TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri
Eser · Cami, İstanbul, 1777–1778

Boğaziçi'nin Anadolu yakasında, Beylerbeyi semtinde deniz kıyısındaki camiyi Sultan I. Abdülhamid annesi Rabia Sultan adına yaptırmıştır; mimarı Tahir Ağa'dır. 3 Nisan 1777'de başlayan inşaat 15 Ağustos 1778'de tamamlanmış, cami bir cuma namazıyla açılmıştır. Padişahın Bahçekapısı'ndaki külliyesinde küçük bir cami bulunmakla birlikte esas cami burada yapılmıştır. Çevresindeki hamam, sıbyan mektebi, muvakkithane ve çeşmelerle birlikte bir yapı topluluğu oluşturur.
Geç dönem Osmanlı camilerinin başlıca özelliklerini taşıyan yapı barok etkiler gösterir. 15 m çaplı ana kubbe içte mihrap önündeki yarım kubbeyle yükünü paylaşır; deniz cephesinde tek şerefeli iki minare yükselir. Mihrap duvarındaki çiniler arasında XVI ve XVIII. yüzyıla ait örneklerle Avrupa üretimi parçalar vardır. II. Mahmud camiye hünkar mahfili ekletmiştir. 13 Mart 1983'te yanındaki yalıda çıkan yangında ahşap kubbesi tamamen yanmış, Vakıflar İdaresi'nce onarılan cami 29 Mayıs 1983'te yeniden ibadete açılmıştır.
Tahir Ağa, 1766 depreminde yıkılan Fatih Camii'ni yeniden yapmış ve 1763'te tamamen kendi eseri olan Laleli Camii'ni inşa etmişti. Beylerbeyi Camii, Balyan ailesinin mimarlıkta etkin olduğu bir döneme rastlar. Nuruosmaniye ve Laleli'de görülen çok basamaklı merdiven burada da uygulanarak yükseltilmiş ana mekana anıtsal bir cephe kazandırılmıştır. Sivri kemer neredeyse hiç kullanılmamış; pencereler dikdörtgen, yan kanatları taşıyan sütunlar arasındaki kemerler yuvarlaktır. Son cemaat yeri, altı sütunlu bir cephe ve iki mihrabiyeyle önemli bir giriş mekanıdır.
Kubbe kasnağında Yesarizade'nin celi sülüsle yazdığı ve 1945 onarımında hattat Halim'in yenilediği esma-i hüsna kuşağı dolanır. Üç sıra halindeki sivri ve oval kemerli pencereler iç mekana bol ışık verir. S ve C kıvrımlı bir kavsarayla taçlanan mihrabın üstünde madalyon biçiminde İhlas suresi yazılı bir çini pano, pencereler arasında celi sülüsle Ayetü'l-kürsi yazılı çini bir kuşak vardır. Renkli mermerden minber, büyük ölçüleri, sivri ve yüksek külahı ve barok süslemesiyle geç dönem karakteri taşır.
Caminin kıble tarafındaki hamam 1778'de camiyle birlikte yapılmıştır ve bugün nöbetleşe erkekler ve kadınlar hamamı olarak kullanılır. Cami ile iskele arasındaki namazgahın yanında II. Mahmud'un 1811'de yaptırdığı, dört yanı kitabeli, tuğralı mermer bir meydan çeşmesi bulunur. Caminin güneyindeki U planlı, iki katlı muvakkithane 1987–1988'de onarılmış ve Diyanet İşleri Başkanlığı'na bağlı Dini Yayınlar Kütüphanesi olmuştur. Başlangıçta son cemaat yerinin üstünde bulunan sıbyan mektebi, II. Mahmud'un hünkar mahfili ekletmesi sırasında bugünkü yerinde iki katlı ahşap bir yapı olarak yeniden yapılmıştır.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “BEYLERBEYİ CAMİİ ve KÜLLİYESİ” (Selçuk Mülayim)
Atıf: Padişahlar Atlası, “Beylerbeyi Camii (İstanbul) · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/beylerbeyi-camii-istanbul/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları