TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Sadrazamlar

Rüstem Paşa

Sadrazam, 1544–1553 ve 1555–1561

Rüstem Paşa
Muhtemelen Rüstem Paşa; Süleymanname'de Elkas Mirza'nın hediyelerinin gelişini gösteren minyatürden ayrıntı (1558). · Görsel: Wikimedia Commons (kamu malı)
Haritayı 1544 yılında aç

Saraybosna'dan saraya

1500'lü yılların başında Saraybosna yakınlarındaki bir köyde doğduğu rivayet edilir; akrabalarının mezar taşlarında aile adı Çigaliç olarak geçer. Hırvat, Boşnak, Sırp ya da Arnavut olduğuna dair farklı kayıtlar vardır. Venedik balyosu Navagero'ya kendisinin anlattığına göre, haracını ödeyemeyen ilk efendisi onu köle olarak sultanın Galata'daki sarayına teslim etmiş, burada dikkat çekerek iç oğlanı olmuştu. Yine onun anlatımına göre padişahın elinden pencereden düşen bir eşyayı yakalamak için pencereden atlaması Kanuni'nin gözüne girmesini sağladı.

Mohaç seferine silahdar olarak katıldı ve dönüşte, 12 Kasım 1526'da büyük mirahur oldu. Muhtemelen 1533'te İbrahim Paşa tarafından Teke sancağına gönderilerek İstanbul'dan uzaklaştırıldı. İbrahim Paşa'nın 1536'daki katlinden sonra Dulkadir, Karaman ve Diyarbekir beylerbeyiliklerine atandı.

Kanuni'nin damadı

Rivayete göre padişahın kızı Mihrimah Sultan ile evlenmesini önlemek isteyenler onun cüzzamlı olduğunu yaydı, Diyarbekir'e gönderilen tabip üzerinde bir bit bulunca hastalığın olmadığına karar verdi; bu yüzden “kehle-i ikbal” diye anıldı. Madde bu rivayetin büyük ihtimalle doğru olmadığını, sonraki siyasi çekişmelerin geç kaynaklara yansıması olduğunu belirtir. 1538'de Anadolu beylerbeyi oldu, Mihrimah Sultan ile nikahı 1539 sonunda Şehzade Bayezid'in sünnet düğünü sırasında kıyıldı. 1541'de ikinci vezir oldu.

2 Aralık 1544'te Hadım Süleyman Paşa'nın azliyle veziriazam oldu; bazı kaynaklar bu olayı kendisinin tertiplediğini yazar. 1545'te Habsburglarla mütareke, 1547'de Avusturya'nın Macar toprakları için yıllık 30.000 altın ödemesi karşılığında antlaşma yapıldı. 1548 İran seferinde sipahilerle ateşli silah denemesi yapmak istediyse de vazgeçildi.

Şehzade Mustafa olayı ve ikinci sadaret

Maddeye göre Hürrem Sultan oğullarının tahta çıkması için Şehzade Mustafa'yı devre dışı bırakmaya çalışırken en büyük desteği damadı Rüstem Paşa'dan gördü ve şehzade 1553'te İran seferi sırasında Aktepe'de onun tertibiyle öldürüldü. Olayın askerler arasında yarattığı büyük infial üzerine azledildi; yerine Kara Ahmed Paşa getirildi. Azledildikten sonra da Kanuni'nin damadı olarak gücünü büyük ölçüde korudu.

Kara Ahmed Paşa 29 Eylül 1555'te azledilip öldürülünce ikinci kez sadarete geldi. Bu dönemde Piyale Paşa'nın donanması 1560'ta Cerbe Deniz Muharebesi'ni kazandı; Şehzade Bayezid ile Selim arasındaki mücadelede önce Bayezid'i tuttu, Bayezid asi durumuna düşünce Selim'in yanına geçti. 12 Temmuz 1561'de istiskadan öldü ve Şehzade Camii haziresindeki türbesine gömüldü.

Servet, vakıflar ve değerlendirme

Hazineye büyük gelir sağlayan malî önlemler aldı; rüşvetle suçlanması, madde yazarına göre resmî defterlere kaydedilen caize ile ilgilidir. Koçi Bey'in eleştirdiği iltizam onun döneminde yaygınlaştı. Geride çok büyük bir servet, 815 çiftlik ve 5000 cildi aşan kitap bıraktı. Hırvatistan'dan Medine'ye kadar yayılan vakıfları arasında Eminönü'ndeki çinileriyle meşhur camisi, Edirne ve Erzurum'daki kervansarayları vardır. Döneminin tarihçileri onu Şehzade Mustafa olayı yüzünden genellikle olumsuz anlatır; madde ise 14,5 yıllık sadaretinde devletin siyasi ve malî gelişmesine katkısının açık olduğunu belirtir.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “RÜSTEM PAŞA” (Erhan Afyoncu)

İlgili padişahlar

Şehir: İstanbul

Atıf: Padişahlar Atlası, “Rüstem Paşa · Sadrazamlar”, https://padisahlaratlasi.com/sadrazamlar/rustem-pasa/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları