriz'in alınışıTebriz Osmanlılara geçti ve 1603'e kadar elde tutuldu
1589İsyan: Beylerbeyi VakasıAskerin başını istediği Rumeli Beylerbeyi Mehmed Paşa ile Başdefterdar Mahmud Efendi öldürüldü; sadrazam ve şeyhülislam dahil yöneticiler azledildi
1590Antlaşma: Ferhad Paşa (İstanbul) AntlaşmasıOsmanlı İmparatorluğu, Safevi Devleti
1593Savaş: Kulpa (Sisak) bozgunu ve Uzun Savaş'ın başlaması (1593)Bosna kuvvetleri bozuldu; Osmanlı Devleti Avusturya'ya savaş açtı (Uzun Savaş, 1593–1606)

Ayrıntılı bilgi kutuları sitedeki “Savaşlar ve Antlaşmalar” sekmesindedir; kaynak TDV İslâm Ansiklopedisi.

Ölümü

1595'te Topkapı Sarayı'nda hastalıktan öldü.

Toprak değişimi

YılBölgeOlayKaynak
1576+ Kars–Ardahan–ArtvinKars 1576'dan az önce yeniden Osmanlı topraklarına katıldı; Çıldır Muharebesi'nden (1578) sonra kalesi yeniden inşa edildiTDV İA, “KARS” (bir yıl farkla: TDV: 1576'dan az önce)
1578+ Dağıstan–DerbentŞirvan ve Dağıstan seferleri (1578–1583), Özdemiroğlu Osman PaşaTDV İA, “MURAD III”
1578+ Batum (Acara)Çıldır Muharebesi (1578) sonrası Ahıska ve Batum sancaklarıTDV İA, “MURAD III” (bir yıl farkla)
1578+ Doğu Gürcistan (Kartli ve Kaheti, Tiflis)Tiflis'in alınışı (1578); Ferhad Paşa Antlaşması (1590) ile Osmanlı'ya bırakıldıTDV İA, “MURAD III”
1578+ Ahıska (Çıldır)Çıldır Muharebesi (1578) sonrası Ahıska ve Batum sancaklarıTDV İA, “AHISKA”
1585+ Azerbaycan–Şirvan–RevanOn iki yıllık İran Savaşı: Revan (1583) ve Tebriz (1585) alındı; Ferhad Paşa Antlaşması (1590) bunu tanıdıTDV İA, “MURAD III” (tarih tartışmalı: Bölge parça parça alındı: Revan 1583, Tebriz 1585, Gence 1588; antlaşma 1590)
1590+ Luristan–NihavendFerhad Paşa Antlaşması (1590): Luristan ve Nihavend de Osmanlı idaresinde kalan yerler arasındaydıTDV İA, “İRAN”

Bu dönemde el değiştiren topraklar ve onları getiren savaş ya da antlaşmalar haritada görülebilir: III. Murad dönemi haritası.

Atıf: Padişahlar Atlası, “III. Murad Dönemi: Harita, Savaşlar ve Fetihler (1574–1595)”, https://padisahlaratlasi.com/padisah/iii-murad/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları

Bu sayfadaki terimler: Şehzade · Sancak · Celali isyanları

Bu dönemin sadrazamları: Sokullu Mehmed Paşa · Koca Sinan Paşa

Bu dönemin eserleri: Taşköprü (Üsküp) · Ayasofya · Selimiye Camii ve Külliyesi (Edirne) · Atik Valide Camii · II. Selim Türbesi · Kılıç Ali Paşa Camii · Zal Mahmud Paşa Camii · Pertev Paşa Camii · Çemberlitaş Hamamı · Sokullu Mehmed Paşa Camii (Havsa) · Sokullu Mehmed Paşa Köprüsü (Drina Köprüsü) · Azapkapı Sokullu Mehmed Paşa Camii · tümü (16) →

Bu dönemin hanedan kadınları: Mihrimah Sultan · Safiye Sultan · Nurbanu Sultan

Devlet teşkilatı: Osmanlı'da vakıf sistemi

Doğru bilinen yanlışlar: Osmanlı en geniş sınırlarına Kanuni döneminde mi ulaştı? · “Kadınlar Saltanatı” döneminde devleti kadınlar mı yönetti? · Divan-ı Hümayun toplantılarına padişah başkanlık eder miydi? · Osmanlı ordusu çoğunlukla yeniçerilerden mi oluşurdu?

Bizi takip edin: YouTubeInstagramTikTok