TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Osmanlı Eserleri
Eser · Cami, Narda, XV. yüzyıl

Batı Yunanistan'da, Türk döneminde Narda denilen Arta'da, Fatih Sultan Mehmed döneminin önemli vezirlerinden Faik Paşa tarafından yaptırılmıştır. Aşıkpaşazade'nin 1478 sıralarında Faik Paşa'nın burada vakıf yapmaya niyetli olduğunu yazması ve 1492–93 tarihli vakfiye, caminin XV. yüzyıl sonlarında bir külliyenin merkezi olarak yapıldığını gösterir. Evliya Çelebi camiyi şehir dışındaki İmaret köyünde, imaret, han ve medreseyle birlikte anlatır. Yanındaki türbe Faik Paşa'ya aittir; mezar taşında 1499–1500 tarihi okunmuştur.
Kare planlı, tek kubbeli cami dıştan her kenarı 11,70 m ölçüsündedir. Kesme taş ve tuğla karışık, itinalı bir işçilikle örülmüştür; kubbe, Rumeli camilerinde görüldüğü gibi çokgen ve çifte kasnaklıdır. Önünde dört sütuna dayanan üç kubbeli bir son cemaat yeri, sağ köşesinde tuğla bir minare vardı. Arta 1881'de Yunanistan'a bırakıldıktan sonra şehirdeki Türk eserleri tahrip edildi. Cami 1953'te çok harap durumdaydı; son cemaat yeri tamamen yok olmuştur. Bugünkü durumu ve onarıldığına dair rivayetlerin doğruluğu bilinmemektedir.
Fatih Sultan Mehmed döneminin önemli fakat az tanınan vezirlerinden olan Faik Paşa, padişahın son yıllarında nüfuz kazanmış, Aralık 1478'de kendisine geniş haslar verilmiştir. Serez'de dalyanları, Selanik'te mülk ve hasları, Selanik çevresinde köyleri vardı; tapu defterindeki bir kayda göre buralardan elde edilecek gelirleri Narda'daki imaretine vakfetmiştir. Vakfiye suretinde Selanik, Narda, Karlı ili ve Yenice-i Vardar'daki vakıflarının Narda'daki imarete bağlandığı belirtilir.
Faik Paşa'nın Kefalonya Kalesi'nde de bir cami ile bir muallimhane yaptırdığı bildirilir; ada 1479–1500 arasında kısa bir süre Osmanlı idaresinde kalmıştı. Narda ve çevresinde hayır eserleri bırakması aslen bu yöreden olabileceğini düşündürür. Evliya Çelebi, caminin bulunduğu İmaret köyünün kırk evlik bir Müslüman köyü olduğunu ve caminin bağlık bahçelik bir mesire yerinin ortasında yer aldığını yazar.
Duvarlarda, XIV-XV. yüzyıl yapılarında görüldüğü gibi taşların arasına dikine yerleştirilmiş tuğlalar dikkat çeker. Muhtemelen XIX. yüzyılda son cemaat yerinin üstü, ince ahşap direklere dayanan geniş ve kiremit örtülü bir sakıfla kapatılmıştı. Mermer söveli kapının üstünde beyaz bir levha varsa da üzerine kitabe işlenmemiştir. Her cephede alt alta ikişer pencere açılmış, sekizgen alt kasnağın dört yüzündeki birer pencere de iç mekanı aydınlatır.
Arta, 1878 Berlin Antlaşması'nın 24. maddesiyle Yunanistan'a bırakılan topraklar arasında kaldı; Müslüman halkın ibadet özgürlüğü ve mal güvenliğinin güvenceye bağlandığı ileri sürülerek uzun pazarlıklardan sonra 6 Temmuz 1881'de resmen teslim edildi. Madde yazarı Semavi Eyice'nin 1953'te elde ettiği fotoğraflar, caminin imaretten bozma Merati adlı köyün yanında ağaçlar arasında durduğunu gösterir. Son fotoğraflarda en dıştaki saçağın da, son cemaat yerinin sütun, kemer ve kubbeleriyle iz bırakmadan yok olduğu görülür; çevresindeki han ve medrese gibi yapılara dair bilgi elde edilememiştir.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “FÂİK PAŞA CAMİİ” (Semavi Eyice)
Atıf: Padişahlar Atlası, “Faik Paşa Camii · Osmanlı Eserleri”, https://padisahlaratlasi.com/eserler/faik-pasa-camii/ (son güncelleme 21 Kasım 2026). Düzeltmeler · Görsel kaynakları