TRENDEFRARPadişahlar Atlası · 20 / 39 · padişah

IV. Murad portresi

Temsilî portre (sonradan yapılmış) — ressamı ve tarihi belirsiz

IV. Murad

Paylaş: WhatsApp · X

Doğum 1612 · Ölüm 1640 · Saltanat 1623–1640 (17 yıl) · Tahta çıkış 1623, 11 yaşında · Saltanatın sonu: Görevdeyken öldü · Başkent: İstanbul

Tuğrası
IV. Murad tuğrası

Devlet otoritesini sert, hatta acımasız yöntemlerle yeniden kurdu ve Bağdat'ı geri aldı. Kasr-ı Şirin'de çizdiği doğu sınırı dört yüz yıl sonra hâlâ büyük ölçüde yürürlüktedir.

Haritada IV. Murad dönemini aç

▶ Bu padişahın 1 dakikalık videosu: YouTube · Instagram · TikTok

İlginç bilgi

1633’teki büyük İstanbul yangınından sonra kahvehanelerde dedikodu çoğalınca kahvehaneleri yıktırıp yerlerine bekâr, debbağ ve nalbantlar için odalar yaptırdı ve tütünü yasakladı.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “MURAD IV” maddesi

Hayatı

Çocuk yaşta tahta

Murad 27 Temmuz 1612'de İstanbul'da doğdu. Babası I. Ahmed, annesi Mahpeyker (Kösem) Sultan'dır. Şehzadeliği hakkında kaynaklarda fazla bilgi yoktur. II. Osman'ın öldürülmesinden sonra Sadrazam Davud Paşa'nın tertibiyle kardeşleriyle birlikte Üsküdar'a götürülmek üzere sarayın bahçesine çıkarıldığında, kapı ağalarından biri onu öldürmek istemiş, öteki ağaların araya girmesiyle kurtulmuştu.

Amcası I. Mustafa'nın akıl dengesizliği devleti çıkmaza sokunca devlet ileri gelenleri onu tahttan indirdi; Murad, muhtemelen annesinin etkisiyle, 10 Eylül 1623'te on bir yaşında tahta çıkarıldı. Ertesi gün Eyüp Sultan Türbesi'nde Aziz Mahmud Hüdayi'nin elinden kılıç kuşandı ve beş gün sonra sünnet edildi.

Kösem Sultan'ın naibliği ve isyanlar

Saltanatının ilk dokuz yılında yönetim daha çok annesi Kösem Sultan'ın etkisindeki devlet adamlarının elindeydi; Murad'ın olaylarda bir etkisi olmadı. Doğuda Erzurum'da Abaza Mehmed Paşa, II. Osman'ın kanını dava ederek bölgeyi ele geçirmiş, yeniçerileri öldürüp Ankara'ya kadar yürümüştü. Bağdat'ta Bekir Subaşı'nın isyanı sonunda şehir 1624'te Safevilerin eline geçti. Hafız Ahmed Paşa'nın 1626'daki Bağdat kuşatması da sonuç vermedi.

İstanbul'da zorbalar devleti yönetir hâle gelmişti. 1632'de ayaklanan sipahiler saraya yürüyüp padişaha ayak divanı yaptırdı, yakın adamlarının öldürülmesini istedi; padişaha güvenleri kalmadığını söyleyip kardeşleri Bayezid, Süleyman, Kasım ve İbrahim'i görmek istediler. Bu olay Murad'ı derinden etkiledi. 18 Mayıs 1632'de, isyancıları arkadan destekleyen Sadrazam Receb Paşa'yı divandan sonra içeri çağırtıp öldürttü ve zorbaları birer birer ortadan kaldırdı. Yönetimi bu tarihten sonra tamamen kendi eline aldı.

Sert bir düzen

Murad, otoriteyi yeniden kurmak için çok sert yöntemlere başvurdu. 2 Eylül 1633'te İstanbul'un beşte birini kül eden yangından sonra kahvehanelerdeki dedikodulardan rahatsız olunca, kahve ve tütünü haram sayan Kadızade Mehmed Efendi'nin teşvikiyle kahvehaneleri yıktırdı ve tütünü yasakladı. TDV maddesi, tütün düşmanlığının hastalıklı bir hâl aldığını ve İstanbul'da ve seferlerde bu yüzden pek çok kişiyi öldürttüğünü belirtir; aynı kaynak, tütün ve afyondan nefret ettiği rivayetine rağmen içkiye çok düşkün olduğunu da kaydeder.

Taşrada da düzen yeniden kuruldu: Lübnan'da bağımsız bir yönetim kuran Dürzi emiri Ma'noğlu Fahreddin'in isyanı 1635'te bastırıldı.

Revan ve Bağdat

Murad 1635'te İran'a karşı bizzat sefere çıktı. Yol boyunca görevini ihmal edenleri, şikâyet edilen kadıları ve tütün içenleri cezalandırdı. Revan, on bir günlük bir direnişten sonra 8 Ağustos 1635'te teslim oldu. Ancak kale kısa süre sonra yeniden kaybedildi.

1638'de en büyük seferine çıktı. Sefere çıkmadan önce kendisi için tehlikeli gördüğü kardeşi Şehzade Kasım'ı öldürttü; daha önce Bayezid ve Süleyman'ı da öldürtmüştü. 8 Mayıs 1638'de İstanbul'dan ayrılan ordu Bağdat'ı kuşattı. Sadrazam Tayyar Mehmed Paşa savaşırken alnına isabet eden bir kurşunla öldü; ertesi gün, 24 Aralık 1638'de kale komutanı Bektaş Han Bağdat'ı teslim etti. Murad İmam-ı Azam ve Abdülkadir Geylani türbelerini onarttı. 17 Mayıs 1639'da imzalanan Kasr-ı Şirin Antlaşması, Osmanlı-İran savaşlarını uzun süre için sona erdirdi ve sonraki yüzyıllarda sınırın esası oldu.

Kişiliği ve ölümü

Murad Osmanlı padişahları arasında fiziksel gücüyle ünlüdür: kaynaklar silahtarını kuşağından tutup kaldırarak odada dolaştırdığını, pehlivanlarla güreştiğini, ağır bir gürz kullandığını ve kılıç, ok, harbe gibi silahlarda usta olduğunu anlatır. Arapça ve Farsça bilir, “Muradi” mahlasıyla şiir yazardı; musikiye ilgisi beste yapacak düzeydeydi. Revan ve Bağdat zaferlerinin hatırasına Topkapı Sarayı'nda yaptırdığı Revan ve Bağdat köşkleri dönemin en seçkin eserlerindendir. Evliya Çelebi, Kâtib Çelebi, Nef'î ve Koçi Bey gibi isimler onun döneminde yetişti.

Bağdat dönüşü ayaklarındaki hastalık (nikris) iyice arttı. Bir gece eğlencesinin ertesi günü hastalandı; bütün tedavilere rağmen günden güne kötüleşti ve 8 Şubat 1640'ta, kardeşi Kasım'ı boğdurduğu odada öldü. Ölüm döşeğinde hayattaki tek kardeşi İbrahim'in de öldürülmesini emrettiği, annesi Kösem Sultan'ın bu emrin uygulanmasını engellediği rivayet edilir. Cenazesi, savaşlarda bindiği üç at tersine eyerlenmiş olarak önünde götürülerek kaldırıldı ve Sultanahmet Camii yanındaki babasının türbesine gömüldü.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Murad IV” (Ziya Yılmazer); Kâtib Çelebi, Peçevi, Topçular Kâtibi Abdülkadir Efendi, Karaçelebizade, Evliya Çelebi ve Naima bu maddenin başlıca kaynaklarıdır.

O sırada dünyada

Çağdaş hükümdarlar

  • II. FerdinandKutsal Roma-Germen İmparatoru · 1619–1637Otuz Yıl Savaşları'nda Katolik Karşı Reform'un önde gelen savunucusu
  • IV. Felipeİspanya Kralı · 1621–1665İspanya'nın büyük güç olarak gerilediği dönemin kralı
  • I. Charlesİngiltere, İskoçya ve İrlanda Kralı · 1625–1649Parlamentoyla çatışması iç savaşa ve idamına yol açtı
  • XIII. LouisFransa Kralı · 1610–1643Babası IV. Henri'nin ölümüyle çocuk yaşta tahta çıktı
  • II. Gustav Adolfİsveç Kralı · 1611–1632Otuz Yıl Savaşları'nda Lützen'de çarpışırken öldü
  • Şah CihanBabür İmparatoru · 1628–1658Eşi Mümtaz Mahal için Tac Mahal'i yaptırdı
  • Tokugawa IemitsuJaponya Şogunu · 1623–1651Japonya'yı iki yüzyıldan uzun sürecek dış dünyaya kapanma siyasetine yöneltti

Dünyada neler oluyordu?

  1. 1628
    William Harvey, kanın kalp tarafından kapalı bir devrede pompalandığını gösteren De motu cordis adlı eserini yayımladı.
  2. 1632
    Şah Cihan, eşi Mümtaz Mahal'in mezarı için Agra'da Tac Mahal'in yapımını başlattı.
  3. 1633
    Engizisyon, Kopernik görüşünü savunan Galileo'yu mahkum etti; Galileo ömrünün kalanını ev hapsinde geçirdi.
  4. 1635
    Kardinal Richelieu'nun himayesinde Fransız Akademisi (Académie française) resmen kuruldu.
  5. 1637
    Descartes, “Düşünüyorum, öyleyse varım” önermesini içeren Yöntem Üzerine Konuşma'yı yayımladı.
  6. 1639
    Japonya Portekizlileri ülkeden çıkardı; dış ticaret Nagasaki'de Hollandalı ve Çinli tüccarlarla sınırlandı.

