TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri
Eser · Cami, Tiran, 1793–1823

Tiran'ın merkez meydanında, saat kulesinin yanında yer alır. Kitabesine göre Molla Bey tarafından 1793–94'te tek kubbeyle örtülü kare bir mekan olarak yaptırılmış, ancak minaresi tamamlanamamıştır. Molla Bey'in 1808'de ölümünden sonra oğlu Hacı Edhem Bey camiyi 1822–23'te tamamlatmış; caminin iki cephesini saran ahşap çatılı revaklar da bu tarihte eklenmiştir. Tamamlanışını anlatan manzum ikinci kitabeyi şair Suzi Çelebi yazmıştır.
Kubbeye geçiş köşe tromplarıyla sağlanır; Osmanlı camilerindeki kubbeli son cemaat yeri burada yoktur. Caminin en dikkat çekici yanı, iç mekanı ve revakların iç yüzlerini neredeyse boşluk bırakmadan kaplayan, meyve ve manzara resimleri de içeren kalem işi nakışlarıdır. 1944'te yarısına kadar yıkılan minaresi daha sonra onarılmıştır. 1966'da ibadete kapatılan cami, müze olarak kullanıldığı için korunmuş ve 1990'lı yıllarda yeniden ibadete açılmıştır.
Ekrem Hakkı Ayverdi bir vakıf kaydına dayanarak caminin banisinin Şaban oğlu olduğunu yazar. İlk kitabe, Molla Bey'in kubbeyi tamamlamayı başardığını ama minareyi bitiremediğini manzum olarak anlatır. 1966'da Enver Hoca rejimi tarafından ibadete kapatılan cami, ülkenin başka yerlerindeki birçok cami gibi yıkılmamış; 1968 Mart'ında ancak güçlükle izin alınarak ziyaret edilebilmiştir.
Sonradan eklenen ahşap çatılı revaklar caminin giriş cephesiyle bir yan cephesini sarar; sütun başlıkları belirli bir üsluba uymaz, sütunların taşıdığı kemerler yarım yuvarlaktır. Rumeli'deki pek çok örnek gibi aşırı yüksek tutulan minarenin gövdesi yivli, şerefe çıkması basittir; 1944'te Alman işgali sona ererken yaşanan çarpışmalarda zarar görmüştür.
Kubbe göbeğindeki yazı salyangoz kabuğu biçiminde spiral bir çerçeve içine yazılmış, çevresi barok motiflerle süslenmiştir. Kemer dolgularında, giriş cephesinde ve yan duvarda yer alan manzara resimlerinin neresi olduğu anlaşılamamaktadır; bazılarında çifte minareli camiler görülür. Caminin içinde çok nakışlı ahşap bir minber ve mahfil de bulunuyordu. Mimarisi Osmanlı yapı usullerine uygun olan yapı, iç ve dış yüzeylerindeki renkli bezemeleriyle Makedonya ve Bulgaristan'da da görülen, Balkanlar'da yaygın bir sanat zevkini yansıtır.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “EDHEM BEY CAMİİ” (Semavi Eyice)
Atıf: Padişahlar Atlası, “Edhem Bey Camii · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/edhem-bey-camii/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları