TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri
Eser · Cami, Babaeski, XVI. yüzyıl
Mimar Sinan eseri

Cedid Ali Paşa Camii olarak da anılan yapının inşa kitabesi yoktur; ancak 1561–1565 yılları arasında vezirazamlık yapan Semiz Ali Paşa tarafından Hassa mimarı Koca Sinan'a yaptırıldığı bilinmektedir. Babaeski Köprüsü başında, İstanbul'dan Edirne'ye ve Rumeli içlerine uzanan kervan ve sefer yolu üzerindeki bir menzil külliyesinin parçasıdır. Külliyede medrese, hamam, kervansaray ve arasta da vardı; Edirne'deki Ali Paşa Çarşısı'nın geliri de bu camiye vakfedilmişti.
Harim, bir dikdörtgen içine yerleştirilmiş altı destekli sisteme göre yapılmıştır; Sinan'ın İstanbul'daki bazı eserlerinde uyguladığı bu sistemin bilinen tek taşra örneğidir. Önünde on iki kenarlı şadırvanlı bir avlu ve iki sıra son cemaat yeri bulunur. Cami 1832–33'te II. Mahmud tarafından onarılmış, içteki kalem işleri bu onarımdan kalmıştır. XIX. yüzyıldaki istila ve tahribatta medrese, kervansaray ve dükkanlar iz bırakmadan yok olmuştur. Balkan Savaşı'nda ağır hasar gören ve minaresi yıkılan cami sonradan onarılmıştır; bugünkü minare yenidir.
1574–75 tarihli vakıf muhasebe kaydında hamam, kervansaray ve dükkanlar da anılır; bunların “yeni hamam” ve “yeni kervansaray” diye kaydedilmesi ve Sinan'ın eser listelerinde yalnız cami ile medresenin geçmesi, bu yapıların sonradan eklendiğini düşündürür. Hüseyin Ayvansarayi, Semiz Ali Paşa'nın Babaeski'deki hayratı olarak büyük bir cami, bir çifte hamam ve çarşıdaki bir çeşmeyi sayar; buna göre XVIII. yüzyıl sonlarında medrese ve han harap olmuş, çifte hamamla çeşme ise duruyordu.
Üç yandan girişi olan, pencereli duvarlarla çevrili avlunun ortadaki ana kapısı daha gösterişlidir; üstünde vaktiyle köşk biçiminde bir oda ya da yalnız bir sakıf bulunduğu tahmin edilir. Sekiz mermer sütuna oturan yedi sivri kemerli dış revak sonradan eklenmemiş, esas plana aittir; başlıkları baklavalıdır, yalnız giriş yanındaki iki sütunun başlıkları mukarnaslıdır ve üstünü tek meyilli ahşap bir çatı örter. Altı sütunlu, beş bölümlü iç son cemaat yerinin ortası çapraz tonozla, öteki bölümleri kubbelerle örtülüdür. Harime mermer kaplı, mukarnas nişli ve iki yanı mihrabiyeli bir cümle kapısından girilir.
Dışa taşan mihrap bölümünü ve altıgenin dört kenarını yarım kubbeler örter; taşıyıcı payeler arasındaki boşluklara sütunlara oturan mahfiller yerleştirilmiştir. Bütün pandantiflerin içi mukarnaslarla hafifletilmiş, alt sıra pencerelerin boşaltma kemerleri mermer şebekelerle doldurulmuştur. Üst sıra ve kubbe pencereleri Bulgarlar tarafından sökülmüş, bugünkü alçı dışlıklar Cumhuriyet yıllarında yapılmıştır; aslında bu pencerelerde renkli revzenler bulunduğu tahmin edilir. Fotoğraflar eski minarenin pabuç kısmına kadar yıkıldığını gösterir; minarenin simetriğindeki odanın neden yapıldığı ise bilinmemektedir.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “ALİ PAŞA CAMİİ” (Semavi Eyice)
Atıf: Padişahlar Atlası, “Semiz Ali Paşa Camii · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/semiz-ali-pasa-camii/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları