TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Sadrazamlar
Sadrazam, 1518–1523
YZMuhtemelen 1463'te Konya'da doğdu. Selçuklu alimi Cemaleddin Aksarayi'nin soyundan gelir; babası Şeyh Cemal-i Halveti, Halvetiyye'nin Cemaliyye kolunun kurucusudur. Medrese öğrenimine Amasya'da başlayıp İstanbul'da bitirdi, bir süre Amasya Mahkemesi'nde kâtiplik yaptı. Babası vesilesiyle kendisini tanıyan II. Bayezid tahta çıkınca Sofya, Siroz ve Galata kadılıklarında bulundu; saltanatın son yıllarında hazine defterdarlığına geçti.
Yavuz Sultan Selim'in cülusundan sonra başdefterdar oldu. Çaldıran Seferi'ne Rumeli defterdarı olarak katıldı; savaştan önceki müşaverede hemen savaşa girilmesini savunması kabul gördü ve padişahın takdirini kazandı. Tebriz'de Şah İsmail'in hazinesinin denetimiyle görevlendirildi.
15 Ekim 1514'te vezir oldu. Amasya'daki yeniçeri ayaklanmasında evi yağmalandı, ihmal gerekçesiyle azledildi ama kısa süre sonra vezirlik kendisine geri verildi. Diyarbekir'den gelen kötü haberler üzerine veziriazamla birlikte azledilip Yedikule'ye kapatıldıysa da aynı akşam serbest bırakıldı. Mısır seferi sırasında İstanbul muhafızı olarak ordunun maaş sorununu çözdü, hazırlattığı seksen iki gemiyle Mısır'a erzak ve top gönderdi.
Yavuz'un Veziriazam Yunus Paşa'yı idam ettirmesinden sonra 25 Ocak 1518'de veziriazamlığa getirildi. Diyarbekir yöresinde bırakılarak Güneydoğu Anadolu'da İran nüfuzunu kırmaya çalıştı, Kuzey Irak'ta bazı yerleri alıp fethedilen bölgelerin tahririni yaptırdı.
Yavuz'un ölümüne dek görevini korudu, Kanuni Sultan Süleyman'a da üç yıla yakın veziriazamlık yaptı. Belgrad'ın Avrupa'nın kilidi olduğunu söyleyerek fethinde ısrar etti ve 1521'deki kuşatmada yararlılık gösterdi. Ertesi yıl Rodos'un alınmasını da savundu ve kuşatmaya katıldı; ancak ikinci vezir Ahmed Paşa'nın padişah üzerindeki baskısı yüzünden zor durumda kaldı.
Sefer dönüşü, Mısır'dan sürülmüş memlük ileri gelenlerinin serbest bırakılması sırasında rüşvet aldığı iddiasıyla soruşturuldu ve suçlu bulundu. Maddeye göre bunda Ahmed Paşa'nın parmağı olduğu ileri sürülür; durum, yerine yakın adamı İbrahim Paşa'yı getirmek isteyen Kanuni'ye fırsat verdi. 27 Haziran 1523'te azledildi.
Silivri'deki çiftliğine çekildi ve 1532 sonbaharında orada öldü; kabri Silivri'de yaptırdığı caminin haziresindedir. Ölümünde İbrahim Paşa'nın rolü olduğu ve oğluna babasını zehirlettiği rivayet edilir. Kaynaklar onu tecrübeli ve iş bilir bir devlet adamı olarak tanıtır; ilmiyeden gelmesine rağmen askerî yetenek gösterdi, İstanbul'da büyük bir tersane yapılmasında hizmeti oldu. Tasavvufa yakın ilgi duydu, Safevi tarikatına karşı duran mutasavvıflara imkân sağladı, Mevlevi ve Halvetilere yakınlık gösterdi. Cafer Çelebi ve Celalzade Mustafa Çelebi gibi kalem sahiplerini himaye etti; kendisinin “Remzi” mahlasıyla şiir yazıp bir divançede topladığı belirtilirse de bu eser günümüze ulaşmamıştır. Zeyrek, Çapa ve Silivri'de külliyeler, Konya'da cami ve imaret yaptırdı.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “PÎRÎ MEHMED PAŞA” (Yusuf Küçükdağ)
Şehir: İstanbul
Atıf: Padişahlar Atlası, “Piri Mehmed Paşa · Sadrazamlar”, https://padisahlaratlasi.com/sadrazamlar/piri-mehmed-pasa/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları