TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Selimiye Kışlası

Eser · Kışla, 1800–1803; yeniden yapım 1829

Tür
Kale ve kışla
Yer
İstanbul, Türkiye
Yapım
1800–1829
Selimiye Kışlası
Üsküdar'daki Selimiye Kışlası, Sarayburnu tarafından denizin karşısından görünüş. · Görsel: Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0, Alexxx1979)
Haritayı 1800 yılında aç

III. Selim'in Nizam-ı Cedid kışlası

Kışlayı ilk kez Sultan III. Selim, 1800–1803 yıllarında Üsküdar'daki Kavak Sarayı'nın arsası üzerine yaptırdı. Nizam-ı Cedid hareketini başlatan padişah, bu binayı yeni düzenin askerî alandaki mekânı olarak düşünmüştü. 1803'te ek binalarıyla tamamlanan ilk kışla, bugünkü yapının üçte biri büyüklüğündeydi; yine de dönemi için çok büyüktü ve madde yazarına göre İstanbul'daki büyük kışlalar döneminin başlangıcı oldu.

İki katlı, iç avlulu bu ilk binanın köşelerinde henüz kuleler yoktu. Deniz tarafında bir talim meydanı, iki hünkâr kasrı, bir cami ile hastane, mutfak ve çamaşırhane gibi servis birimleri vardı. Ön keşif defterinde Mimarbaşı Mehmed Arif Ağa'nın imzası bulunur. Kışlada diğerlerinden farklı olarak bir mehter bölüğü, topçular ve süvari birliği yer alıyordu. Yapı III. Selim döneminde özel bir ad taşımadı; Selimiye adıyla anılması 1830'dan sonradır.

Yıkılış ve yeniden yapılış

1807'de Kabakçı Mustafa ayaklanmasıyla Nizam-ı Cedid'e son verilince kışlanın han yapılması için ferman çıktı ve süslemeli kapı saçakları yıkıldı. Temmuz 1808'de II. Mahmud tahta geçtikten sonra onarılan bina Sekban-ı Cedid askerlerine verildi; ancak Kasım 1808 isyanında yeniçeriler tarafından yakıldı. 1809'da enkazı ve arazisi satışa çıkarıldı.

15 Haziran 1826'da Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılmasıyla kışlanın yeniden yapımına hazırlanıldı ve satılan arazi kamulaştırıldı. Taş duvarlı, dört cephesinde birer kapısı ve köşelerinde kuleleri olan yeni bina, 27 Ocak 1829'da görkemli bir törenle açıldı. Mimari sorumlusu Hassa başmimarı Seyyid Abdülhalim Efendi'ydi. Bugünkü yapı 267 × 198 metre boyutlarında, kareye yakın planlı, iç avlulu ve üç katlıdır.

Onarımlar ve tarihî olaylar

Kapılardaki 1828, 1842 ve 1853 tarihli kitabeler farklı dönemlerdeki onarımlara işaret eder. 1841'de avlu tarafındaki açık koridorlar kapatılarak kâgire çevrildi. 26 Ekim 1847 gecesi çıkan yangında kuzey ve batı kanatları yandı; onarımda öteki duvarlar da kâgir yapıldı. 1960–1965 onarımında en alt kat dışındaki döşemeler betonarmeye dönüştürüldü.

Osmanlı ordusundaki ilk terhis töreni 26 Mart 1844'te burada yapıldı. Kırım Savaşı'nda kışla İngiliz askerlerine verildi ve hastane olarak kullanıldı; yaralılara bakmaya gelen Florence Nightingale, padişaha ayrılmış kulede kaldı. Kışla 1887 Üsküdar yangınının felaketzedelerini, sonra muhacirleri ve göçmenleri barındırdı. 1920'de İstanbul işgal edildiğinde İtalyan kontrolüne girdi; Millî Mücadele sırasında buradan Anadolu'ya silah kaçırıldı.

Bugünkü durumu

Cumhuriyet'in ilk yıllarında bir süre boş kalan kışla 1959'da askerî ortaokul yapıldı. 1964'ten beri Türk Silahlı Kuvvetleri Birinci Ordu Komutanlığı'nın karargâhıdır. Florence Nightingale'in kaldığı kule bugün müze olarak korunmakta ve ziyarete açıktır.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “SELİMİYE KIŞLASI” (M. Gözde Ramazanoğlu)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “Selimiye Kışlası · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/selimiye-kislasi/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları