TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri
Eser · Cami, Bilecik, 1331

Bugünkü şehrin güneydoğusunda, Eski Bilecik denen harabe şehirdeki cami ören yerinin kuzeybatısındaki tepede, imareti ise karşı yamaçta yer alır. Tarihi kaynaklar yapıları Murad Hüdavendigar devrine bağlasa da caminin Orhan Bey zamanında, 1331'de yapıldığı kabul edilir. Kareye yakın planlı (17,35 × 16,50 m) cami, sekizgen kasnak üzerinde 9,50 m çapında basık bir kubbeyle örtülüdür; harim duvarlarının içten eyvan gibi oyulmasıyla iç mekan genişletilmiştir. Sade olmasına karşın Osmanlı mimarisinin anıtsal camileri içinde ilk örneklerden biri olarak önem taşır.
Cami II. Mahmud döneminde, 1814'te onarılmıştır. Ön cephenin iki yanındaki taş minareler yapının üslubuna uymaz ve 1882 fotoğraflarında görülmez; ahşap son cemaat yeriyle birlikte muhtemelen 1889'da, II. Abdülhamid zamanında eklenmiştir. Asıl minare 30 m kuzeydeki bir kayalığın üzerinde harap durumdadır. Tabhaneli tipteki imaretin yan odaları ve son cemaat yeri yıkılmış, yalnız tuğla kubbeli iki mekanı ayakta kalmıştır; içindeki çok renkli malakari bezemeler de büyük ölçüde tahrip olmuştur.
Harim duvarları içten 2,40 m derinliğinde eyvanlar gibi oyulmuş, böylece kalın köşe duvarları oluşmuştur; bunlara oturan sivri kemerlerden kubbeye geçiş basit üçgen yüzeylerle sağlanır. Yarım silindir kesitli sade mihrabın önünde yüksekçe bir seki vardır. Yüksek kürsülü, silindirik gövdeli ve tek şerefeli ikiz minareler sonradan eklenmiştir; yapının asıl minaresi kuzeydeki kayalığın oluşturduğu platformun üzerindedir. Harap durumdaki bu minarenin kalın, çokgen ve alçak gövdesi üstünde, alt kısmı testere dişi biçiminde mukarnaslı bir şerefe yer alır.
İmaretin duvarları nöbetleşe üç sıra kesme taş ve üç sıra tuğlayla örülmüş, yer yer antik ve Bizans devşirme parçaları kullanılmıştır. Kuzey cephesindeki cümle kapısı yuvarlak kemerli sığ bir niş içindedir; kemerin içindeki kitabe yuvası boştur. Geniş bir kemerle ikiye ayrılan harimin kuzey parçası orta sofa, dört dikdörtgen pencereden ışık alan güney parçası ise namaz mekanıdır. Kemer başlangıcı izleri kuzeyde vaktiyle beş bölümlü bir son cemaat yeri bulunduğunu gösterir; yıkılan tabhane odalarının üstü tonozla örtülü olmalıdır. Alçı mihrapta, büyük kemerin yüzlerinde ve kubbe geçişinde yoğun rumi kıvrımlı malakari bezemeler görülür. Çok harap olan mihrap nişinin mukarnas yaşmaklı olduğu ve iki yanının ince sütunçelerle sınırlandığı anlaşılmaktadır.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “ORHAN GAZİ CAMİİ ve İMARETİ” (Enis Karakaya)
Atıf: Padişahlar Atlası, “Orhan Gazi Camii · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/orhan-gazi-camii/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları