TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Edirnekapı Mihrimah Sultan Camii

Eser · Cami, İstanbul, 1566

Tür
Cami
Yer
İstanbul, Türkiye
Yapım
1566

Mimar Sinan eseri

Edirnekapı Mihrimah Sultan Camii
Edirnekapı Mihrimah Sultan Camii · Görsel: Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0, Josep Renalias)

Sinan'ın surlar yanındaki camisi

Eski İstanbul'un en yüksek yeri olan Edirnekapı'nın iç tarafında, surların yakınında yer alan külliye; cami, medrese, çifte hamam, çarşı, sıbyan mektebi, çeşme ve türbeden oluşur. Tezkirelerdeki kayıtlara göre Kanuni Sultan Süleyman'ın kızı Mihrimah Sultan için Mimar Sinan tarafından yapılmıştır. İnşa kitabesi yoktur; arşiv belgelerine göre padişahın kızı için alınan cami yapma izni 1563'te teyit edilmiş, cami 1566'da tamamlanmıştır. Evliya Çelebi masraflarının hazineden karşılandığını yazar.

Avlusu üç yandan medrese hücreleriyle çevrilidir. Dört büyük kemere oturan 20,25 m çaplı kubbe, bol pencereli harimin hakim unsurudur; yapı, Sinan'ın tek kubbeli camiler tipindeki en büyük eseridir. Cami 1718–19 depreminde zarar gördü; 1894 depreminde yarısına kadar yıkılan minarenin parçaları son cemaat yerinin bazı kubbelerini çökertti. 1910–1912'deki onarımda minare ince olarak yeniden yapıldı. Vakıflar Genel Müdürlüğü 1956'dan itibaren camiyi, ardından medreseyi restore etmiştir.

İnşa belgeleri

Arşiv kayıtlarına göre eski sadrazam Kara Ahmed Paşa vakıflarının mütevellisi Edirnekapı yakınında bir cami yaptırmaya hazırlanmış, ancak buna izin verilmeyip aynı yerde padişahın kızı için daha önce alınmış izin teyit edilmiştir. 1566 tarihli bir belge, caminin yerinde istimlak edilip yıktırılan dükkan ve evlerin bedellerinin ödenmesini emreder. 1570–71 tarihli vakfiyede cami, önündeki on yedi hücreli medrese, altmış iki dükkan ve bir ev vakfedilmiştir. Caminin yerinde önceden bir kilise bulunduğu iddiası bir esasa dayanmaz.

Avlu ve harim

57 × 21,50 m ölçüsündeki avlunun ortasında on altı sütuna dayanan saçaklı, mermer havuzlu bir şadırvan bulunur. Son cemaat yeri kubbeli yedi bölümdür; önündeki sundurmalar onarımlarda kaldırılmıştır. Ana mekan, iki yandaki kubbeli üçer bölümlü alçak kanatlardan ikişer sütunla ayrılır; kubbeyi taşıyan dört kemer köşelerde ağırlık kuleleriyle desteklenir. Oymalı mermer minber ve kıble duvarındaki renkli camlı alçı pencereler ilk yapıya ait kabul edilir; camide çini kullanıldığına dair iz yoktur. Plan bakımından Eyüp'teki Zal Mahmud Paşa Camii'ne benzer.

Evliya Çelebi'nin uzun diye andığı minare 1718–19 depreminden sonra kısaltılmıştır. 1894'te yıkılan minare 1910–1912'de XIX. yüzyıl minareleri gibi ince gövdeli olarak tamamlanmış, şerefe altına ise XVI. yüzyıl üslubunda çıkmalar yapılmıştır; bu bir restorasyon hatası sayılır.

Külliyenin diğer birimleri

Medresenin en önemli özelliği dershanesinin olmamasıdır; dersler camide yapılıyordu. 1569'da müderris atanmış olması medresenin bu tarihte faaliyette olduğunu gösterir. Türbenin bitişiğindeki sıbyan mektebi 1960'larda onarılarak kurtarılmıştır. Dikdörtgen planlı türbede Mihrimah Sultan'ın kızı Ayşe Sultan'ın eşi Semiz Ahmed Paşa ve ailesinin kabirleri vardır; Tezkiretü'l-ebniye'ye göre türbe de Sinan'ın eseridir. 1565 tarihli bir hükme göre caminin kıble tarafında yapılan çifte hamam 1960'larda yeniden işletmeye açılmıştır; altmış iki dükkanlık çarşının ise pek azı ayakta kalmıştır.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “EDİRNEKAPI CAMİİ ve KÜLLİYESİ” (Semavi Eyice)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “Edirnekapı Mihrimah Sultan Camii · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/edirnekapi-mihrimah-sultan-camii/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları