TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Gazi Kasım Paşa Camii

Eser · Cami, Peçuy, XVI. yüzyıl

Tür
Cami
Yer
Macaristan
Gazi Kasım Paşa Camii
Gazi Kasım Paşa Camii · Görsel: Wikimedia Commons (CC BY-SA 1.0, Jozsef TOTH)

Peçuy'da kiliseye çevrilen cami

Peçuy'un çarşısının da bulunduğu ana meydanın kenarındaki cami, Macaristan'ın fethinin ardından Kanuni Sultan Süleyman zamanında yapılmıştır. Banisinin o yıllarda yaşamış Kasım paşalardan hangisi olduğu kesin değildir; büyük ihtimalle Mohaç ve Peçuy serhadlerinde mirliva olan, 1552'de önce Budin, sonra Tımışvar beylerbeyiliğine getirilen ve “gazi” lakabıyla anılan Kasım Paşa'dır. Evliya Çelebi caminin büyüklüğünü ve mihrap, minber gibi unsurlarının güzelliğini över. Rumeli'deki en büyük Türk yapılarından biri olan caminin ibadet mekanı içten 16,36 metre kenarlı bir karedir ve yaklaşık 16 metre çaplı bir kubbeyle örtülüdür.

Macaristan elden çıktıktan sonra minaresi 1776'da yıktırıldı; dış duvarları adeta bir kılıf içine alınan yapı barok üslupta bir kiliseye çevrildi. Bugün de şehrin en büyük kilisesi olan binada 1938'den sonra özgün bünyeyi gizleyen eklerin ayıklanmasına girişildi; kubbe ancak 1966'da tam bir Osmanlı kubbesi görünümüne kavuştu. Ancak restorasyon tam başarılı sayılmaz; en göze batan hata alt sıra pencerelerin fil gözü biçiminde yapılmasıdır.

Banisi ve Evliya Çelebi'nin tasviri

Gevay Antal, Gazi Kasım Paşa'nın 1548–1552 yılları arasında Budin valiliğinde bulunduğunu bildirir; paşanın Tımışvar'da olması gereken kabrinden bugün hiçbir iz kalmamıştır. Caminin yakınında, cadde kenarında son yıllarda bir çifte hamamın temel kalıntıları bulunmuştur. Evliya Çelebi caminin uzunluğunu 100 ayak olarak verir, ki bu muhtemelen abartılıdır. Ona göre büyük kubbe dört kemere oturur ve yapı bu yönüyle İstanbul'daki Sultan Selim Camii'ne benzer; çok yüksek bir minaresi ve yedi kubbeli bir son cemaat yeri vardır. Ancak bu bilgiler mevcut binaya pek uymaz. Ekrem Hakkı Ayverdi'nin restitüsyonunda son cemaat yeri altı kubbeli olarak çizilmiştir.

Kiliseye dönüşmüş yapıda kalan izler

Dıştan her cephesi 19,45 metreyi bulan yapının duvarları tamamen kesme taştır ve klasik kemerli Türk pencerelerine sahiptir; ancak kilise olarak kullanıldığından bu pencerelerin bir kısmı değiştirilmiş, bazıları örülmüştür. İç süslemeden günümüze pek az şey kalmıştır; bazı yerlerde sıva üzerinde yazı kalıntıları görülür. Kündekari pencere kanatlarından birkaç parça Jaszbereny Müzesi'nde korunmaktadır. Kilisede vaftiz teknesi olarak kullanıldığı anlaşılan iki Türk işi hamam kurnası, muhtemelen meydanın karşısındaki hamamdan getirilmiştir. Yakovalı Hasan Paşa Camii, Ali Paşa Camii ve İdris Baba Türbesi ile birlikte cami, Peçuy'u Avrupa içlerinde bir Osmanlı sanatı merkezi yapar.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “KASIM PAŞA CAMİİ” (Semavi Eyice)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “Gazi Kasım Paşa Camii · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/gazi-kasim-pasa-camii/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları