TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri
Eser · Cami, Halep, 1546
Mimar Sinan eseri

Kanuni Sultan Süleyman döneminde vezir Deli Hüsrev Paşa tarafından yaptırılmıştır. Kitabesindeki 1545 ya da 1546 tarihi büyük olasılıkla inşaatın bitişini gösterir. Yapımın başlangıcı tartışmalıdır: E. Egli 1536–1537 yıllarını verir; Aptullah Kuran ise caminin, Hüsrev Paşa 1541'de ikinci vezir olduktan sonra, büyük ihtimalle İstanbul'dan gönderilen bir mimarın denetiminde yapıldığını ve genellikle 1545'te öldüğü kabul edilen paşanın ölümünden sonra bitirildiğini söyler. Sinan'ın eserlerini sayan listelerde “Merhum Hüsrev Paşa Camii” olarak kayıtlıdır ve Mimar Sinan'ın ilk yapılarından biri sayılır.
Duvarla çevrili bir avlunun içindeki caminin kare harimi, tromplarla geçilen kurşun kaplı tek bir kubbeyle örtülüdür. İki yanındaki kubbeli tabhane odalarıyla, Osmanlı mimarisinde XVI. yüzyıldan itibaren unutulan tabhaneli camilerin sonuncularından, belki de sonuncusudur. Önünde beş bölümlü, kubbeli bir son cemaat yeri bulunur; taş minaresinin şerefesi mukarnaslı çıkmalara oturur. Caminin iki yanındaki ikiz medreseler zamanla bozulmuş, doğudakinin odaları 1901'de bir okul yapılırken kesilmiştir.
Harimi örten kubbenin takviye payeli kasnağındaki bir dizi pencere içeriyi aydınlatır. Harimin iki yanındaki kubbeli tabhane odalarının yan cephelerde dışarıdan birer girişi, ayrıca harime açılan kapıları vardır. Son cemaat yeri sütunlu bir revaka sahiptir. Taş minare sağdaki tabhaneye bitişiktir; Evliya Çelebi bu yüzden minarenin “Rum üslubunda”, yani Anadolu ve özellikle İstanbul üslubunda olduğunu söyler. Caminin oranlarını yansıtan iyi bir plan İngiliz mimar John Warren tarafından çizilmiş, ilk kez Semavi Eyice tarafından yayımlanmıştır.
M. Es'ad Talas caminin içinde çiniler bulunduğunu yazar, ancak bunlar hakkında yeterli bilgi yoktur. Eyice'ye göre bu çiniler kaliteli İznik çinileri olabileceği gibi XVI. yüzyılda güneydoğuda yapılan çinilerden de olabilir.
Evliya Çelebi, Mayıs 1671'de çıktığı hac yolculuğunda uğradığı Halep'i anlatırken “Eski Hüsrev Paşa Camii”ne uzunca bir bölüm ayırmıştır. Tuhfetü'l-mimarin, camiyle birlikte bir medrese bulunduğuna işaret eder ve banisinin türbesinin İstanbul'da olduğunu belirtir.
Aptullah Kuran'a göre caminin batısındaki medrese bir dershane, dershanenin batı duvarına dayanan L biçiminde önü revaklı altı öğrenci odası ve karşıdaki üç gözlü sundurmadan oluşur; doğudaki ikinci dershane ile üç kubbeli sundurma, burada da benzer bir medrese bulunduğunu gösterir. Kuran, basık ve kaba işçilikli bu ikiz medresede Sinan'ın üslubunu görmez ve onların cami bittikten sonra yerel bir mimarca yapıldığını düşünür. Eyice ise bu tarifin, Evliya Çelebi'nin anlattığı renkli mermer sütunlu revaklı medreseye pek uymadığını, zamanla o yapıdan fazla bir şey kalmadığını belirtir.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “HÜSREVİYYE CAMİİ” (Semavi Eyice)
Atıf: Padişahlar Atlası, “Hüsreviye Camii · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/husreviye-camii/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları