TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Sadrazamlar

Semiz Ali Paşa

Sadrazam, 1561–1565

Haritayı 1561 yılında aç

Hersek'ten Enderun'a

Hersek'in Praçe kasabasından Poturoğulları'ndandır; Avusturya elçilik heyetinden Dernschwam ise onun Hırvat kökenli olduğunu söyler. Vakfiyesinde babasının adı Hüseyin diye geçer. 1520'li yıllarda devşirme olarak alındı ve İstanbul'da akrabası olan, Veziriazam İbrahim Paşa'nın kethüdası Çeşte Bali'nin yardımıyla saraya girdi. Enderun'da yetiştikten sonra rikab ağalıklarından birine atanmış olmalıdır.

1545'te mir-i alem, 1546'da yeniçeri ağası, ardından Rumeli beylerbeyi oldu. 22 Nisan 1549'da vezirlikle Mısır beylerbeyiliğine getirildi ve burada halkın memnuniyetini kazandı. 1553 sonunda ikinci vezir olarak İran seferine katıldı; Suşehri'nde sol kol kumandanı sıfatıyla askerlerine gösterişli bir geçit resmi yaptırdı, dönüşte Safevilerle Amasya Antlaşması görüşmelerinde bulundu.

Barış yanlısı bir veziriazam

12 Temmuz 1561'de Rüstem Paşa'nın ölümü üzerine veziriazam oldu. Avusturya ile ilişkileri düzeltti, elçiler üzerindeki baskıyı azalttı, veba salgını sırasında Busbeke'nin Büyükada'ya taşınmasına izin verdi ve görüşmeleri sekiz yıllık bir antlaşmayla sonuçlandırdı. Avusturya kaynakları onun ölümünün barış imkânını ortadan kaldırdığını ve Sigetvar seferine yol açtığını kaydeder.

Döneminin önemli olaylarından biri, şövalyelerin Akdeniz'de hacılara, tüccarlara ve yolculara verdiği zararlar yüzünden kararlaştırılan Malta seferidir; serdarlığa Mustafa Paşa, donanma kumandanlığına Piyale Paşa getirildi. Ali Paşa'nın bu kuşatmaya olumsuz baktığı, sefere çıkan paşaların işi kolay sandığını söylediği Selaniki'de nakledilir; madde, bu sözlerin doğruluğunun teyit edilemediğini ve Selaniki'nin kendi eleştirisini ona söyletmiş olabileceğini belirtir.

1563 seli ve su meselesi

20 Eylül 1563'te bir gün bir gece süren sel İstanbul'u harap etti; su kanalları kumla doldu, Moğlova Kemeri yıkıldı ve şehirde büyük su sıkıntısı başladı. Kanuni kemerlerin onarılmasını ve Kâğıthane suyunun şehre getirilmesini emretti. Selaniki'ye göre Ali Paşa bu projeye karşıydı, hatta işi engellemek için su yollarından sorumlu Nikola adlı birini gizlice saklatmıştı; her mahalleye çeşme yapılırsa çevreden göç artacağını, şehrin beslenmesinin zorlaşacağını ve fiyatların yükseleceğini söylemişti. Madde, Selaniki'nin burada da sonraki dönemde gördüklerini ona söyletmiş olabileceğine dikkat çeker.

Ölümü, kişiliği ve eserleri

29 Haziran 1565'te öldü ve Eyüp Sultan Türbesi'nin yakınına defnedildi. Çok iri ve şişman olduğundan kendisini taşıyacak at bulunamadığı anlatılır; “Semiz” ve “Kalın” lakapları buradan gelir. Nükteleri letaifnamelere geçmiştir. Alman kaynakları onu zeki, nazik, ılımlı ve barışsever bir devlet adamı olarak tanıtır; Busbeke, zihni açık kalsın diye görüşmelerden önce yemek yemediğini yazar. Geride büyük bir servet bıraktı; vakfiyesi ölümünden sonra kethüdası Ferruh'un gayretiyle 1566 başında hazırlandı. Babaeski'de Mimar Sinan'ın yaptığı Cedid Ali Paşa Camii, Edirne'de Ali Paşa Çarşısı ve Karagümrük'teki medrese onun eserleridir.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “SEMİZ ALİ PAŞA” (Erhan Afyoncu)

İlgili padişahlar

Şehir: İstanbul

Atıf: Padişahlar Atlası, “Semiz Ali Paşa · Sadrazamlar”, https://padisahlaratlasi.com/sadrazamlar/semiz-ali-pasa/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları