TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Karagöz Bey Camii

Eser · Cami, Mostar, 1558

Tür
Cami
Yer
Mostar, Bosna-Hersek
Yapım
1558
Karagöz Bey Camii
Karagöz Bey Camii · Görsel: Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0, Antidiskriminator)

Rüstem Paşa'nın kardeşinin camisi

Karagöz Bey Camii; cami, medrese, kütüphane, çeşme ve günümüze ulaşmayan bir mektepten oluşan külliyenin merkezidir. Banisi, Mostar Köprüsü'nün bina emini olan ve halk arasında Karagöz adıyla tanınan Hacı Zaim Mehmed Bey'dir; Sadrazam Rüstem Paşa'nın kardeşidir. Kapısındaki Arapça kitabeye göre cami 1558'de, Rüstem Paşa'nın ikinci sadrazamlığı sırasında yapılmıştır. Mimarının adı kayıtlarda geçmez, ancak ustaların Dubrovnik'ten geldiği bilinir.

Kesme taştan yapılan caminin içten 13,40 metre kenarlı kare harimini, yüksek sekizgen kasnaklı bir kubbe örter. Son cemaat yeri dört mermer sütuna oturan üç kubbeyle örtülüdür; bugün de duran on dört sekizgen mermer sütun, vaktiyle onu üç yandan bir sundurmanın kuşattığını gösterir. Medresenin kitapları Saraybosna'daki Gazi Hüsrev Bey Kütüphanesi'ne taşınmıştır. Külliye 1964–65'te köklü bir restorasyon gördü. 1992–1994 savaşında büyük ölçüde tahrip edildi; Suudi Arabistan desteğiyle yapılan savaş sonrası onarımda bazı bölümler tarihi özelliklerini yitirdi.

Kitabe ve harimin ayrıntıları

Caminin inşa kitabesi Arapça celi hatla yazılmış, 100 × 60 santimetre boyutunda bir levhadır. Basık kemerli kapının üstünde, bir sıra mukarnas dizisinin altındaki üçgen alınlıkta üç satır halinde yer alır. Kubbeye geçiş, altları mukarnas dolgulu sivri kemerli tromplarla sağlanmıştır. Harimin yan duvarlarında iki pencere arasına birer niş açılmıştır.

Duvardan dışa taşan mihrap yedi kenarlı bir niş biçiminde düzenlenmiş, üstü mukarnasla doldurulmuştur. Kuzeybatı köşede, duvarlara bağlı iki sütuna oturan bir mahfil vardır. Harimi dört sıra pencere aydınlatır; alttakiler sivri kemerli alınlıklar altında dikdörtgen, üsttekiler kemerlidir. Kuzeybatı köşede dışa taşkın yerleştirilen uzun minare, çokgen bir kaide ve çokgen gövdeye sahiptir; şerefe altı mukarnaslıdır.

Medrese, şadırvan ve çeşme

Caminin hemen solunda, avlunun kuzeydoğu köşesindeki medrese “L” biçiminde dizilmiş dört küçük oda, kütüphane olarak kullanılan bir büyük oda ve bir dershaneden oluşur. Önü meyilli bir sundurmayla çevrili odalar aynalı tonozlarla örtülüdür. 1992–1994 savaşı sırasında medrese mültecilere barınak oldu.

Cami ile medresenin ortak avlusundaki şadırvan, köşelerdeki sekiz sütuna oturan yuvarlak kemerli açıklıklara ve piramidal bir çatıya sahiptir; altında sekizgen bir su haznesi vardır. Avluda zamanla bir hazire oluşmuştur. Moloz taş avlu duvarının üzerindeki çeşme, düzgün kesme taştan sivri kemerli bir niş biçimindedir. 1964–65 restorasyonunda avluya toprak eklenip zemin yükseltildiği için medrese ve diğer birimler de değişikliğe uğramıştır.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “KARAGÖZ BEY KÜLLİYESİ” (Amir Ljubović)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “Karagöz Bey Camii · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/karagoz-bey-camii/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları