TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Sadrazamlar
Sadrazam, 1523–1536
YZBugün Yunanistan sınırları içindeki Parga yakınlarında bir köyde doğduğu ve altı yaşında İstanbul'a getirildiği genellikle kabul edilir, ama ilk yılları hakkında kesin bilgi yoktur. Bir akında ele geçirilip Kefe'deki Şehzade Süleyman'a sunulduğu ya da korsanlarca esir alınıp Manisa'da bir dul kadına satıldığı da rivayet edilir. Kesin olan, gençliğinde Manisa'da Şehzade Süleyman'ın hizmetinde bulunduğudur. Pargalı, Frenk ve Maktul lakaplarıyla da anılır.
Süleyman tahta geçince onunla İstanbul'a geldi ve padişaha yakınlığı sayesinde hızla yükseldi. 1521 Belgrad Seferi'nde kapı ağasıydı; o sırada Atmeydanı'ndaki sarayının yapımı padişahın masrafıyla başlatılmıştı. Has odabaşı ve iç şahinciler ağası olarak 1522 Rodos Seferi'ne katıldı.
Piri Mehmed Paşa azledilince, o güne kadarki teamüle aykırı biçimde has odabaşılıktan Rumeli beylerbeyiliğiyle birlikte veziriazamlığa getirildi (27 Haziran 1523). Bu makamı bekleyen ikinci vezir Ahmed Paşa tayine karşı çıktı, Mısır beylerbeyiliğini istedi ve oraya gidince isyan etti. Padişahın kız kardeşiyle evlendiği belirtilen (madde bu konunun tartışmalı olduğunu not eder) İbrahim Paşa, karışan Mısır'a gönderildi; asayişi sağladı, eski kanunları ve defterleri buldurup yeni bir kanunname hazırlattı (1524). Bu başarı nüfuzunu artırdı.
İki yıl sonra Macaristan seferinin serdarı oldu ve Mohaç zaferinde rol oynadı. Budin'den getirttiği heykelleri sarayının bahçesine diktirmesi tepki çekti; Figani'ye nispet edilen bir hiciv ona “put dikici” sıfatını kazandırdı. Venedik raporları başlangıçta nefret edildiğini, padişahın ona yakınlığı yüzünden çevresindekilerin dost görünmek zorunda kaldığını yazar.
Anadolu'daki tehlikeli isyanları, asileri birbirinden ayırarak kolayca dağıttı. Habsburg elçileriyle görüşmelerde Avrupa'daki gelişmeleri ayrıntısıyla bildiğini gösterdi. Geniş yetkilerle serasker olarak çıktığı ve 1529 Viyana kuşatmasıyla sonuçlanan seferden sonra János Szapolyai'nin krallığı Osmanlı himayesinde tanındı. 1533'te İstanbul'daki barış görüşmelerini yönetti ve bu barışta Osmanlı veziriazamı, V. Karl'ın kardeşi Ferdinand ile eşit sayıldı.
Maddeye göre Irakeyn Seferi onun için dönüm noktası oldu. “Serasker sultan” unvanıyla önden giderek 6 Ağustos 1534'te Tebriz'e girdi, ardından padişahla Bağdat'a indi. Sefer sırasında anlaşmazlığa düştüğü Defterdar İskender Çelebi'yi önce azlettirdi, sonra Bağdat'ta öldürttü; bu olay ve kendini sultan unvanıyla anması padişah üzerinde olumsuz etki bıraktı.
Fransızlara verilecek ahidnamenin hazırlıklarıyla uğraşırken, iftara çağrıldığı 14-15 Mart 1536 gecesi sarayda hiçbir sebep gösterilmeden boğdurularak idam edildi. Kaynaklarda saltanat hırsına kapıldığı, Şehzade Mustafa ile yakınlığı yüzünden Hürrem Sultan'ın ona karşı çalıştığı, Bağdat'tan sonra kimseyi dinlemez olduğu gibi sebepler ileri sürülür; Venedik raporları padişaha aşırı yakınlığının doğurduğu hoşnutsuzluğa dikkat çeker, aile içi çekişmelerin kurbanı olması da ihtimal dahilinde görülür. Madde, Kanuni'nin bu yakın dostunu ansızın gözden çıkarmasının çok güçlü bir kanaate dayanmış olması gerektiğini belirtir.
Celalzade onun adaletli ve dindar olduğunu ama Bağdat'tan sonra ahlakının değiştiğini yazar; Latifi bir risalesinde cömertliğini ve şairleri korumasını över. On iki yılı aşkın veziriazamlık yapan, birkaç dil bilen, tarihe meraklı ve musikişinas bir devlet adamıydı. Sultanahmet Meydanı'nda bugün de adını taşıyan sarayı onun en tanınmış eseridir.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “İBRÂHİM PAŞA, Makbul” (Feridun Emecen)
Şehir: İstanbul
Atıf: Padişahlar Atlası, “Pargalı İbrahim Paşa · Sadrazamlar”, https://padisahlaratlasi.com/sadrazamlar/pargali-ibrahim-pasa/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları