TRENDEFRARPadişahlar Atlası · 20 / 39 · padişah
Temsilî portre (sonradan yapılmış) — ressamı ve tarihi belirsiz

Devlet otoritesini sert, hatta acımasız yöntemlerle yeniden kurdu ve Bağdat'ı geri aldı. Kasr-ı Şirin'de çizdiği doğu sınırı dört yüz yıl sonra hâlâ büyük ölçüde yürürlüktedir.
Haritada IV. Murad dönemini aç▶ Bu padişahın 1 dakikalık videosu: YouTube · Instagram · TikTok
1633’teki büyük İstanbul yangınından sonra kahvehanelerde dedikodu çoğalınca kahvehaneleri yıktırıp yerlerine bekâr, debbağ ve nalbantlar için odalar yaptırdı ve tütünü yasakladı.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “MURAD IV” maddesi
Murad 27 Temmuz 1612'de İstanbul'da doğdu. Babası I. Ahmed, annesi Mahpeyker (Kösem) Sultan'dır. Şehzadeliği hakkında kaynaklarda fazla bilgi yoktur. II. Osman'ın öldürülmesinden sonra Sadrazam Davud Paşa'nın tertibiyle kardeşleriyle birlikte Üsküdar'a götürülmek üzere sarayın bahçesine çıkarıldığında, kapı ağalarından biri onu öldürmek istemiş, öteki ağaların araya girmesiyle kurtulmuştu.
Amcası I. Mustafa'nın akıl dengesizliği devleti çıkmaza sokunca devlet ileri gelenleri onu tahttan indirdi; Murad, muhtemelen annesinin etkisiyle, 10 Eylül 1623'te on bir yaşında tahta çıkarıldı. Ertesi gün Eyüp Sultan Türbesi'nde Aziz Mahmud Hüdayi'nin elinden kılıç kuşandı ve beş gün sonra sünnet edildi.
Saltanatının ilk dokuz yılında yönetim daha çok annesi Kösem Sultan'ın etkisindeki devlet adamlarının elindeydi; Murad'ın olaylarda bir etkisi olmadı. Doğuda Erzurum'da Abaza Mehmed Paşa, II. Osman'ın kanını dava ederek bölgeyi ele geçirmiş, yeniçerileri öldürüp Ankara'ya kadar yürümüştü. Bağdat'ta Bekir Subaşı'nın isyanı sonunda şehir 1624'te Safevilerin eline geçti. Hafız Ahmed Paşa'nın 1626'daki Bağdat kuşatması da sonuç vermedi.
İstanbul'da zorbalar devleti yönetir hâle gelmişti. 1632'de ayaklanan sipahiler saraya yürüyüp padişaha ayak divanı yaptırdı, yakın adamlarının öldürülmesini istedi; padişaha güvenleri kalmadığını söyleyip kardeşleri Bayezid, Süleyman, Kasım ve İbrahim'i görmek istediler. Bu olay Murad'ı derinden etkiledi. 18 Mayıs 1632'de, isyancıları arkadan destekleyen Sadrazam Receb Paşa'yı divandan sonra içeri çağırtıp öldürttü ve zorbaları birer birer ortadan kaldırdı. Yönetimi bu tarihten sonra tamamen kendi eline aldı.
Murad, otoriteyi yeniden kurmak için çok sert yöntemlere başvurdu. 2 Eylül 1633'te İstanbul'un beşte birini kül eden yangından sonra kahvehanelerdeki dedikodulardan rahatsız olunca, kahve ve tütünü haram sayan Kadızade Mehmed Efendi'nin teşvikiyle kahvehaneleri yıktırdı ve tütünü yasakladı. TDV maddesi, tütün düşmanlığının hastalıklı bir hâl aldığını ve İstanbul'da ve seferlerde bu yüzden pek çok kişiyi öldürttüğünü belirtir; aynı kaynak, tütün ve afyondan nefret ettiği rivayetine rağmen içkiye çok düşkün olduğunu da kaydeder.
Taşrada da düzen yeniden kuruldu: Lübnan'da bağımsız bir yönetim kuran Dürzi emiri Ma'noğlu Fahreddin'in isyanı 1635'te bastırıldı.
Murad 1635'te İran'a karşı bizzat sefere çıktı. Yol boyunca görevini ihmal edenleri, şikâyet edilen kadıları ve tütün içenleri cezalandırdı. Revan, on bir günlük bir direnişten sonra 8 Ağustos 1635'te teslim oldu. Ancak kale kısa süre sonra yeniden kaybedildi.
1638'de en büyük seferine çıktı. Sefere çıkmadan önce kendisi için tehlikeli gördüğü kardeşi Şehzade Kasım'ı öldürttü; daha önce Bayezid ve Süleyman'ı da öldürtmüştü. 8 Mayıs 1638'de İstanbul'dan ayrılan ordu Bağdat'ı kuşattı. Sadrazam Tayyar Mehmed Paşa savaşırken alnına isabet eden bir kurşunla öldü; ertesi gün, 24 Aralık 1638'de kale komutanı Bektaş Han Bağdat'ı teslim etti. Murad İmam-ı Azam ve Abdülkadir Geylani türbelerini onarttı. 17 Mayıs 1639'da imzalanan Kasr-ı Şirin Antlaşması, Osmanlı-İran savaşlarını uzun süre için sona erdirdi ve sonraki yüzyıllarda sınırın esası oldu.
Murad Osmanlı padişahları arasında fiziksel gücüyle ünlüdür: kaynaklar silahtarını kuşağından tutup kaldırarak odada dolaştırdığını, pehlivanlarla güreştiğini, ağır bir gürz kullandığını ve kılıç, ok, harbe gibi silahlarda usta olduğunu anlatır. Arapça ve Farsça bilir, “Muradi” mahlasıyla şiir yazardı; musikiye ilgisi beste yapacak düzeydeydi. Revan ve Bağdat zaferlerinin hatırasına Topkapı Sarayı'nda yaptırdığı Revan ve Bağdat köşkleri dönemin en seçkin eserlerindendir. Evliya Çelebi, Kâtib Çelebi, Nef'î ve Koçi Bey gibi isimler onun döneminde yetişti.
Bağdat dönüşü ayaklarındaki hastalık (nikris) iyice arttı. Bir gece eğlencesinin ertesi günü hastalandı; bütün tedavilere rağmen günden güne kötüleşti ve 8 Şubat 1640'ta, kardeşi Kasım'ı boğdurduğu odada öldü. Ölüm döşeğinde hayattaki tek kardeşi İbrahim'in de öldürülmesini emrettiği, annesi Kösem Sultan'ın bu emrin uygulanmasını engellediği rivayet edilir. Cenazesi, savaşlarda bindiği üç at tersine eyerlenmiş olarak önünde götürülerek kaldırıldı ve Sultanahmet Camii yanındaki babasının türbesine gömüldü.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Murad IV” (Ziya Yılmazer); Kâtib Çelebi, Peçevi, Topçular Kâtibi Abdülkadir Efendi, Karaçelebizade, Evliya Çelebi ve Naima bu maddenin başlıca kaynaklarıdır.
Kaynaklar: britannica.com [1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] [11] [12]
| Babası | I. Ahmed |
|---|---|
| Annesi | Kösem Sultan |
| Eşleri | Ayşe Sultan |
| Çocukları | Şehzade Ahmed, Şehzade Numan, Kaya Sultan, Safiye Sultan (erkek çocukları küçük yaşta öldüğü için taht kardeşi İbrahim'e geçti) |
| Ad | Göreve geliş | Ayrılış | Süre |
|---|---|---|---|
| Kemankeş Ali Paşa | 30 Ağustos 1623 | 3 Nisan 1624 | 217 gün |
| Çerkez Mehmed Paşa | 3 Nisan 1624 | 28 Ocak 1625 | 300 gün |
| Hafız Ahmed Paşa | 8 Şubat 1625 | 1 Aralık 1626 | 1 yıl, 296 gün |
| Kayserili Halil Paşa (2. kez) | 2 Aralık 1626 | 6 Nisan 1628 | 1 yıl, 126 gün |
| Hüsrev Paşa | 6 Nisan 1628 | 25 Ekim 1631 | 3 yıl, 202 gün |
| Hafız Ahmed Paşa (2. kez) | 25 Ekim 1631 | 10 Şubat 1632 | 108 gün |
| Topal Receb Paşa | 10 Şubat 1632 | 18 Mayıs 1632 | 98 gün |
| Tabanıyassı Mehmed Paşa | 18 Mayıs 1632 | 2 Şubat 1637 | 4 yıl, 260 gün |
| Bayram Paşa | Şubat 1637 | 27 Ağustos 1638 | 1-2 yıl |
| Tayyar Mehmed Paşa | 27 Ağustos 1638 | 23 Aralık 1638 | 118 gün |
| Kemankeş Kara Mustafa Paşa | 24 Aralık 1638 | 31 Ocak 1644 | 5 yıl, 38 gün |
| Yıl | Olay | Sonuç / taraflar |
|---|---|---|
| 1623 | Kuşatma: Bağdat'ın kaybı | Bağdat Safevilere geçti; 1638'e kadar onların elinde kaldı |
| 1632 | İsyan: 1632 Zorbalar İsyanı | Sadrazam Hafız Ahmed Paşa zorbalarca öldürüldü; IV. Murad Mayıs 1632'de Topal Receb Paşa'yı ve zorbaları ortadan kaldırıp yönetimi bizzat ele aldı |
| 1635 | Sefer: Revan Seferi | Revan alındı; 1 Nisan 1636'da yeniden Safevilere geçti |
| 1635 | İsyan: Maanoğlu Fahreddin İsyanı | Şam Beylerbeyi Küçük Ahmed Paşa Fahreddin'i yakaladı; İstanbul'a gönderilen Fahreddin, bağışlanan oğlu Hüseyin dışında oğullarıyla birlikte idam edildi (1635) |
| 1638 | Kuşatma: Bağdat'ın geri alınışı | Bağdat geri alındı ve kesin olarak Osmanlıda kaldı |
| 1639 | Antlaşma: Kasr-ı Şirin Antlaşması | Osmanlı İmparatorluğu, Safevi Devleti |
Ayrıntılı bilgi kutuları sitedeki “Savaşlar ve Antlaşmalar” sekmesindedir; kaynak TDV İslâm Ansiklopedisi.
1640'ta yirmi sekiz yaşında, siroz ve gut hastalığından öldü. Aşırı içki kullanımının etkili olduğu kabul edilir.
| Yıl | Bölge | Olay | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 1623 | − Bağdat–Basra | Bekir Subaşı isyanı ardından Safevi işgali (1623); Bağdat Seferi (1638) ile geri alındı, Kasr-ı Şirin Antlaşması (1639) — doğu sınırı bugüne dek sürdü | TDV İA, “BAĞDAT” (tarih tartışmalı: TDV Bağdat maddesi iç kalenin teslimini 28 Kasım 1623 olarak verir; IV. Murad maddesi hicrî 1033 yılını 1624'e denk getirir) |
| 1635 | − Yemen–Asir | Zeydi İmam Kasım ve oğlu Müeyyed'in ayaklanması (1629–1635) — son Osmanlı birlikleri Muha'dan ayrıldı (22 Ekim 1635) | TDV İA, “YEMEN” |
| 1638 | + Bağdat–Basra | Bekir Subaşı isyanı ardından Safevi işgali (1623); Bağdat Seferi (1638) ile geri alındı, Kasr-ı Şirin Antlaşması (1639) — doğu sınırı bugüne dek sürdü | TDV İA, “MURAD IV” |
Bu dönemde el değiştiren topraklar ve onları getiren savaş ya da antlaşmalar haritada görülebilir: IV. Murad dönemi haritası.
Atıf: Padişahlar Atlası, “IV. Murad Dönemi: Harita, Savaşlar ve Fetihler (1623–1640)”, https://padisahlaratlasi.com/padisah/iv-murad/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları
Bu sayfadaki terimler: Şehzade · Celali isyanları
Bu dönemin sadrazamları: Kemankeş Kara Mustafa Paşa
Bu dönemin eserleri: Topkapı Sarayı · Büyük Valide Hanı · Babaeski Köprüsü
Bu dönemin hanedan kadınları: Kösem Sultan
Devlet teşkilatı: Devşirme sistemi · Enderun ve saray teşkilatı
Doğru bilinen yanlışlar: “Kadınlar Saltanatı” döneminde devleti kadınlar mı yönetti? · Devşirmede her Hristiyan çocuk toplanır mıydı?