Kaynaklar: britannica.com [1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] [11] [12]

Ailesi

BabasıI. Ahmed
AnnesiKösem Sultan
EşleriAyşe Sultan
ÇocuklarıŞehzade Ahmed, Şehzade Numan, Kaya Sultan, Safiye Sultan (erkek çocukları küçük yaşta öldüğü için taht kardeşi İbrahim'e geçti)

Önemli işleri

Antlaşmalar

Sadrazamları (veziriazamlar)

AdGöreve gelişAyrılışSüre
Kemankeş Ali Paşa30 Ağustos 16233 Nisan 1624217 gün
Çerkez Mehmed Paşa3 Nisan 162428 Ocak 1625300 gün
Hafız Ahmed Paşa8 Şubat 16251 Aralık 16261 yıl, 296 gün
Kayserili Halil Paşa (2. kez)2 Aralık 16266 Nisan 16281 yıl, 126 gün
Hüsrev Paşa6 Nisan 162825 Ekim 16313 yıl, 202 gün
Hafız Ahmed Paşa (2. kez)25 Ekim 163110 Şubat 1632108 gün
Topal Receb Paşa10 Şubat 163218 Mayıs 163298 gün
Tabanıyassı Mehmed Paşa18 Mayıs 16322 Şubat 16374 yıl, 260 gün
Bayram PaşaŞubat 163727 Ağustos 16381-2 yıl
Tayyar Mehmed Paşa27 Ağustos 163823 Aralık 1638118 gün
Kemankeş Kara Mustafa Paşa24 Aralık 163831 Ocak 16445 yıl, 38 gün

Savaşları ve antlaşmaları

YılOlaySonuç / taraflar
1623Kuşatma: Bağdat'ın kaybıBağdat Safevilere geçti; 1638'e kadar onların elinde kaldı
1632İsyan: 1632 Zorbalar İsyanıSadrazam Hafız Ahmed Paşa zorbalarca öldürüldü; IV. Murad Mayıs 1632'de Topal Receb Paşa'yı ve zorbaları ortadan kaldırıp yönetimi bizzat ele aldı
1635Sefer: Revan SeferiRevan alındı; 1 Nisan 1636'da yeniden Safevilere geçti
1635İsyan: Maanoğlu Fahreddin İsyanıŞam Beylerbeyi Küçük Ahmed Paşa Fahreddin'i yakaladı; İstanbul'a gönderilen Fahreddin, bağışlanan oğlu Hüseyin dışında oğullarıyla birlikte idam edildi (1635)
1638Kuşatma: Bağdat'ın geri alınışıBağdat geri alındı ve kesin olarak Osmanlıda kaldı
1639Antlaşma: Kasr-ı Şirin AntlaşmasıOsmanlı İmparatorluğu, Safevi Devleti

Ayrıntılı bilgi kutuları sitedeki “Savaşlar ve Antlaşmalar” sekmesindedir; kaynak TDV İslâm Ansiklopedisi.

Ölümü

1640'ta yirmi sekiz yaşında, siroz ve gut hastalığından öldü. Aşırı içki kullanımının etkili olduğu kabul edilir.

Toprak değişimi

YılBölgeOlayKaynak
1623− Bağdat–BasraBekir Subaşı isyanı ardından Safevi işgali (1623); Bağdat Seferi (1638) ile geri alındı, Kasr-ı Şirin Antlaşması (1639) — doğu sınırı bugüne dek sürdüTDV İA, “BAĞDAT” (tarih tartışmalı: TDV Bağdat maddesi iç kalenin teslimini 28 Kasım 1623 olarak verir; IV. Murad maddesi hicrî 1033 yılını 1624'e denk getirir)
1635− Yemen–AsirZeydi İmam Kasım ve oğlu Müeyyed'in ayaklanması (1629–1635) — son Osmanlı birlikleri Muha'dan ayrıldı (22 Ekim 1635)TDV İA, “YEMEN”
1638+ Bağdat–BasraBekir Subaşı isyanı ardından Safevi işgali (1623); Bağdat Seferi (1638) ile geri alındı, Kasr-ı Şirin Antlaşması (1639) — doğu sınırı bugüne dek sürdüTDV İA, “MURAD IV”

Bu dönemde el değiştiren topraklar ve onları getiren savaş ya da antlaşmalar haritada görülebilir: IV. Murad dönemi haritası.

Atıf: Padişahlar Atlası, “IV. Murad Dönemi: Harita, Savaşlar ve Fetihler (1623–1640)”, https://padisahlaratlasi.com/padisah/iv-murad/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları

Bu sayfadaki terimler: Şehzade · Celali isyanları

Bu dönemin sadrazamları: Kemankeş Kara Mustafa Paşa

Bu dönemin eserleri: Topkapı Sarayı · Büyük Valide Hanı · Babaeski Köprüsü

Bu dönemin hanedan kadınları: Kösem Sultan

Devlet teşkilatı: Devşirme sistemi · Enderun ve saray teşkilatı

Doğru bilinen yanlışlar: “Kadınlar Saltanatı” döneminde devleti kadınlar mı yönetti? · Devşirmede her Hristiyan çocuk toplanır mıydı?

Bizi takip edin: YouTubeInstagramTikTok