TRENDEFRARPadişahlar Atlası · 24 / 39 · padişah
Temsilî portre (sonradan yapılmış) — Konstantin Kapıdağlı dizisi · 19. yy başı

Salankamen yenilgisi ve Köprülü Fazıl Mustafa Paşa'nın şehit düşmesi saltanatının en ağır olayıdır. Kutsal İttifak savaşları sürerken dört yıl hüküm sürdü, net toprak değişimi olmadı.
Haritada II. Ahmed dönemini aç▶ Bu padişahın 1 dakikalık videosu: YouTube · Instagram · TikTok
Şiire ve musikiye meraklı, aynı zamanda hattat bir padişahtı. Edirne’de öldü, naaşı İstanbul’a getirilip Kanuni Sultan Süleyman’ın türbesine gömüldü.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “AHMED II” maddesi
Ahmed 25 Şubat 1643'te doğdu. Babası Sultan İbrahim, annesi Muazzez Sultan'dır. Ağabeyleri IV. Mehmed ve II. Süleyman gibi o da yetişkinliğini sarayın kapalı şehzade dairesinde, devlet işlerinden uzak geçirdi. Ağabeyi II. Süleyman'ın ölümü üzerine 23 Haziran 1691'de, kırk dokuz yaşında Edirne'de tahta çıktı.
Tahta çıktığında Osmanlı-Avusturya savaşı sürüyordu. Ahmed, cephedeki Sadrazam Köprülüzade Fazıl Mustafa Paşa'yı görevinde bıraktı; ama Mustafa Paşa Ağustos 1691'de Salankamen'de şehit düştü ve ordu dağıldı. Bu yenilgi, II. Süleyman döneminde Belgrad'ın geri alınmasıyla doğan umudu söndürdü.
Ardından sadrazamlar birbirini hızla izledi. Kadı Ali Paşa sefere çıkmadığı ve mal hırsına kapıldığı için azledildi; Merzifonlu Hacı Ali Paşa, başdefterdarın haksız yere görevden alınması üzerine istifa etti; yerine Bozoklu Mustafa Paşa geldi. Bu arada Varad Kalesi Avusturyalıların eline geçti. 1693'te Bozoklu Mustafa Paşa, yanında Orta Macar Kralı Tököli İmre ve Kırım Hanı Selim Giray olduğu hâlde Belgrad'a yürüyünce şehri kuşatan Avusturya ordusu 12 Eylül 1693'te kuşatmayı kaldırıp çekildi. Ama sefer dönüşünde padişah, kızlar ağasının etkisiyle Mustafa Paşa'yı azledip yerine Sürmeli Ali Paşa'yı getirdi.
1694'te Varadin kuşatıldı; kalenin takviye alması ve şiddetli yağmurlar yüzünden ordu yirmi üç gün sonra Belgrad'a çekilmek zorunda kaldı. Asker ihtiyacı yüzünden Ege adalarındaki muhafızlar azaltılınca Sakız adası düşman eline geçti. Ahmed bu habere çok üzüldü ve adanın kurtarılması için hazırlık emretti.
Ahmed devlet işlerine yakından ilgi gösterdi. Divan-ı Hümayun'un işleri artınca, Kanuni kanunnamesine uygun olarak divan toplantılarını haftada iki günden dört güne çıkardı; toplantılarda bizzat bulunmayı âdet edindi ve hastalığında bile bu âdeti bırakmadı.
Onun döneminin en uzun etkili düzenlemesi, devlet gelirlerinin toplanmasında “malikane” usulünün getirilmesidir. Şam, Halep, Diyarbekir ve öteki eyaletlerde başlayıp sonra bütün Anadolu ve Rumeli'ye yayılan bu usulle vergi kaynakları ömür boyu ihaleye verildi. Halk böylece sık sık değişen mültezimlerin keyfi davranışlarından korunacaktı; ama TDV maddesine göre bu uygulama zamanla devletin başına büyük dertler açan ayanlığın doğmasına zemin hazırladı.
TDV maddesi Ahmed'i hassas ve hiddetli mizaçlı, şiire ve musikiye meraklı, aynı zamanda hattat bir padişah olarak tanıtır. Çevresindekilerin telkinlerine çabuk kapılırdı, ama devlet işlerinde reayanın haklarını hep ön planda tutardı. Kısa saltanatında Cibali, Ayazma Kapısı ve Bedesten yangınları İstanbul'un büyük bir bölümünü yaktı.
II. Ahmed 6 Şubat 1695'te elli iki yaşında, ödemden (istiska) Edirne'de öldü. Naaşı İstanbul'a getirilip Süleymaniye'de Kanuni Sultan Süleyman'ın türbesine, ağabeyi II. Süleyman'ın yanına gömüldü. Yerine yeğeni, IV. Mehmed'in oğlu II. Mustafa geçti.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Ahmed II” (Mücteba İlgürel); Raşid, Silahdar Fındıklılı Mehmed Ağa ve Defterdar Sarı Mehmed Paşa bu maddenin başlıca kaynaklarıdır.
Kaynaklar: britannica.com [1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] · iranicaonline.org [1] · ncbi.nlm.nih.gov [1]
| Babası | İbrahim |
|---|---|
| Annesi | Hatice Muazzez Sultan |
| Eşleri | Rabia Sultan |
| Çocukları | Şehzade İbrahim, Şehzade Selim, Asiye Sultan |
Kayda geçen yok.
| Ad | Göreve geliş | Ayrılış | Süre |
|---|---|---|---|
| Köprülüzade Fazıl Mustafa Paşa | 25 Ekim 1689 | 19 Ağustos 1691 | 1 yıl, 298 gün |
| Arabacı Ali Paşa | Ağustos 1691? | Mart 1692 | |
| Hacı Ali Paşa | 27 Mart 1692 | 27 Mart 1693 | 1 yıl |
| Bozoklu Mustafa Paşa | 27 Mart 1693 | 14 Mart 1694 | 352 gün |
| Sürmeli Ali Paşa | 12 Mart 1694 | 1 Mayıs 1695 | 1 yıl, 50 gün |
| Yıl | Olay | Sonuç / taraflar |
|---|---|---|
| 1691 | Savaş: Salankamen | Osmanlı yenilgisi; Köprülüzade Fazıl Mustafa Paşa şehid düştü, ordu dağıldı |
Ayrıntılı bilgi kutuları sitedeki “Savaşlar ve Antlaşmalar” sekmesindedir; kaynak TDV İslâm Ansiklopedisi.
1695'te Edirne'de hastalıktan öldü.
Bu dönemde el değiştiren topraklar ve onları getiren savaş ya da antlaşmalar haritada görülebilir: II. Ahmed dönemi haritası.
Atıf: Padişahlar Atlası, “II. Ahmed Dönemi: Harita, Savaşlar ve Fetihler (1691–1695)”, https://padisahlaratlasi.com/padisah/ii-ahmed/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları
Bu sayfadaki terimler: Şehzade
Bu dönemin sadrazamları: Köprülüzade Fazıl Mustafa Paşa
Bu dönemin eserleri: Sidi Mahrez Camii