TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Hala Sultan Tekkesi

Eser · Tekke, Larnaka, 1760–1816

Tür
Tekke ve zaviye
Yer
Kıbrıs
Yapım
1760–1816
Hala Sultan Tekkesi
Hala Sultan Tekkesi · Görsel: Wikimedia Commons (FAL, A.Savin)
Haritayı 1760 yılında aç

Ümmü Haram'ın türbesi çevresinde

Larnaka dışında, Tuz Gölü yakınındaki tekke adını Hz. Peygamber'in süt halası Ümmü Haram'ın türbesinden alır. Halk arasında Hala Sultan diye anılan Ümmü Haram, Hz. Osman döneminde kocasıyla birlikte Kıbrıs seferine katılmış ve bu mevkide attan düşerek şehit olmuştur. Osmanlılar 1571'de Kıbrıs'ı fethedince kabri ihya edilmiş, 1760'ta Şeyh Hasan Efendi üzerine bir türbe yaptırmıştır. Çevresine 1795'te şadırvan, 1797'de tekke, 1816'da Kıbrıs muhassılı Seyyid Mehmed Emin Efendi'nin yaptırdığı cami eklenerek küçük bir külliye oluşmuştur.

Avluyu kuşatan tekke odaları dervişlere ve misafirlere ayrılmıştır. Aynı zamanda tevhidhane olarak kullanılan cami 13 × 13 m ölçüsünde, kare planlı ve kubbelidir; kubbeli türbe caminin kıble duvarının arkasındadır. Türbe adadaki Müslüman Türklerin en önemli ziyaretgahı olmuş, I. Dünya Savaşı'na kadar önünden geçen Osmanlı gemilerince top atışıyla selamlanmıştır. 1959'da onarılan tekke 1963'te Rumlar tarafından tahrip edilmiş ve bir süre askeri karargah olarak kullanılmıştır.

Ziyaretgah ve külliye

Ümmü Haram, kocası Ubade b. Samit ile birlikte Kıbrıs seferine katılmıştı. Hala Sultan Türbesi, İstanbul'daki Eyüp Sultan Türbesi gibi Kıbrıs'taki İslam varlığının en eski izi sayılır; padişahlar ve devlet adamlarının sunduğu değerli hediyelerle donatılmıştır. 1795'teki şadırvanı Kıbrıs muhassılı Silahdar Kaptanbaşı Mustafa Ağa yaptırmıştır. 1959 onarımından sonra Kıbrıs Evkaf Dairesi tekkede bir kütüphane kurmuştur.

Tekkenin düzeni

Düzgün kesme taş işçiliği gösteren tekkenin batı yönünde, aynı eksen üzerinde iki kapısı vardır. İkinci kapının sivri kemerini taçlandıran kitabenin iki yanında, zincir kabartmalarına asılı madalyonlar içinde tuğralar yer alır. Avlunun kuzey, batı ve güneyini tekke birimleri kuşatır; girişin solunda şadırvan, sağında cami, onun arkasında türbe bulunur. Kuzey ve batıdaki “L” planlı kanat derviş ve erkek misafirlere, güneydeki kanat ise ana avludan ayrılmış biçimde kadın misafirlere ayrılmıştır. Odaların önünde kesme taş sütunlu, alaturka kiremitli bir sundurma uzanır.

Cami ve türbe

Caminin son cemaat yeri altı sivri kemerle dışarı açılır; bu kemerler Kıbrıs'ın Osmanlı öncesi gotik üslubunun oranlarından izler taşır. Harim kapısının mermer lentosunda dört kartuş içinde kitabe ve mühr-i Süleyman kabartmaları bulunur. Kubbe, basık kemerli pencereli çokgen bir kasnağa oturur; geçiş sivri kemerli tromplarla sağlanır. Beş köşeli mihrabın mukarnasları tahrip olmuştur; ahşap minber basit işçiliklidir. Minarenin gövdesi kubbe eteğine kadar sekizgen, sonra yuvarlaktır.

6,5 × 6,5 m ölçüsündeki türbe ahşap çatılı bir revakla çevrilidir; caminin mihrap duvarındaki kapı bu revaka açılır. Hala Sultan'ın kabri, dört ince demir sütunun taşıdığı ve hakkında çeşitli rivayetler anlatılan yekpare bir taşla taçlandırılmıştır.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “HALA SULTAN TEKKESİ” (M. Baha Tanman)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “Hala Sultan Tekkesi · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/hala-sultan-tekkesi/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları