TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Sinan Paşa Camii (İstanbul)

Eser · Cami, İstanbul, 1555–1556

Tür
Cami
Yer
İstanbul, Türkiye
Yapım
1556

Mimar Sinan eseri

Sinan Paşa Camii (İstanbul)
Sinan Paşa Camii (İstanbul) · Görsel: Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0, User:Darwinek)

Beşiktaş'ta bir Sinan eseri

Beşiktaş'ta Barbaros Bulvarı ile Beşiktaş caddesinin birleştiği yerdeki cami, Mimar Sinan'ın yaptığı ve medrese, mektep ile çifte hamamı da kapsayan külliyenin merkezidir. Banisi Kaptanıderya Sinan Paşa 1553'te inşaat bitmeden öldü ve Üsküdar Mihrimah Sultan Camii haziresine gömüldü. Kitabesine göre yapı 1555–56'da tamamlandı. Sinan burada Edirne Üç Şerefeli Camii'nin planını boyut ve oran farklarıyla tekrarlamıştır; 12,60 metre genişliğindeki kubbe altı ayağa oturur. Paşanın külliye bitmeden ölmesi yüzünden cami, dönemin diğer yapılarına göre sade kalmıştır.

Sinan, avlu revaklarının arkasına medrese odalarını ilk kez bu külliyede yerleştirmiştir. Hadikatü'l-cevami'ye göre caminin avlusundaki mektebi 1641–42'de Kösem Sultan yaptırmıştır. Hammer'e göre 1749'da son cemaat yeri harime katılmıştır. Köprü Hamamı diye de bilinen çifte hamam 1957'de yol genişletilirken yıktırıldı. Külliye XIX. yüzyılda, 1936–37'de ve 1972–74'te onarıldı; son restorasyonda caminin XIX. yüzyıla ait bezemeleri klasik üslupta bir bezemeyle değiştirildi.

Caminin mimarisi

Caminin duvarları dıştan bir sıra kesme taş, üç sıra tuğla ile almaşık örülmüştür. Son cemaat yeri 1749'da harime katılırken kuzey duvarı büyük taşıyıcı payeler kalacak biçimde yıkılmış, son cemaat yerinin kemerli açıklıkları örülerek kapatılmıştır; önüne meyilli çatıyla örtülü ikinci bir son cemaat yeri yapılmıştır. Kubbeyi taşıyan altı ayaktan ikisi altıgen biçimlidir; yan mekanlar ikişer kubbeyle, bunlarla orta kubbe arasındaki üçgen kısımlar küçük kubbelerle örtülüdür.

Pencere düzeni Üç Şerefeli Cami'ninkiyle aynıdır, ancak boyutlar küçük olduğu için iç mekan daha aydınlıktır: kasnakta on iki, kıble duvarında dördü yuvarlak on üç, yanlarda onar, kapı tarafında dokuz pencere vardır. Altı köşeli mermer mihrabın üstü mukarnaslı, alt kısmı madalyonludur. Sağdaki tek şerefeli minarenin şerefe korkulukları mukarnas ve kabartmalarla süslüdür. Avludaki yekpare beyaz mermerden dört sütunlu şadırvanın haznesinde Reisülküttab Mehmed Sıhhi Efendi'nin kitabesi bulunur.

Medrese, mektep ve hamam

On iki odalı medrese, kiremit kaplı bir çatıyla örtülüdür; revak düzeninin değişmesi ve odaların önünün madeni doğramayla kapatılması yüzünden özgün durumunu yitirmiştir. Mektebin avlunun ortasında olamayacağı düşünülürse caminin vaktiyle bir dış avlusu bulunduğu anlaşılır. Cami ve medresenin doğusunda Şeyh Neccarzade Mustafa Rıza Efendi Türbesi ve bir hazire yer alır.

Çifte hamamın kuzeyinde erkekler, güneyinde kadınlar kısmı bulunuyordu. Eski haritalarda külhanıyla birlikte 600 metrekarelik bir alan kaplayan yapı, boyut ve plan bakımından Sinan'ın 1547'de Samatya'da yaptığı Yakub Ağa Hamamı'na benzer. 1936–37 onarımında caminin kıble duvarına bitişik meşruta da yıktırılmıştır.

Paşanın diğer mescidleri

Sinan Paşa'nın Beşiktaş'ta bir mescidi daha vardı; minberini Çömlekçizade Mehmed Efendi'nin koydurduğu bu yapı günümüze ulaşmamıştır. Sur içindeki iki mescidinden biri, Fatih'ten Bayrampaşa deresine inen yamaçtaydı ve 1918 yangınında tamamen yok oldu. Ayakapı'daki diğeri aslında geç dönem Bizans mimarisinin özelliklerini taşıyan bir şapeldi; tuğla bezemeleri yüzünden Kızıl Mescid diye de bilinirdi.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “SİNAN PAŞA KÜLLİYESİ” (Filiz Gündüz)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “Sinan Paşa Camii (İstanbul) · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/sinan-pasa-camii-istanbul/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları