TRENDEFRARPadişahlar Atlası · 2 / 39 · bey
Temsilî portre (sonradan yapılmış) — Paolo Veronese çevresi · 16. yy
Rumeli'ye geçiş

Devleti beylikten devlete taşıyan kurumsal adımları attı: düzenli ordu, medrese, divan ve donanma onun dönemindedir. En kalıcı işi, Rumeli'ye geçerek Osmanlı'yı bir Avrupa devleti haline getirmesidir.
Haritada Orhan Gazi dönemini aç▶ Bu padişahın 1 dakikalık videosu: YouTube · Instagram · TikTok
1346’da Bizanslı Ioannes Kantakuzenos’un kızı Theodora ile evlendi. Nikah, Bizans saray geleneğine göre Silivri Kalesi’nin dışında kurulan tahta bir set üzerinde kıyıldı.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “ORHAN” maddesi
Orhan, Osman Gazi'nin oğluydu; doğum yılı tartışmalıdır. 1299'da evlendiğinde kaynaklarda “yiğit”, yani genç diye anılması, o sırada on sekiz yaş civarında olduğunu düşündürür. Osmanlı rivayetine göre eşi, tutsak düşen Yarhisar tekfurunun kızı Nilüfer'di (Rumca Luludia, “çiçek”); Süleyman ve Murad bu evlilikten doğdu.
Osman merkezini Bilecik-Yenişehir'e taşıdığında Orhan'ı deneyimli Gündüz Alp'in yanında Karacahisar'a gönderdi. Genç şehzade babasının İznik kuşatmasına (1302) ve Dimbos savaşına (1303) katıldı. 1305'ten sonra Köse Mihal gibi tecrübeli komutanlarla birlikte seferlere kendisi kumanda etmeye başladı ve babasının son yıllarında beyliğin asıl savaşçısı oldu.
Orhan Mart 1324'te beyliğin başına geçti ve Bizans'ın Bitinya'daki iki büyük şehri Bursa ile İznik üzerindeki kuşatmayı sıkılaştırdı. 1326 baharında bütün kuvvetleriyle Bursa önüne geldi; şehir bir teslim antlaşmasıyla 6 Nisan 1326'da Osmanlılara geçti. Bursa yeni beyliğin merkezi oldu ve Orhan bir yıl sonra burada İlhanlı tipinde gümüş sikke bastırdı.
Bursa'nın düşmesi İstanbul'da bütün Bitinya'nın kaybedileceği korkusunu uyandırdı. İmparator III. Andronikos, başkomutanı Kantakuzenos ile birlikte Gebze önündeki Pelekanon'a geçti. 1 Haziran 1329'da başlayan savaşta Orhan, küçük bir öncü birliğiyle Bizans ordusunu kendine çekip pusudaki kuvvetlerle sıkıştırdı; imparator yaralanarak geri çekildi. Bu yenilgiden sonra kuşatma altındaki İznik'in umudu kalmadı ve şehir 2 Mart 1331'de teslim oldu.
İzmit'in sırası 1333'te geldi. Andronikos, kuşatmayı kaldırması karşılığında Orhan'a yılda 12.000 altın ödemeye razı oldu; bu antlaşmayla Bizans, Osmanlı beyine vergi veren bir ülke durumuna düştü. İmparator 1337'de Arnavutluk'ta isyancılarla uğraşırken Orhan İzmit'i de aldı ve oğlu Süleyman'ı şehre vali yaptı.
Orhan'ın Anadolu'daki en önemli kazancı Karesi Beyliği oldu. Bizans'a karşı gazaya devam etmek isteyen Karesi gazileri güçlü Osmanlı beyiyle birleşmeyi tercih ettiler ve Orhan'ın yanına sığınmış olan Karesi Beyi Demirhan'ın oğlu Tursun'u desteklediler. Orhan Balıkesir'e yürüdü, ardından Bergama kalesini kuşattı. Karesi'nin katılmasıyla Hacı İlbey gibi deneyimli uç gazileri Osmanlı hizmetine girdi; Orhan, Karesi sancağına oğlu Süleyman Paşa'yı atadı ve Biga'yı uç merkezi yaptı. Osmanlı toprakları böylece Çanakkale Boğazı kıyısına ulaştı.
Orhan döneminde beylik, alplerin yoldaşlığına dayanan bir uç topluluğundan kurumları olan bir devlete dönüştü. Bölgeler oğullarına paylaştırıldı: İzmit Süleyman'a, Bursa çevresi Murad'a verildi. Kaynaklarda adı geçen ilk vezir, ulemadan Kemaleddin oğlu Alaeddin Paşa'dır (Orhan'ın kardeşi Alaeddin ile karıştırılmamalıdır). Kadı yetiştirmek için İznik'te ilk Osmanlı medresesi kuruldu ve başına mutasavvıf Davud-i Kayseri getirildi. Orhan Bursa'da imaret ve medrese, Kocaeli'nin merkezi yaptığı Gebze'de de camisi ve hamamı bugüne ulaşan bir külliye kurdu.
Orhan'ı 1330'larda Bursa'da gören Arap gezgini İbn Battuta onu “Sultan Osmancık oğlu İhtiyârüddin Orhan Bey” diye anar ve zenginlik, toprak ve askerî güç bakımından Türkmen sultanlarının en büyüğü sayar; Orhan'ın kendisine para gönderdiğini de yazar. Memlük tarihçisi el-Ömeri ise ona elli şehir, elliden fazla kale ve 40.000 atlı atfeder. Orhan'ın Bursa'daki imaretine bağladığı vakıflar, dükkânlar ve köylerle birlikte yılda 166.305 akçe gelir getiriyordu.
Bizans'taki iç savaş Orhan'a yeni bir kapı açtı. Tahta çıkmaya çalışan Ioannes Kantakuzenos, 1346'da kızı Theodora'yı Orhan'a eş olarak verdi; düğün Bizans saray geleneğine göre yapıldı. Kantakuzenos 1347'de İstanbul'a girip imparator olunca Theodora, babasıyla Orhan'ı Üsküdar'da buluşturdu. Osmanlı kuvvetleri bu ittifak sayesinde müttefik olarak Trakya'ya geçmeye başladı.
Süleyman Paşa, Kantakuzenos'a yardım için Trakya'ya gittiği bir seferde askerini kışı geçirmek üzere Çimpe (Tzympe) Kalesi'ne yerleştirdi ve kaleyi bir daha bırakmadı. 1-2 Mart 1354 gecesi büyük bir deprem Gelibolu'yu ve çevresindeki kaleleri yerle bir edince Süleyman savunmasız kalan şehri ele geçirdi. Anadolu'dan getirilen göçmenlerle Rumeli'deki bu köprübaşı kalıcı hâle geldi; Osmanlılar artık Avrupa'da da bir devletti. Aynı yıl Orhan, Eretna Sultanlığı'ndaki karışıklıktan yararlanarak Ankara'yı da ele geçirdi.
Orhan'ın son yılları ağır geçti. 1357'de on bir yaşındaki oğlu Halil, İzmit Körfezi'nde “korsanlar” tarafından kaçırılıp Foça'ya götürüldü; olayın aslında Orhan'ı barışa zorlamak için Bizans sarayınca tezgâhlandığı anlaşılır. Rumeli fetihlerini yürüten Süleyman Paşa'nın ölümünden sonra uçtaki kumandanlık Şehzade Murad'a geçti. Edirne'nin de bu yıllarda Murad tarafından alındığı ileri sürülür; ancak tarih tartışmalıdır (1361 ya da 1369).
1354'ten beri karaciğerinden rahatsız olan ve Taronites adlı Rum bir hekimin tedavi ettiği Orhan, Mart 1362'de Bursa'da vebadan öldü. Türbesi Bursa'da babası Osman Gazi'nin yanındadır. Öldüğünde altı oğlundan yalnız Murad, İbrahim ve Halil hayattaydı; yerine Murad geçti.
Orhan otuz sekiz yıllık beyliğinde Bitinya'nın üç büyük şehrini aldı, devletin ilk kurumlarını kurdu ve Rumeli'ye kalıcı olarak geçti. Babasından aldığı sınır beyliği, öldüğünde Marmara'nın iki yakasına uzanan bir devletti.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Orhan” (Halil İnalcık); Bizans tarafında Ioannes Kantakuzenos'un hatıratı, Osmanlı tarafında Âşıkpaşazâde ve Neşri kronikleri bu maddenin başlıca kaynaklarıdır.
Kaynaklar: britannica.com [1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10]
| Babası | Osman Gazi |
|---|---|
| Annesi | Malhun Hatun (kaynaklarda ihtilaflı) |
| Eşleri | Nilüfer Hatun, Theodora Hatun (Doğu Roma (Bizans) imparatoru VI. Ioannis'in kızı), Asporça Hatun |
| Çocukları | I. Murad, Süleyman Paşa, İbrahim, Halil, Kasım, Fatma Hatun, Selçuk Hatun |
| Ad | Göreve geliş | Ayrılış | Süre |
|---|---|---|---|
| Alaeddin Paşa Geleneğe göre Orhan'ın veziri; Osman'ın oğlu Alaeddin Bey ile aynı kişi olup olmadığı tartışmalıdır. | 1320 | 1331 | |
| Nizameddin Ahmed Paşa | 1331 | 1348 | |
| Hacı Paşa | 1348 | 1349 | |
| Sinaneddin Fakih Yusuf Paşa | 1349 | 1364 |
Bu adlar ve yıllar sonradan derlenmiş geleneksel vezir listelerinden gelir; yaklaşıktır.
| Yıl | Olay | Sonuç / taraflar |
|---|---|---|
| 1326 | Kuşatma: Bursa'nın fethi | Şehir teslim oldu ve Osmanlı başkenti yapıldı |
| 1329 | Savaş: Pelekanon (Maltepe) | Osmanlı zaferi; Bizans ordusu dağıldı, Kocaeli kıyıları Osmanlılara geçti |
| 1331 | Kuşatma: İznik'in fethi | Şehir Osmanlılara geçti |
| 1346 | Antlaşma: Doğu Roma (Bizans)'la Kantakuzenos ittifakı | |
| 1354 | Sefer: Gelibolu'ya geçiş | Gelibolu Osmanlılara geçti ve Rumeli'deki ilk büyük üs oldu |
Ayrıntılı bilgi kutuları sitedeki “Savaşlar ve Antlaşmalar” sekmesindedir; kaynak TDV İslâm Ansiklopedisi.
1362'de doğal sebeplerle öldü. Rumeli fetihlerini yürüten oğlu Süleyman Paşa'yı bir av kazasında kaybetmesi son yıllarını gölgeledi.
| Yıl | Bölge | Olay | Kaynak |
|---|---|---|---|
| 1326 | + Bursa | Bursa'nın teslimi (1326) — Bursa başkent oldu | TDV İA, “BURSA” |
| 1331 | + İznik | Pelekanon Muharebesi'nde (1329) yardıma gelen Bizans ordusu yenilince, kuşatma altındaki İznik, isteyenin kalıp isteyenin gidebilmesi şartıyla teslim oldu (2 Mart 1331) | TDV İA, “İZNİK” |
| 1337 | + İzmit–Sakarya (Kocaeli) | Pelekanon Muharebesi (1329) sonrası İzmit'in alınışı (1337) | TDV İA, “İZMİT” |
| 1345 | + Karesi (Balıkesir–Çanakkale) | Karesi beyliğinin ilhakı (1345) ve donanmanın devralınması | TDV İA, “ORHAN” |
| 1354 | + Ankara | Ankara'nın Süleyman Paşa tarafından alınışı (1354) | TDV İA, “ANKARA” |
| 1354 | + Gelibolu yarımadası | Doğu Roma (Bizans) taht kavgasında Kantakuzenos'a verilen asker yardımı karşılığı Çimpe Kalesi (1352); 1354 depreminde surları yıkılan Gelibolu'nun alınışı — Rumeli'de ilk kalıcı üs | TDV İA, “GELİBOLU” |
| 1357 | + Doğu Trakya (Tekirdağ–Çorlu) | Süleyman Paşa'nın ölümünden (1357) sonra Şehzade Murad Tekirdağ'ı aldı (1357–1358) ve Çorlu üzerine yürüdü | TDV İA, “TEKİRDAĞ” |
| 1361 | + Edirne–Kırklareli | Şehzade Murad ile Lala Şahin'in seferi sonunda Edirne teslim oldu (5 Mayıs 1361) — sonradan başkent oldu; bazı araştırmacılar 1369'u önerir | TDV İA, “EDİRNE” |
Bu dönemde el değiştiren topraklar ve onları getiren savaş ya da antlaşmalar haritada görülebilir: Orhan Gazi dönemi haritası.
Atıf: Padişahlar Atlası, “Orhan Gazi (Rumeli'ye geçiş) Dönemi: Harita, Savaşlar ve Fetihler (1324–1362)”, https://padisahlaratlasi.com/padisah/orhan-gazi/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları
Bu sayfadaki terimler: Şehzade · Beylik
Bu dönemin eserleri: Orhan Gazi Camii · Hacı Özbek Camii · Osman Gazi Türbesi · Orhan Gazi Türbesi
Bu dönemin hanedan kadınları: Nilüfer Hatun
Bu dönemin payitahtı: Söğüt · Bursa
Devlet teşkilatı: Nişancılık ve Kalemiye · İlmiye teşkilatı ve kadılık · Eyalet ve sancak sistemi · Tımar sistemi
Doğru bilinen yanlışlar: Osmanlı'nın başkenti hep İstanbul muydu? · Tuğra padişahın kendi eliyle attığı imza mıydı?