TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Sadrazamlar

Alemdar Mustafa Paşa

Sadrazam, 1808

Alemdar Mustafa Paşa
Alemdar Mustafa Paşa'yı gösteren, 1901'de Helmolt'un Dünya Tarihi'nde yayımlanmış gravür; kaynağı belirsiz temsilî bir tasvir. · Görsel: Wikimedia Commons (kamu malı)
Haritayı 1808 yılında aç

Rusçuk ayanı

Hotin doğumludur; Rusçuk yeniçerilerinden Hacı Hasan Ağa'nın oğludur. Önce Yeniçeri Ocağı'na girdi, sonra Rusçuk'ta hayvancılık ve tarımla uğraştı. Yörenin en güçlü ayanı Tirsinikli İsmail Ağa'nın hizmetine girip kethüdası oldu; “Alemdar” lakabı onun bayraktarlığını yapmasından gelir. Pazvandoğlu'na karşı mücadeledeki başarılarıyla rütbeler aldı ve Hezargrad ayanı oldu. Tirsinikli'nin 1806'da ani ölümünden sonra bölge ayanlarınca “ayanlar ayanı” seçildi. Osmanlı-Rus savaşında kendisinden yararlanmak isteyen III. Selim, 1807'de ona vezirlik rütbesiyle ömür boyu Silistre valiliği ve Tuna seraskerliği verdi; Alemdar İsmail Kalesi'ni Rusların eline düşmekten kurtardı ve Tuna'yı geçerek Rus kuvvetlerini bozguna uğrattı.

Rusçuk yaranı ve İstanbul'a yürüyüş

1807'de Kabakçı Mustafa İsyanı ile III. Selim tahttan indirilip yerine IV. Mustafa getirildi ve Nizam-ı Cedid'e son verildi. Takipten kaçan bazı Nizam-ı Cedid taraftarları, o güne kadar bu harekete yakınlık duymayan Alemdar'a sığındı. Abdullah Ramiz, Mehmed Tahsin, Mustafa Refik, Mehmed Said Galib ve Mehmed Emin Behiç efendilerden oluşan ve tarihe “Rusçuk yaranı” olarak geçen bu grup, ona ıslahatın zaruretini anlatarak III. Selim'i yeniden tahta çıkarma planını ona benimsetti.

Alemdar, Sadrazam Çelebi Mustafa Paşa'nın maiyetinde Edirne'den İstanbul'a yürüdü; yolda adamlarına Kabakçı Mustafa'yı öldürttü. Davud Paşa sahrasında ordu ve sancak-ı şerif bizzat IV. Mustafa tarafından karşılandı; Alemdar, padişahın o anda tutuklanması önerisini yakışık almayacağı gerekçesiyle reddetti. 28 Temmuz 1808'de Babıali'yi ele geçirip mührü zorla aldı ve Topkapı Sarayı'na yürüdü. IV. Mustafa saray kapılarını kapattırıp III. Selim ile Şehzade Mahmud'un öldürülmesine izin verdi. Alemdar içeri girmeye çalışırken III. Selim öldürülmüştü; yalnız Mahmud kurtarılarak tahta çıkarıldı.

Dört aylık sadaret

Önce sadaret kaymakamı, ardından II. Mahmud'a başvurusuyla bilfiil sadrazam olan Alemdar, ilk iş olarak III. Selim'in katillerinin yakalanıp cezalandırılmasını sağladı. Dört ay süren sadaretinin en önemli işi, Anadolu ve Rumeli ayanlarını İstanbul'a çağırarak Ekim 1808'de Sened-i İttifak adıyla bilinen sözleşmeyi imzalatmasıdır. Ayrıca Nizam-ı Cedid'in devamı niteliğinde Sekban-ı Cedid adlı yeni bir ocak kuruldu.

Ölümü ve değerlendirme

Alemdar ve çevresi, yeniçerilerden ve diğer muhaliflerden gelebilecek tehlikeyi küçümsedi. 15 Kasım 1808 gecesi başlayan ayaklanmada Babıali'de basıldı ve konağı kuşatıldı. Beklediği yardım vaktinde gelmeyince, yeniçeriler içeri girmek üzereyken cephaneliği ateşe vererek pek çok yeniçeriyle birlikte 16 Kasım 1808'de öldü. Madde yazarı Kemal Beydilli, öldüğünde kırk üç yaşında olan Alemdar'ı cesur, zeki ve kavrayışlı, iyi yönlendirildiğinde devlete faydalı olabilecek biri olarak niteler; İstanbul'da geçirdiği birkaç ayın onu büyük bir gaflete sürüklediğini de ekler. Cesedi bir kuyuya atılmış, kemikleri sonradan Yedikule surları yakınına, II. Meşrutiyet'ten sonra da Zeyneb Sultan Camii haziresine taşınmıştır.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “ALEMDAR MUSTAFA PAŞA” (Kemal Beydilli)

İlgili padişahlar

Şehir: İstanbul

Atıf: Padişahlar Atlası, “Alemdar Mustafa Paşa · Sadrazamlar”, https://padisahlaratlasi.com/sadrazamlar/alemdar-mustafa-pasa/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları