TR EN DE FR ARPadişahlar Atlası · Savaşlar ve antlaşmalar

Kal'a-i Sultâniyye (Çanakkale) Antlaşması

Antlaşma · 1809

1806'dan beri Fransa yanlısı siyaset yüzünden Rusya ve İngiltere ile savaş halinde olan Osmanlı Devleti, Napolyon'un Tilsit ve Erfurt'ta Rus çarıyla Osmanlı topraklarının paylaşılmasını konuştuğunu öğrenince İngiltere ile barış yaptı. TDV'nin Boğazlar Meselesi maddesine göre Ocak 1809'da imzalanan Kal'a-i Sultâniyye (Çanakkale) Antlaşması'nın 11. maddesiyle barış zamanında Boğazların yabancı savaş gemilerine kapalılığının Osmanlı Devleti'nin eski bir kuralı olduğu İngiltere'ye kabul ettirildi. Böylece bu ilke ilk kez devletler arası bir belgeye girdi; ancak devletin Boğazları açma ve kapama konusundaki mutlak yetkisi de sınırlanmış oldu. Bu yüzden 1809 antlaşması, 1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi'nin ilk nüvesi sayılır. Rusya ile savaş ise 1812 Bükreş Antlaşması'na kadar sürdü.

Olay hakkında

İmza tarihi	Ocak 1809
İmza yeri	Kal'a-i Sultâniyye (Çanakkale)
Taraflar	Osmanlı Devleti, Birleşik Krallık

Antlaşmanın önemli maddesi

Osmanlı Devleti ile İngiltere arasındaki savaş sona erdi
11. madde: barış zamanında Boğazlar yabancı savaş gemilerine kapalı olacaktı

Sonrası

Boğazların kapalılığı ilkesi ilk kez uluslararası bir belgeye girdi; 1841 Londra Sözleşmesi'nin öncüsü sayılır.

Atlas'ta bu olay

II. Mahmud (1808–1839) döneminde gerçekleşti. II. Mahmud

Haritada II. Mahmud dönemini aç

Dönem bağlamı

Atlasın hesabına göre 1809 yılında Osmanlı toprakları yaklaşık 4.551.000 km² idi; II. Mahmud saltanatının başında 4.551.000 km², sonunda 3.803.000 km² ölçülür.

II. Mahmud (1808–1839) döneminde atlasa göre 0 bölge kazanıldı, 6 bölge kaybedildi.

Kaybedilen bölgeler: Kiklad Adaları (Nakşa) (1821), Mora (Peloponez) (1828), Ahıska (Çıldır) (1828), Atina–Orta Yunanistan (1829), Cezayir (1830), Eğriboz (1833).

II. Mahmud hakkında kısaca

Devleti yeniden merkezîleştirdi: Yeniçeri Ocağı'nı kaldırdı, modern bakanlıkları, okulları ve nüfus sayımını kurdu. Toprak kaybı ağırdı (Yunanistan, Cezayir, Besarabya) ama kurduğu idarî yapı Tanzimat'ı mümkün kıldı.

II. Mahmud döneminin diğer savaş ve antlaşmaları

Alemdar Vakası (1808)
Hicaz seferi ve Dir'iye'nin alınışı (1811–1818) (1811)
Bükreş Antlaşması (1812) (1812)
İkinci Sırp İsyanı (1815)
Tepedelenli Ali Paşa İsyanı (1820)
Sudan'ın ilhakı (1820–1822) (1820)
Yunan İsyanı (1821)
Birinci Erzurum Antlaşması (1823)
Vaka-i Hayriye (1826)
Akkirman Sözleşmesi (1826)
Navarin Deniz Muharebesi (1827)
Edirne Antlaşması (1829) (1829)
Kulefçe Savaşı (1829) (1829)
Fransa'nın Cezayir'i işgali (1830)
Kavalalı Mehmed Ali Paşa İsyanı (1831)
Bosna İsyanı (1831–1832) (1831)
Hünkâr İskelesi Antlaşması (1833)
Baltalimanı Antlaşması (1838)

Yakın yıllarda (1804–1808) diğer padişahlar döneminde

Birinci Sırp İsyanı (1804)
İstanbul Harekâtı (1807) (1807)
Çanakkale Deniz Muharebesi (1807) (1807)
Limni Deniz Muharebesi (1807)
Kabakçı Mustafa İsyanı (1807)
Alemdar'ın İstanbul'a yürüyüşü (Rusçuk Yârânı) (1808)

Alan değerleri, atlasın bölge verisinden hesaplanan kara alanıdır; ayrıntı için Yöntem ve kaynaklar.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “BOĞAZLAR MESELESİ”; metin atlas için yazılmıştır.

Atıf: Padişahlar Atlası, “Kal'a-i Sultâniyye (Çanakkale) Antlaşması (1809): Maddeleri, Tarihi ve Sonucu”, https://padisahlaratlasi.com/olay/kal-a-i-sultaniyye-canakkale-antlasmasi/ (son güncelleme 12 Kasım 2026). Düzeltmeler