TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri

Selimiye Camii (Konya)

Eser · Cami, Konya, XVI. yüzyıl

Tür
Cami
Yer
Konya, Türkiye
Selimiye Camii (Konya)
Selimiye Camii (Konya) · Görsel: Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0, Zeynel Cebeci)

Mevlana Dergahı'nın yanında bir selatin camii

Mevlana Dergahı'nın batısında yer alan ve bugün Sultan Selim Camii ya da Selimiye Camii olarak bilinen yapı, kaynaklarda Cami-i Cedid ve Sultan Süleyman Camii diye geçer. Araştırmacılar banisi olarak II. Selim'i gösterse de Kanuni dönemine ait belgeler caminin Kanuni Sultan Süleyman tarafından yaptırıldığını ortaya koyar; II. Selim'e mal edilmesi, yanına yaptırdığı imaretten kaynaklanır. Mimarına dair bir kayıt yoktur; bazı araştırmacılar eseri Mimar Sinan'a bağlar. Klasik Osmanlı cami şemasının Konya'daki en önemli örneğidir.

Kareye yakın dikdörtgen harim, yaklaşık 12 m çapında merkezi bir kubbe ve mihrap yönünde bir yarım kubbeyle örtülüdür; yanlarda üçer küçük kubbe bulunur. Yedi kubbeli son cemaat yerinin iki ucunda tek şerefeli birer minare yükselir. Mermer taçkapı, mihrap ve minber ince işçilikleriyle dikkat çeker. Büyük kubbenin 1630'dan önce tamamen çöktüğü kaydedilir; bilinen ilk onarım keşfi 1690 tarihlidir. XX. yüzyıl başlarına kadar on kadar büyük onarım geçiren cami adeta yeniden inşa edilmiştir. Şehzade Selim'in kuzeye yaptırdığı imaret 1965'ten sonra yıkılmıştır.

Plan ve örtü sistemi

Hammer caminin Ayasofya'yı, Şahabeddin Uzluk ise eski Fatih Camii'ni örnek aldığını ileri sürmüştür. Mimar Sinan'ın Gözleve'deki camide küçük ölçüde tekrarladığı eski Fatih Camii planı burada daha büyük ölçüde uygulanmıştır. Merkezi kubbe, mihraba yakın haç biçimli iki kalın ayak, aynı eksendeki iki sütunçe ve kuzey duvarına bitişik daha kalın ayaklar tarafından taşınır; yanlardaki eş büyüklükteki üçer kubbenin çapı, merkezi kubbenin yarıçapı kadardır.

Kuzey duvarına bağlanan kalın çıkıntılar payanda işlevi görür; payandalarla yan duvarlar arasındaki köşe boşlukları tonozla örtülmüştür. Yapının yanlarda iki küçük, kuzeyde bir büyük olmak üzere üç kapısı vardır. Duvarlar ve minareler kesme taşla kaplanmış, son cemaat yerinin kemerleri gibi bazı bölümlerde renkli taş kullanılmıştır.

Taş işçiliği ve kalem işleri

Kuzeydeki taçkapının kavsarasındaki mukarnas dolgular çok uyumludur. Köşeli nişli mihrabın cephesi mukarnaslı bordürlerle çerçevelenmiş, köşeliklerine birer kabara konmuş, kavsarası bitkisel bir taçla tamamlanmıştır. Minberin kaidesindeki dilimli kemerciklerde, köşk ve külahında, aynalık ve korkuluklarında ince bir işçilik görülür. Kubbelerin içi sıva üzerine kalem işiyle bezenmiştir; bu süslemeler sonradan büyük ölçüde yenilenmiş, minberin külahı da muhtemelen Mevlana Türbesi'ne benzetilerek değiştirilmiştir. Son cemaat yerinin mermer sütun başlıkları mukarnaslıdır; minarelerin şerefe çıkmaları mukarnaslı, korkulukları mermer şebekelidir.

Görevliler ve ekler

Sakıb Dede'ye göre büyük kubbe, I. Bostan Çelebi'nin (ö. 1630) postnişinliği sırasında çökmüştür. Kanuni ve II. Selim tarafından camiye ayrılmış bir vakıf yoktur; görevliler ücretlerini Sultan Selim İmareti ve Celaliye vakıflarından alıyordu. 1625'te bir fermanla Konya'daki 154 Ermeninin cizyesi Mevlana Dergahı ile caminin görevlilerine ayrıldı; birçok hayırsever de camide görev yapacak müderris, dersiam, imam ve hatiplerin ücretleri için vakıflar kurdu. 1795'te III. Selim'in annesi Mihrişah Sultan'ın kethüdası Yusuf Ağa caminin batısına bitişik bir kütüphane ekledi; kapısı önceleri camiye açılan bu yapı bugün de kütüphane olarak kullanılmaktadır.

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “SULTAN SELİM CAMİİ ve KÜLLİYESİ” (Yusuf Küçükdağ)

İlgili padişahlar

Atıf: Padişahlar Atlası, “Selimiye Camii (Konya) · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/selimiye-camii-konya/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları